Tatar Abdullahzâde Yahyâ Efendi

Vefeyât kaydı onu "el-Mevlâ Yahyâ ibnü'l-mevlâ el-fâzıl Abdullah" diye tanıtır ve babasını, IV. Mehmed devri ulemâsından "Tatar Abdullah Efendi" denilmekle meşhur bir zat olarak gösterir. 1050 (1640-41) yılında doğdu ve daha hayattayken "Tatar Abdullahzâde Efendi" adıyla şöhret buldu.

Nisbesi kaynaklarda birleşmez: vefeyât maddesi ve arpalık kayıtları "Tatar" der; Mısır ve Galata kadılıklarını anan iki ayrı kayıt ise "Kırımî" ve "Kırımlı" biçimini kullanır. İkisi de aynı Kırım nisbetine çıkabilir; kaynaklar olduğu gibi bırakılmıştır.

1073 şâbanında, Uyvar Seferi teşrifinden, sadr-ı Rûm ve mecmua sahibi Kadrî Efendi'den mülâzemet aldı. Hâcı İlyas, Karabaş Mustafa Ağa, Nişancı Paşa-yı Atîk, Koca Mustafa Paşa, Sahn-ı Semâniyye, Hânkāh, Kasım Paşa, İsmihan Sultan ve Sultan Ahmed Han medreselerinden geçti.

1114 muharreminin yirmisinde, o sırada Selânik kadısı olan Uşşâkīzâde es-Seyyid Abdullah Efendi'nin yerine Dârülhadîs-i Süleymâniyye'ye getirilerek medrese devresini tamamladı. Bir yıl üç ay sonra, 1115 rebîülâhirinde yine aynı zatın yerine Selânik kadılığı kendisine tevcih edildi.

Mısır kadılığından 1126 zilkadesinde ayrıldıktan sonra Harmencik, Krenye, Havâss-ı Mahmud Paşa, Cisr-i Ergene ve Istrava kazalarının arpalıklarıyla geçen bir emeklilik dönemi yaşadı.

1131 rebîülâhirinin ikinci çarşamba gecesi vefat etti. Ertesi çarşamba günü naaşı Ebü'l-feth Sultan Mehmed Han Camii'ne getirilip öğleden sonra namazı kılındıktan sonra Edirnekapı dışında "Sırt Tekke" adlı mahalde defnedildi. Kaynak yaşının seksen bire ulaştığını ayrıca kaydeder.

Ardından bırakılanlar hakkındaki cümleler onu "salâh ve iffetle mevsûf, ilmiyle amel eden âlimlerin izinde, âbid ve zâhid, dininde sağlam, halim ü selim, mütevazı ve kerem sahibi" diye anar.

Yahyâ Efendi'nin adı, XVIII. yüzyıl şeyhülislâmlarına dair kayıtlarda oğlu üzerinden yaşamıştır. Oğlu Mehmed Sâlih Efendi, Yenişehirli Abdullah Efendi'ye intisap ederek müderris ve damat olmuş, İstanbul kadılığı ve iki kazaskerlikten sonra 16 Cemâziyelevvel 1171'de (26 Mart 1758) şeyhülislâm olmuştur.

Bu kayıtlarda baba, "Galata ve Mısır kadılıklarından mâzul" ve "Mısır kadılığından mazulen 1131/1719'da vefat etmiş" Abdullah Efendizâde Yahyâ Efendi olarak tanıtılır. Aynı maddelerde ailenin Kasımpaşa'da medfun Hüsâmeddin Uşşâkī soyuna bağlandığı belirtilir; bu nispetin anne tarafından olduğu ayrıca kaydedilir.