Yahyâzâde Ahmed Efendi

Kayıt onu “el-Mevlâ Ahmed ibnü’l-mevlâ Mustafa ibnü’l-mevlâ Yahyâ” diye tanıtır: hem babası hem dedesi mevleviyet ehli olduğu için nisbesi üç kuşağı birden taşır. Babası, IV. Mehmed devri âlimleri arasında sayılan Yahyâzâde Mustafa Efendi’dir; kendisi de onun büyük oğludur (mahdûm-ı mihter).

1058 tarihinde Edirne’de dünyaya geldi; ilk müderrislikleri de doğduğu şehirde oldu.

Mülâzemeti bir hocanın şahsî halkasından değil, şeyhülislâm Minkārîzâde Efendi’nin fetvâ emâneti teşrifinden, yıl dolana kadar geçerli olan kadrodan aldı. Bu, XVII. yüzyıl ortasında ilmiye mesleğine girmenin en itibarlı kapılarından biriydi.

Müderrislik basamaklarını Kalenderhâne Medresesi’nde tamamladıktan sonra 1106 Muharreminde Medîne-i Münevvere kadılığına getirildi; bir yıl sonra azledildi. 1115 Rebîülâhirinde Edirne pâyesi ile Galata kadılığı, 1119 Zilkadesinde ise bilfiil Edirne kadılığı verildi.

1125 Rebîülevvelinde, ertesi yılın Muharrem başından geçerli olmak üzere Mekke-i Mükerreme kadılığı ile taltif edildi; 1126’da bu görevden ayrıldı. Böylece Haremeyn kadılıklarının ikisinde de bulunmuş oldu.

1128 Zilhiccesinde İstanbul pâyesi ile taltif edildi, ertesi yıl Cemâziyelevvelin altıncı günü Tosyevî Mustafa Efendi’nin yerine bilfiil İstanbul kadılığına ulaştı. Bir yıl kadar sonra, 1130 Rebîülâhiri başında bu görevden alındı.

Aynı tayin, İstanbul’un 1717 yılı olayları arasında da kaydedilmiştir: Petervaradin bozgunu ve Belgrad’ın düşüşüyle sarsılan başkentte, kadı değişikliği o yılın gündemine giren idarî düzenlemelerden biri olarak anılır.

Meslek hayatının zirvesi 1135 Şevvalinin yirmi dokuzuncu günü geldi: yine Tosyevî Mustafa Efendi’den boşalan Anadolu sadâretine (kazaskerliğine) tayin edildi. 1136 Şevvali başında azledildi ve yerine ikinci defa olmak üzere Çivizâde Atâullah Efendi getirildi. Bundan sonra arpalıklarıyla geçinerek yaşadı.

Kaydın önemli bir kısmı, mansıptan ayrı kaldığı yıllarda geçimini sağlayan arpalıkların dökümüdür: 1108’de Karînâbâd, 1117’de Kirmastı, 1121’de Bilecik ile Harmencik, 1122’de Çirmen, kazaskerlik öncesinde Maraş, sonrasında Mihaliç ve Midilli kazaları.

Bu kazalar el değiştirdikçe kimden kime geçtiği tek tek yazılmıştır; Osmanlı ilmiyesinde azlin yoksulluk değil, gelir kaynağının yer değiştirmesi anlamına geldiğini gösteren somut bir örnektir.