tarikat.orgKAVRAMLAR · KONU TASNİFLİ
Tasavvuf Sözlüğü
İslâmî ve tasavvufî terimleri birden fazla temel kaynaktaki açıklamalarıyla birleştiren; konu, alfabe ve kaynak katmanlarıyla düzenlenmiş yaşayan sözlük.
Hâbîl
Âdem peygamberin iki oğlundan biri, Kabil’in kardeşi.
→Dil ve Genel KültürHâce-i âlem
“Âlemin efendisi” anlamında Hz. Muhammed için kullanılan saygı unvanı. Dinî ve tasavvufî edebiyatta görülür.
→Dil ve Genel KültürHâce-i kâinât
“Kâinatın efendisi” anlamında Hz. Muhammed için kullanılan saygı unvanı. Na‘t ve tasavvuf edebiyatında görülür.
→Dil ve Genel KültürHacerülesved
Kâbe’nin doğu köşesinde bulunan siyah taş. Tavafın başlangıç hizasını belirler; imkân bulunduğunda selâmlanır, ona tapınılmaz.
→Dil ve Genel KültürHadîs-i ilâhî
Mânası Allah’a nispet edilen, lafzı Hz. Peygamber tarafından aktarılan kudsî hadis. Kur’ân âyeti değildir ve hadis usulü ölçüleriyle değerlendirilir.
→Dil ve Genel KültürHadîsü’s-sinn
Yaşı genç, delikanlı. Arapça tamlama yaşça yeni ve genç oluşu ifade eder; hadis rivayetiyle ilgili bir terim değildir.
→Dil ve Genel KültürHâfız-ı hakîkî
“Gerçek koruyucu” anlamında Allah. İlâhî koruma ve muhafaza sıfatını vurgulayan bir tamlamadır.
→Dil ve Genel KültürHâfız-ı mutlak
“Mutlak koruyucu” anlamında Allah. Bütün varlıkları kuşatan ilâhî muhafazayı ifade eder.
→Dil ve Genel KültürHâfikayn
Doğu ile batı; güneşin doğduğu ve battığı iki ufuk. Klasik şiir ve nesirde bütün yeryüzünü kuşatan iki yönü anlatmak için kullanılır. Maşrık ve mağrib karşılığındaki mecazlı bir çoğul ifadedir.
→Dil ve Genel KültürHanefî
İmam Ebu Hanîfe’nin mezhebinden olan (kimse), bk. Hanefî Mezhebi
→Dil ve Genel KültürHâricîlik
Hâricîler maddesine bakınız.
→Dil ve Genel KültürHâtem-i ekber
“Büyük mühür” anlamında Hz. Îsâ için kullanılan bazı tasavvufî unvanlardan biri. Nübüvvet ve velâyet tasnifindeki yeri kaynağın kavram sistemine göre okunmalıdır.
→Dil ve Genel KültürHâtem-i kebîr
“Büyük mühür” anlamında Hz. Ali için kullanılan tasavvufî unvanlardan biri. Velâyet anlayışı içindeki sembolik yeri ifade eder.
→Dil ve Genel KültürHâtem-i sagīr
“Küçük mühür” anlamında Mehdî için kullanılan bazı tasavvufî unvanlardan biri. Velâyet mühürleri tasnifi evrensel bir akaid ilkesi değil, belirli geleneklerin yorumudur.
→Dil ve Genel KültürHayâ-i îmânî
İmandan doğan hayâ ve ahlâkî çekinme. Kişinin yalnız insanların kınamasından değil, Allah’a karşı sorumluluk bilincinden hareketle kötülükten sakınmasını anlatır.
→Dil ve Genel KültürHayrü’l-beşer
“İnsanların en hayırlısı” anlamında Hz. Muhammed için kullanılan övgü unvanı. Na‘t ve mevlid edebiyatında yaygındır.
→Dil ve Genel KültürHayrü’l-verâ
“Yaratılmışların en hayırlısı” anlamında Hz. Muhammed için kullanılan övgü unvanı. Na‘t ve mevlid edebiyatında yaygındır.
