ŞAHSİYET DOSYASI

Tosyevî Mustafa Efendi

Tosyevî Mustafa Efendi (1640-1723), İstanbul, Kahire ve Medine'de tahsil gören; Tokat, Bağdat, Kudüs, Mısır, Edirne ve İstanbul kadılıklarının ardından Anadolu kazaskerliğine yükselen Osmanlı âlimidir.

Doğum: 1640
Vefat: 1723
Unvan: Hadis icazetli Osmanlı kadısı ve Anadolu kazaskeri

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Tosya'dan İstanbul'a

1050/1640-41'de Tosya'da doğdu. İstanbul'da Bıçakçı Mehmed, Dersiam Salih, Tefsirî Mehmed, Kara Halil ve Debbâğzâde Mehmed efendilerden ders aldı; Fındıklılı Mûsâzâde Abdülbâkī Efendi'den 1081/1670-71'de mülâzemet aldı.

Kahire ve Medine tahsili

1085/1674-75'te Kahire'ye giderek sürgündeki eski şeyhülislâm Bolevî Mustafa Efendi'nin derslerinden yararlandı. 1088/1677-78'de Medine'ye gitti ve İbrahim el-Kürdî'den hadis icazeti aldı. Bu ilmî icazet, kaynakta tasavvuf hilâfeti olarak sunulmaz.

Medrese ve kadılıklar

Çoban Çavuş, Ma‘lûlzâde, Cafer Çelebi, Kadıasker Mustafa, Haydar Paşa, Rum Mehmed Paşa ve Gazanfer Ağa medreselerinde görev yaptı. Tokat, Bağdat, Kudüs, Mısır, Edirne ve İstanbul kadılıklarında bulundu; 1135/1723'te Anadolu kazaskeri oldu.

Vefatı

28 Şevval 1135'te/1723'te vefat etti; Fâtih Camii'ndeki cenaze namazından sonra Keskin Dede Mezarlığı'na defnedildi. Kaynak yaşını seksen beş olarak verir.

Kadılıktan Anadolu kazaskerliğine

Müderrislik basamaklarını (Çoban Çavuş, Ma'lûlzâde, Tevkî'î Ca'fer Çelebi, Kâdıasker Mustafa Efendi, Haydar Paşa, Rûm Mehmed Paşa ve Gazanfer Ağa medreseleri) tamamladıktan sonra 1104 Rebîülâhir'inde Tokat kazâsıyla kadılık yoluna geçti.

Bunu 1108 Muharrem'inde Bağdat, 1112 Cemâziyelâhir'inde Bursa pâyesiyle birlikte Kudüs, 1117 Zilkade'sinde Mekke pâyesiyle Mısır, 1124 Şevval'inde bilfiil Edirne ve 1128 Şevval'inin 8'inde İstanbul kadılıkları izledi. Aralarda Sabanca, Cisr-i Ergene, Menemen ile Foçalar, Birgi, Kuşadası, Manyas ve Kite kazâları arpalık olarak üzerinde bulundu.

1133 Cemâziyelûlâ'sında Anadolu pâyesi, 1135 Safer'inin 15'inde Konya kazâsı verildi; aynı yılın Cemâziyelûlâ'sının 29'unda Nakībüleşraf Ak Mahmud Efendizâde es-Seyyid Mehmed Zeynelâbidîn Efendi'nin yerine bilfiil Anadolu sadrı, yani Anadolu kazaskeri oldu. Bu görevdeyken vefat etti.

COĞRAFÎ HAFIZA3 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi3 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Mısır'da sürgündeki şeyhülislâmdan istifade

1085'te bir nâiblik göreviyle Mısır'a gitti; orada sürgünde bulunan eski şeyhülislâm Bolevî Mustafa Efendi'nin derslerinden faydalandı.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

1085 tarihinde Kudsîzâde Tezkirecisi Mehmed Efendi'nin niyâbeti hizmetiyle Mısır'a gitmiştir. Kaynağın kaydettiği asıl ayrıntı buradadır: Mısır'da menfiyyen, yani sürgün olarak ikamet etmekte olan sâbık şeyhülislâm Bolevî Mustafa Efendi'den de ders alıp istifade etmiştir.

Osmanlı ilim hayatında sürgün, çoğu kez ilmin taşraya taşınması anlamına geliyordu; genç bir nâibin Kahire'de azledilmiş bir şeyhülislâmın meclisine oturması bunun somut bir örneğidir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

ÖĞÜT

Öğütleri

Ahlâk, irşad ve yaşayışa ilişkin sözler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Sofrası açık bir pîr

Kaynak onu ilimlerin çoğundan nasibi olan, himmeti yüksek, sofrası açık ve nimeti hazır bir sâlih olarak tanıtır.

