tarikat.orgIV. Mehmed devrinin dinî ve kültürel kurumlarını cülûs merasimi, selâtin camisi, ilmî meclis, saray düğünü ve vakıf kütüphanesi üzerinden birlikte okuyan tarih dosyası.
Eyüp Sultan'da meşruiyet merasimi
1648 cülûsunun ardından Eyüp Sultan ziyareti ve kılıç kuşanma merasimi, yeni hükümdarın şehir ve hânedan hafızasına bağlandığı ilk kamusal duraklardan biriydi. Uşşâkīzâde'nin güzergâh kaydı, ziyaretin yalnız saray içi bir tören olmadığını; padişahın şehir içinden geçişiyle görünür bir merasime dönüştüğünü gösterir.
Turhan Sultan ve Yenicami
Yenicami'nin 1665'te tamamlanması, yarım kalmış bir hânedan projesinin valide sultan eliyle cami, eğitim, su, çarşı ve türbe işlevlerini birleştiren büyük bir külliyeye dönüşmesidir. Açılışın cuma namazıyla yapılması ve IV. Mehmed'in katılımı, yapının hem ibadet hem hânedan temsili bakımından önemini ortaya koyar.
Kandiye'de fetih sonrasının kurumları
1669 Kandiye fethi, kronolojide yalnız askerî sonuç olarak bırakılmamalıdır. Turhan Sultan adına dönüştürülen cami ile Fâzıl Ahmed Paşa'nın kurduğu cami ve görevli vakfı, Osmanlı idaresinin şehirde ibadet, personel ve vakıf düzenini yeniden kurduğunu gösterir. Fethin dinî kurum tarihi bu yüzden ayrı bir katmandır.
Edirne'de saray, ilim ve şehir toplumu
1675 şenliklerinin gün gün kaydı, ulemâ ve müderrisler için Beyzâvî tefsiri üzerinden yapılan müzakereyi; şeyh, hatip, imam ve seyyidlerin kıraat meclisini; Selimiye'deki mevlidi ve halka yönelik iaşeyi aynı program içinde gösterir. Böylece saray düğünü, yalnız eğlence tarihi değil ilmî hiyerarşi, din görevlileri ve şehir yoksullarıyla kurulan ilişkinin de belgesidir.
Köprülü kitap vakfının kurumsallaşması
Uşşâkīzâde Fâzıl Ahmed Paşa'nın kütüphane kurduğunu, değerli kitaplarını talebeye vakfettiğini ve öğretim için ücretli görev düzeni şart koştuğunu bildirir. Yapı tarihi ve vakfiye karşılaştırması, binanın 1676'ya kadar tamamlandığını; resmî kuruluşun ise Fâzıl Mustafa Paşa'nın 1678 vakfiyesiyle gerçekleştiğini gösterir. İki tarih birbirine karıştırılmadan korundu.