→Dil ve Genel KültürHazret-i râbi‘
Varlık mertebeleri tasnifinde dördüncü hazret; görünen âlem ve kâinat. Beş ilâhî hazret şemasındaki yeri kullanılan tasnife göre açıklanmalıdır.
→Dil ve Genel KültürHazret-i sânî
“İkinci hazret” anlamındaki saygı unvanı. Bir silsile veya kurumda aynı adı taşıyan yahut kurucudan sonra gelen önemli kişiyi ayırmak için kullanılabilir; kime işaret ettiği kaynak bağlamından belirlenir.
→Dil ve Genel KültürHeft-soffâ
“Yedi kat” veya “yedi saf” anlamındaki Farsça birleşik ifade; eski kozmoloji dilinde yedi kat gök. Tasavvufî şiirde gök katları, mânevî yükseliş veya âlemlerin düzeni için mecaz olarak kullanılabilir.
→Dil ve Genel KültürHeyula
İlk madde. tas. Kendisinde suretlerin zuhur ettiği şey. Kendisinde herhangi bir suret peyda olan bâtın. Bkz. Anka, Heba.
→Dil ve Genel KültürHıdırellez
Hızır ile İlyas’ın buluştuğuna inanılan bahar bayramı. Anadolu ve Balkan halk kültüründe 5 Mayıs gecesi ile 6 Mayıs günü kutlanır; bereket, sağlık ve dilek gelenekleriyle ilişkilidir.
→Dil ve Genel KültürHışım
veya Hışm Öfke, gazap. tas. Kahr sıfatının zuhuru; celal vasıflarının tecellisi. İlahi gazap ve celal.
→Dil ve Genel KültürHızır günleri
Halk arasında yaz günlerinin başlangıcı sayılan 6 mayıs “hıdrellez” günü başlayıp 26 ekim (8 kasım) gününe kadar 186 gün süren eski takvim dönemi için kullanılan bir terim h {bk. hıdrellez).
→Dil ve Genel KültürHızırilyâs
Halk arasında “hıdrellez” olarak bilinen ve her yılın 6 mayıs gününe rastlayan ve Hızır ile İlyas’m kavuştuğuna inanılan ve bundan dolayı kutlanan bayram için kullanılan terim. Kaynaklarda Hızır’m denizde, îlyas’m ise karada bulunan ve…
→Dil ve Genel KültürHicrî sene
Başlangıcı Hz. Muhammed’in hicret yılı kabul edilen ay takvimi yılı. On iki kamerî aydan oluşur ve güneş yılından yaklaşık on bir gün kısadır.
→Dil ve Genel KültürHilâfet-i insâniyye
İnsanın yeryüzünde sorumluluk, emanet ve imar görevi üstlenmesi. Tasavvufî yorumda insan-ı kâmilin ilâhî isimlere ayna oluşuyla ilişkilendirilir.
→Dil ve Genel KültürHilâliyye
Kādiriyye içinde Muhammed Hilâl b. Ömer el-Hemedânî’ye nispet edilen bir kol. Kolun tarihî yayılışı ve silsilesi, Kādiriyye’nin bütün şubelerine genellenmeden kendi bölgesel kaynakları çerçevesinde değerlendirilmelidir.
→Dil ve Genel KültürHristiyan
îsâ dinine tâbi olanlar; Îsevî, Mesihî, Nasrânîler için kullanılan bir terim.
→Dil ve Genel KültürHristiyanlık
İsa’nm peygamberi olduğu İlâhî din için kullanılan bir terim, İsevîlik, Mesihîlik, Nasrânîlik. Hristiyanlık dininin kutsal kitabı “Kitâb-ı Mukaddes” (bk. bu madde) olup “Ahd-i Atık” (bk. bu madde) ve “Ahd-i Cedîd” (bk. bu madde) bölümlerinden…
→Dil ve Genel KültürHümâmeyn
Hz. İmâm-ı Haşan ile İmâm-ı Hüseyn; İmâm-ı Ebu 361 îmân et Yusuf ile İmâm-ı Muhammed rı için kullanılmıştır
→Dil ve Genel KültürHüseyniyye (I)
Şî’a grubunun muharrem aymda toplu matem törenlerini yaptıkları yer.
→