tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Yağlıkçızâde Mehmed Efendi

Yağlıkçızâde Mehmed Efendi (ö. 1723), Süleymaniye Dârülhadisi'ne kadar yükselen ve Selanik kadılığı sırasında vefat eden Osmanlı âlimidir.

Vefat
1723
Unvan
Osmanlı müderrisi ve Selanik kadısı

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

İlmiye başlangıcı

İstanbul'da doğdu. 1102/1690-91'de Belgrad'ın fethi haberi vesilesiyle Ebû Saîdzâde Feyzullah Efendi'den mülâzemet aldı; 1101/1689-90'daki büyük imtihanda yeterliliği görüldü.

Medrese güzergâhı

Pirinççi Sinan, Edirnekapı Mehmed Paşa, Mukābeleci İbrahim, Kirmastı, Etmekçizâde Ahmed Paşa, Sahn-ı Semân, Siyavuş Paşa, Ali Paşa-yı Cedîd, Üsküdar Vâlide Sultan ve Süleymaniye Dârülhadisi'nde görev yaptı.

Selanik ve vefatı

1136 Muharreminde/1723'te Selanik kadılığına getirildi; 13 Muharrem'de görev başındayken vefat ederek Selanik'te defnedildi. Kaynak onu yararlı ilimlere adanmış, düzgün karakterli ve talebeleri destekleyen bir âlim olarak anar.

Pirinççi Sinan'dan Süleymaniye Dârülhadîsi'ne

İlk medresesi 1111 Cemâziyelâhir'inde imtihân-ı kebîrle kazandığı Pirinççi Sinan Medresesi hâricidir. 1114 Ramazan'ının 9'unda Mehmed Paşa der-Bâb-ı Edirne Medresesi'ne, 1117 Receb'inin 22'sinde ibtidâ dâhil itibarıyla Mukābeleci İbrâhim Efendi Medresesi'ne, 1118 Zilkade'sinin 26'sında Kirmastı Medresesi'ne geçti.

1121 Safer'inin 4'ünde mûsıla-i Sahn itibarıyla Etmekçizâde Ahmed Paşa Medresesi, 1123 Zilhicce'sinin 16'sında Sahn-ı Semâniyye medreselerinden biri verildi. 1125 Muharrem'inin 6'sında ibtidâ altmışlı, 1126 Zilkade'si başında Siyâvuş Paşa Sultanı Medresesi, 1129 Cemâziyelûlâ'sının 6'sında mûsıla-i Süleymâniyye itibarıyla Ali Paşa-yı Cedîd Medresesi geldi.

Aynı yılın Ramazan'ında Üsküdar'daki Vâlide Sultan Medresesi'ne, 1133 Zilhicce'sinin 15'inde Medâris-i Süleymâniyye'den birine ve nihayet 1135 Rebîülevvel'inin 27'sinde Süleymaniye Dârülhadîsi'ne ulaştı. Aynı yıl Selânik kadılığına tayin edilip orada vefat edince, boşalan mansıb dört buçuk ay kadar çocuklarına bırakıldı; sonra Medine-i Münevvere kazâsından ayrılmış Ebezâde Efendi Birâderzâdesi Mustafa Efendi'ye verildi.

COĞRAFÎ HAFIZA3 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi3 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç2 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Belgrad fethi müjdesiyle gelen mülâzemet

1102 Muharrem'inde Belgrad'ın fethi müjdesinin İstanbul'a ulaşması münasebetiyle Şeyhülislâm Ebû Saîdzâde Feyzullah Efendi'den müstakillen mülâzemet aldı.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

İlmiye yoluna girişi bir askerî zafere bağlanır: 1102 Muharrem'inde Belgrad'ın fethi müjdesinin gelişi vesilesiyle, Şeyhülislâm Ebû Saîdzâde Feyzullah Efendi'den müstakillen mülâzemet şerefini elde etmiştir.

Osmanlı düzeninde büyük fetih ve cülûs haberleri, şeyhülislâmın kapısındaki adaylara toplu mülâzemet dağıtılmasına vesile olurdu. “Müstakillen” kaydı ise mülâzemetin bir listenin içinde değil, doğrudan ve tek başına verildiğini gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Mezar taşındaki tarihi Belîğ Efendi söyledi

Selânik'teki mezar taşına Bursalı Belîğ Efendi'nin söylediği bir tarih mısraı işlendi.

Metni gösterMetni daralt

Selânik kadısı iken vefat etmiş ve o şehirde defnedilmiştir. Kaynak, mezar taşına kazınan yazının Bursevî Belîğ Efendi'nin söylediği bir târîh-i mevzûn olduğunu kaydeder ve mısraı da verir:

Câygehün cennet-i me'vâ ola el-Fâtiha

Tarih düşürme, Osmanlı şiirinde harflerin sayı değerleriyle bir olayın yılını gizleyen bir sanattır; mezar taşı kitâbeleri bu sanatın en yaygın alanıydı. Bir taşra kadısının mezarına devrin tanınmış bir şairinin tarih söylemiş olması, kaydın özellikle not düştüğü bir ayrıntıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

ÖĞÜT

Öğütleri

Ahlâk, irşad ve yaşayışa ilişkin sözler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Dünya süsünden yüz çeviren bir âlim

Kaynak onu dünyevî süslerden yüz çevirmiş, faydalı ilimlerle uğraşan, ulemâyı seven ve kabiliyetlileri yetiştiren bir “âlim ü âmil” olarak anlatır.

