Hürriyet

1. Özgürlük, azât olmak; kul köle, esir ve mahküm olmamak.
2. tas. başkalarının kulu ve kölesi olmamak, azât olmak, serbest ve hür olmak. a Avam ve halk nefsin arzusuna Hakk'ın iradesinde fani olan aydınlar kendi şahsi iradelerine, nurların nurunun tecellisinde mahv ve yok olan seçkinler her çeşit kayıt ve eserlere kul olmaktan kurtuldukları zaman hür olurlar. En yüksek seviyede Allah’a kul olma haline hürriyet denir. Hakk’a tam kul olan tam hür olur. Arifin son makamı hürriyettir. Dervişlere ve süfilere hizmet eden kişilere de hür denir. Zira bir zümrenin seyyidi (hürü) o zümreye hizmet edendir. Bkz. Azât, Kul.

Hürlük, serbestlik.

1. Allahü teâlânın emir ve yasaklarına uyup, herkesin hakkını gözetmek.

Hürriyet, başıboş kalıp, her istediğini yapmak demek değildir. (Ali bin Emrullah)

2. Maddî ve mânevî her türlü şeyin sevgisinden gönlünü kurtararak yalnız Allahü teâlâya kul olmak.

Kim hürriyet isterse, Allahü teâlâya kulluğa sarılsın. (Hallâc-ı Mensûr)

Hakîki hürriyet, kullukta kemâl derecesine varmakla mümkündür. Allahü teâlâya karşı kullukta sâdık olan, başkalarına köle olma boyunduruğundan kurtulup, gerçek hürriyete kavuşur. (İmâm-ı Kuşeyrî)

Arapça, özgürlük demektir. Allah’tan başkasının kulu ve kölesi olmamak. Bir başka deyişle, hatırın, Allah’tan gayrisine bağlanmamasıdır. Hürriyet çeşitlidir: 1- Avam (halk) tabakasının hürriyeti, şehvetin köleliğinden uzaklaşmak şeklindedir. 2- Havassın hürriyeti, Hakk’ın iradesinde, iradelerini fani kıldıkları için, isteklerinin köleliğinden kurtulmak olarak tecelli eder. 3- Havvassu’l-Havassın hürriyeti ise, nurların nurunun tecellisinde boğulmak üzere, eserler ve şekillerin esaretinden sıyrılmak olarak tanımlanır. Cüneyd, hürriyeti, arifin son makamı olarak değerlendirir. Bişr “Allah seni hür yarattı, öyleyse bu yaratılışını muhafaza et” der. Sâlik hürriyetini elde edince, Allah’a sadık bir kul olur, ona ihlasla taat eder. Allah’ın kazasına sabırlıdır. Verdiği rızktan hoşnuttur.