Metni gösterMetni daralt

Maddenin kapanış tavsifi kişiliğe dairdir: fenlerin çoğundan nasipli olmakla meşhur, âlî-himmet, sâfî-taviyyet (içi temiz), süfresi güşâde, ni'meti âmâde — yani sofrası açık, ikramı hazır — sâlih bir pîr, kurtuluşa ermiş bir er.

“Süfresi güşâde” tabiri Osmanlı biyografi geleneğinde cömertliğin ve evini talebeye açmanın standart övgüsüdür; makam listesinden ibaret olan bir kayda eklenmiş olması dikkate değer.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

İstanbul'daki beş hocası

Tosya'dan gelip önce Bıçakçı Mehmed Efendi'den ilimlerin başlangıcını, sonra dört ayrı hocadan geri kalan fenleri tamamladı.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak, tahsil zincirini adım adım verir. Temyiz yaşına ulaşınca Tosya'dan İstanbul'a gitmiş, devrin üstatlarından Bıçakçı Mehmed Efendi'den ilimlerin mebâdîsini (giriş derslerini) okumuştur.

Ardından Ders-i Âm Sâlih Efendi, Sivas Müftîsi Tefsîrî Mehmed Efendi, Kara Halil Efendi ve Debbâğzâde Mehmed Efendi'den geri kalan fenleri tamamlamıştır. Mülâzemetini ise Fındıklılı Mûsâzâde Abdülbâkî Efendi'nin hizmetine girip 1081 Muharrem'inde Sahn iâdelerinden almıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Medine'de İbrâhim-i Kürdî'den hadis icâzeti

1088'de ikinci bir nâiblik göreviyle Medine'ye gitti ve orada İbrâhim-i Kürdî'den hadis okutma izni aldı.

Metni gösterMetni daralt

1088 tarihinde Üsküdarî Şeyh Mahmud Efendizâde es-Seyyid Mustafa Efendi'nin niyâbeti hizmetiyle Medine-i Münevvere'ye gitmiş ve orada İbrâhim-i Kürdî'den hadis ilminde me'zûn olmuştur; yani hadis rivayet ve tedris icâzeti almıştır.

İbrâhim b. Hasan el-Kûrânî (İbrâhim-i Kürdî), 17. yüzyılın ikinci yarısında Medine'nin en çok talebe toplayan hadis ve tasavvuf otoritesiydi; Anadolu'dan gelen pek çok âlimin icâzet zinciri ondan geçer.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Seksen beş yıllık ömrün sonu

1135 Şevval'inin 28'i Cumartesi vefat etti; ertesi gün Fatih Camii'nde kılınan namazın ardından Keskin Dede Mezaristanı'na defnedildi.

Metni gösterMetni daralt

Anadolu kazaskerliği görevindeyken, 1135 Şevval'inin yirmi sekizinci Cumartesi günü vefat etmiştir. Ertesi Pazar günü naaşı Ebü'l-feth Sultan Mehmed Han Camii'ne getirilmiş, öğleden sonra namazı kılındıktan sonra Keskin Dede Mezaristanı'na defnedilmiştir.

Kaynak yaşını da verir: ömrü seksen beş yıla ulaşmıştı. Boşalan Anadolu sadâreti, İstanbul kadılığından ayrılmış olan Yahyâzâde Ahmed Efendi'ye verilmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Tosya · TürkiyeTosyaAnadolu vilâyetindeki Tosya kasabasından çıkmış olduğu için “Tosyevî” diye anılır; 1050 tarihinde burada dünyaya geldi. İlişkili kişi dosyası Tosyevî Mustafa Efendi : Tosyevî Mustafa Efendi (1640-1723), İstanbul, Kahire ve Medine'de tahsil gören; Tokat, Bağdat, Kudüs, Mısır, Edirne ve İstanbul kadılıklarının ardından Anadolu kazaskerliğine yükselen Osmanlı âlimidir.İstanbul · TürkiyeEbü'l-feth Sultan Mehmed Han CamiiVefatının ertesi günü naaşı buraya getirildi ve cenaze namazı öğleden sonra burada kılındı. İlişkili kişi dosyası Tosyevî Mustafa Efendi : Tosyevî Mustafa Efendi (1640-1723), İstanbul, Kahire ve Medine'de tahsil gören; Tokat, Bağdat, Kudüs, Mısır, Edirne ve İstanbul kadılıklarının ardından Anadolu kazaskerliğine yükselen Osmanlı âlimidir.İstanbul · TürkiyeKeskin Dede MezaristanıFatih Camii'ndeki cenaze namazının ardından buraya defnedildi. İlişkili kişi dosyası Tosyevî Mustafa Efendi : Tosyevî Mustafa Efendi (1640-1723), İstanbul, Kahire ve Medine'de tahsil gören; Tokat, Bağdat, Kudüs, Mısır, Edirne ve İstanbul kadılıklarının ardından Anadolu kazaskerliğine yükselen Osmanlı âlimidir.