Metni gösterMetni daralt

Maddenin kapanışındaki tavsif, bu partideki en uzun kişilik portresidir. Kaynağa göre ilimlerin hayalini altın işleyen, fazl ve irfan meyveleriyle yüklü bir fidan, tahkik nurlarının parladığı bir mumdur.

Ardından sıfatlar sıralanır: dünyevî süslerden yüz çeviren (zeharif-i dünyeviyyeden mu'riz), faydalı ilimlerle uğraşmaya kendini vermiş, nezâhet ve istikamette bir alem, âlemin gönüllerinin sevdiği, bildiğiyle amel eden (âlim ü âmil) kâmil bir er; güzel ahlâk sahibi, dili fasih, akîdesi sahih, ulemâyı seven, kabiliyetli ve sâlih kimseleri yetiştiren (mürebbî-i kavâbil ü suleha) latif ve nezih bir vücut.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

İmtihân-ı kebîrde çıkan istihkak

1111 Cemâziyelâhir'inde Şeyhülislâm Seyyid Feyzullah Efendi'nin meclisinde yapılan büyük imtihanda liyakati görülünce ilk medresesi verildi.

Metni gösterMetni daralt

Kırk akçelik medreseden azledilip beklerken, 1111 Cemâziyelâhir'inin 28. günü Şeyhülislâm es-Seyyid Feyzullah Efendi'nin meclisinde yapılan imtihân-ı kebîrde istihkakı açıkça görüldüğü için, Bolevîzâde es-Seyyid Mehmed Emin Efendi'nin yerine Pirinççi Sinan Medresesi hârici ihsan edilmiştir.

Bu kayıt, mülâzemet sırasının yanı sıra sınavla terfi mekanizmasının da işlediğini gösterir: şeyhülislâm huzurunda yapılan imtihanlar, sıra bekleyen adaylar arasından öne çıkmanın kabul edilmiş yoluydu.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Aynı kişinin ardından iki kez geldi

Hem Süleymaniye Dârülhadîsi'ne hem de Selânik kadılığına, pâdişahın birinci imamı Sâhib Mehmed Efendi'nin yerine getirildi.

Metni gösterMetni daralt

Kariyerinin son iki basamağı aynı kişiye bağlıdır. 1135 Rebîülevvel'inin 27. günü, o sırada imâm-ı evvel-i sultânî olan Sâhib Mehmed Efendi'nin yerine Süleymaniye Dârülhadîsi'ne ulaşmıştır — bu, medrese hiyerarşisinin en üst basamağıdır.

Beş ay sonra, 1135 Şâban'ının 21'inde, yine aynı zatın yerine Selânik kazâsı hükûmeti kendisine tevcih edilmiştir. Kaynak burada onu “selef-i zî-şerefleri” diye anar. Bir müderrisin iki ayrı görevde art arda aynı kişinin halefi olması, ilmiye silsilesinde makamların çift çift kaydığını gösteren tipik bir örnektir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeİstanbulDârüssaltanati'l-aliyye mahmiyye-i Kostantiniyye'den zuhur ettiği, yani İstanbullu olduğu kaydedilir. İlişkili kişi dosyası Yağlıkçızâde Mehmed Efendi : Yağlıkçızâde Mehmed Efendi (ö. 1723), Süleymaniye Dârülhadisi'ne kadar yükselen ve Selanik kadılığı sırasında vefat eden Osmanlı âlimidir.Selanik · YunanistanSelânik1135 Şâban'ının 21. günü Selânik kazâsı hükûmeti verildi; göreve başladıktan kısa süre sonra kadı iken vefat edip bu şehirde defnedildi. Mezar taşındaki tarih mısraı Bursevî Belîğ Efendi'ye aittir. İlişkili kişi dosyası Yağlıkçızâde Mehmed Efendi : Yağlıkçızâde Mehmed Efendi (ö. 1723), Süleymaniye Dârülhadisi'ne kadar yükselen ve Selanik kadılığı sırasında vefat eden Osmanlı âlimidir.İstanbul · TürkiyeVâlide Sultan Medresesi1129 Ramazan'ının 27. günü sâbık Emîn-i Fetvâ Ömer Efendi'nin yerine, mûsıla-i Süleymâniyye itibarıyla Üsküdar'daki bu medreseye nakledildi. İlişkili kişi dosyası Yağlıkçızâde Mehmed Efendi : Yağlıkçızâde Mehmed Efendi (ö. 1723), Süleymaniye Dârülhadisi'ne kadar yükselen ve Selanik kadılığı sırasında vefat eden Osmanlı âlimidir.