ŞAHSİYET DOSYASI

Sivâsîzâde Şeyh Abdülbâkī Efendi

Sivâsîzâde Şeyh Abdülbâkī Efendi (1023-1122/1614-1710), babası Abdülmecid Sivâsî'den tarikat terbiyesi alıp İstanbul'da yaklaşık yetmiş üç yıl vâizlik ve irşad hizmeti yürüten Halvetî şeyhidir.

Doğum: 1614
Vefat: 1710
Unvan: Abdülmecid Sivâsî'nin oğlu ve Halvetî-Sivâsî şeyhi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Abdülmecid Sivâsî'nin oğlu

1023/1614-15'te doğdu. Zâhirî ilimleri tahsil edip bir süre medrese mesleğine yöneldi; ardından babası Abdülmecid Sivâsî'ye intisap ederek Halvetî-Sivâsî terbiyesini tamamladı.

Post ve vâizlik hizmeti

Babasının Cemâziyelâhir 1049/Eylül-Ekim 1639'daki vefatından sonra Sultan Selim Camii yakınındaki zâviyenin postuna ve Sultan Ahmed Camii vâizliğine geçti. Kaynak, bu iki hizmeti yaklaşık yetmiş üç yıl sürdürdüğünü kaydeder.

Vefatı ve halefleri

15 Rebîülevvel 1122/14 Mayıs 1710'da vefat etti. Cenaze namazı Fatih Camii'nde kılındı; Eyüp'te Nişancı Camii yakınındaki babasının türbesine defnedildi. Kaynakta doksan dokuz yaşında olduğu rivayet edilir; bu rakam hicrî yaş hesabı ve yuvarlama ihtimaliyle birlikte okunmalıdır.

Zâviye postuna kızının oğlu Şeyh Mehmed Efendi, Sultan Ahmed Camii vâizliğine ise Yeni Bahçeli Mehmed Efendi geçti. Böylece aile, tekke ve kürsü hizmetlerinin aynı kişide değil iki ayrı halefte devam ettiği görülür.

Meşihat, vaizlik ve halefler

Abdülbâkī Efendi 1023/1614-15'te, babası Abdülmecid Sivâsî'nin İstanbul'daki irşad yıllarında doğdu. Babasının vefatının ardından, Halvetîliğin Şemsî kolunun İstanbul'daki merkezi olan Sultanselim'deki tekkenin postuna geçti. Tekke, bu tarihten itibaren ailenin lakabıyla Sivâsî Tekkesi diye anılır oldu.

Meşihatin yanı sıra uzun müddet Sultanahmed Camii'nde cuma vaizliği yürüttü. 1122/1710-11'de, doksan dokuz yaşında vefat etti. Postuna kızının oğlu Mehmed Efendi geçti; meşihat aynı aile içinde Abdülmecid Efendi ve torun Abdülbâkī Efendi ile sürdü, sonuncusunun çocuksuz vefatıyla XIX. yüzyıl başlarında Halvetiyye'nin Sünbüliyye koluna intikal etti.

Yetiştirdiği halifeler arasında, Kumrulu Mescid'deki zâviyeyi kuran ve Cerrâhî tarikatının Sertarîkzâde kolunun babası olan Şeyh Abdullah Efendi anılır.

COĞRAFÎ HAFIZA3 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi3 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Bir ilâhî beyti

Vefeyât derlemesinin koruduğu iki mısra, onun şairliğinden geriye kalan örnektir.

Metni gösterMetni daralt

Divan şairleri arasında da sayılan Abdülbâkī Efendi'den bugüne ulaşan örnek iki mısradır:

İlâhî sen beni yarlığa lutf it
Ledünnî ilmine mazhar olam tâ

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

5 kayıt

İlk 5 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Babasının postuna oturuş

Abdülmecid Sivâsî'nin vefatından sonra Sivâsî Tekkesi'nin şeyhi oldu; tekke bu tarihten itibaren ailenin lakabıyla anılmaya başlandı.

Metni gösterMetni daralt

Sultanselim'deki tekkenin postuna, III. Murad'ın daveti üzerine Sivas'tan İstanbul'a gelen Şemseddin Sivâsî'nin halifesi Şeyh Abdülmecid Sivâsî oturmuş, tekke onun ve neslinden gelen haleflerinin lakabı dolayısıyla Sivâsî, Sivâsî Efendi, Şeyh Sivâsî adlarıyla anılır olmuştu.

