Kül

1. Bütünlük, tümlük.
2. tas. a Kul, Allah'tan başkasına az ya da çok bagimh olduğu sürece Hakk’a bütünüyle (külliyen) kul olamaz. “Sen her şeyinle ona yönelirsen o her şeyi sana yöneltir”. b Isimleri kendisinde toplayan ilâhî birlik (vahidiyet) mertebesi itibariyle Hakk'ın ismi. Bu itibarla ona “Bizatihi tek” “İsim ve sıfatlarla küll” de denilmiştir.

A e he

1. İbâdet eden, itâat eden, hizmet eden, canlı mahlûk (insan, melek ve cin).

Allahü teâlâ buyuruyor ki: Ey kulum!Emrettiğim farzları yap, insanların en âbidi olursun. Yasak ettiğim haramlardan sakın, verâ' sâhibi olursun. Verdiğim rızka kanâat eyle, insanların en ganîsi olursun, kimseye muhtâc kalmazsın. (Hadîs-i kudsî-Riyâz-üs-Sâlihîn)

Ben kulum. Kullar gibi yere oturur yerim. (Hadîs-i şerîf-Şir'at-ül-İslâm)

Cenâb-ı Hakk'ın kulları üzerindeki hakkı; onların kendisine ibâdet etmeleri ve başka hiçbir varlığı O'na şirk (ortak) koşmamalarıdır. (Hadîs-i şerîf-Müslim)

Bir kimsenin Allahü teâlâya kul olması için, O'ndan başka şeylere kul olmaktan ve bağlanmaktan tam kurtulması lâzımdır. (İmâm-ı Rabbânî)

Kulun hakîkî îmâna kavuşması için, dört şey lâzımdır; bütün farzları edeble yapmak, helâl yimek, görünen ve görünmeyen bütün haramlardan, yasaklardan sakınmak ve bu üçüne ölünceye kadar devâm etmeye sabretmek. (Sehl bin Abdullah-ı Tüsterî)

2. Köle. (Bkz. Abd ve Köle)

Arapça, bütün, her anlamındadır. Elif lamlı olarak (el-Kullü), bütün isimleri toplayan İlâhî birlik (vâhidiyyet) hazreti itibariyle, Hakk’ın ismidir. Bundan dolayı “bizatihi tek, isim ve sıfatlar ile Kül” de denir.

Türkçe, köle anlamına gelir, “insan ve cinleri, ancak Bana kulluk etsinler diye yarattım” (Zâriyat/56) insan kullukta ilerledikçe, özgürlükte de ilerler. Zira, insan, ya nefsinin isteklerine, ya da Allah’ın isteklerine kulluk yapar. İnsanın nefsi, özü, mahiyeti veya aslı değildir. İnsanın aslı Allah’tandır. Aslına dönen özgür olur, huzur bulur. Aslından uzaklaşan yabancılaşma, huzursuzluk ve özgürsüzlük gibi çıkmazlarla yüz yüzedir, islâm’ın tevhîd dini oluşu, her şeyde Allah’ı görme, bulma O’na itaat etme, O’nun dışmdakilerden uzaklaşmadır. Konuyla ilgili bazı atasözleri ve deyimler, şu şekildedir: “Kulluk kemerini bağlamak”: Tarikata girmek, Allah’a ciddi ciddi kulluk yapmaya yönelmek anlamınadır. “Kulu kurbanı olmak”: Birini çok sevdiğini belirtmek için kullanılır. “Bende olmak” maneviyat yolunda, Allah’a vâsıl edici kâmil bir şeyhe bağlanmak, demektir. Bu konuda bir şiirde şöyle denir:Bilmek istersen eğer meslek-i dervişânı Sevenin bendesiyiz, sevmeyenin sultanı.Allah’la kul arasında girilmez: “Cenneti parayla vermezler, ne verirlerse bahaneyle verirler”, atasözüyle irtibattandırılarak anlatılır.“Kulun nesi varsa, sahibinindir”: Köle, sahibinin malı olduğu gibi, kölenin sahip olduğu şeyler de sahibinindir. Kulun tasavvufî bir hal veya makam olarak kendinde varlık görmemesi gerekir. Yokluk, çok kıymetli bir hazinedir. Hacı Bayram Camii’nin Mevlevî meşreb rahmetli imamı Zekai Sarsılmaz, Hocaefendi mazannadan idi. Dağıtmayı çok severdi. Para cüzdanında “hiç” … yazardı. Bunun için “ne buldularsa kullukta buldular”, “Kul olmayan, sultan olamaz” demişlerdir. Allah’a itaati tam yapana, cümle mahlukât itaat (teshîr) eder.Mecazî, maddî, geçici nesnelere sevgi besleyenler, “Kula kul oldum, ama kurtarınız” diye insanlardan yardım isterler.“Kul sıkılmayınca, Hızır yetişmez”: Allah darda kalana, eğer dilerse, Hızır (a) üzerinden yardım gönderir. Yardım Hızır’dan değil Allah’tandır. “Kul kusursuz olmaz, arpa samanıyla, kömür dumanıyla”: Allah’tan gayri her varlığın, mutlaka noksan bir tarafı vardır. İnsanları veya eşyayı ele alırken bu yönü unutmamak gerek. “Hak, kulundan intikamın, gene kul ile alır. ilm-i ledünnü, bilmeyen bunu kul etti sanır”: Allah kuluna belâyı, yine bir başka kulunu araya koyarak onun vasıtasıyla gönderir.