Abdülmecid Sivâsî'nin ardından posta Abdülbâkī Efendi geçti; onun ardından da sırayla kızının oğlu Mehmed Efendi, onun oğlu Abdülmecid Efendi ve torunu Abdülbâkī Efendi oturdu. Böylece meşihat, bir asrı aşkın süre aynı ailede kaldı.

Bu haleflik zinciri, kişinin "Sivâsîzâde" künyesinin de kaynağıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Sultanahmed Camii'nde cuma vaizliği

Tekke meşihatinin yanı sıra uzun müddet Sultanahmed Camii'nde cuma vaizliği yaptığı kaydedilir.

Metni gösterMetni daralt

Sivaslı Abdülmecid Efendi'nin oğlu olan Abdülbâkī Efendi, babasının ölümünden sonra Sivâsî Tekkesi'nin şeyhi oldu ve uzun müddet Sultanahmed Camii'nde cuma vaizliği yaptı.

Kürsü vaizliği, babasının da Kadızâdeliler tartışmalarında tasavvufu savunduğu zemin olan cami kürsüsüydü; oğulun bu görevi uzun yıllar sürdürmesi, Şemsiyye-Sivâsiyye kolunun İstanbul'daki görünürlüğünü meşihat dışında da sürdürdüğünü gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Doksan dokuz yıllık ömür

1023/1614-15'te doğdu, 1122/1710-11'de doksan dokuz yaşında vefat etti.

Metni gösterMetni daralt

Doğum yılı 1023 (1614-15), vefat yılı 1122 (1710-11) olarak kayıtlıdır; aradaki fark hicrî hesapla doksan dokuz yıl eder ve kaynak da onun "doksan dokuz yaşında iken" öldüğünü açıkça yazar.

Bu, babasının 1049/1639'daki vefatından sonra yetmiş yılı aşan bir meşihat ve irşad süresi anlamına gelir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Kabri üzerine iki rivayet

Bir silsilenâme onu babasının Eyüp Nişancası'ndaki türbesinin içinde, türbe kapısının önünde medfun gösterir; bir başka kayıt ise mezarının kendi adına yapılan türbede olduğunu söyler.

Metni gösterMetni daralt

Halifesi Şeyh Abdullah Efendi üzerinden yazılan bir Halvetî silsilenâmesi onu şöyle tanıtır: Mesnevî şârihi Abdülmecid Sivâsî'nin oğlu ve halifelerinden, "peder-i âlîlerinin türbe-i şerîfi derûnunda, türbe-i şerîf kapısı önünde medfûn" ve manevî timsali olan sandukası mevcut, Sivâsîzâde denilmekle mâruf Şeyh Abdülbâkī Sivâsî.

Buna karşılık bir başka madde, mezarının "kendi adına yapılan türbede" olduğunu bildirir. İki rivayet de olduğu gibi kaydedilmiştir; ikisinin de işaret ettiği yer Eyüp Nişancası'ndaki Sivâsî tekkesi ve türbeler alanıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Halvetî silsilesindeki halka

Silsilenâmede Seyyid Yahyâ-yı Şirvânî'den Habîb-i Karamânî, Seyyid Hızır, Muslihuddin ve Şemseddin Sivâsî ile gelen zincir, Abdülmecid Sivâsî'den sonra Abdülbâkī Sivâsî'ye ve onun halifesi Şeyh Abdullah Efendi'ye ulaşır.

Metni gösterMetni daralt

Sertarîkzâde Mehmed Emîn el-Cerrâhî'nin babası Şeyh Abdullah Efendi için yazılan silsilenâme, tarikat zincirini pîr Seyyid Yahyâ-yı Şirvânî'den başlatır; ondan Şeyh Habîb-i Karamânî el-Halvetî, el-Hâc Seyyid Hızır Halvetî, Şeyh Muslihuddin Halvetî ve Sivas'ta medfun Ahmed Şemseddin Sivâsî ile devam eder.

Zincir sonra Şemseddin'in biraderi ve halifesi Muharrem Efendi'nin oğlu, Eyüp Nişancası'nda kendi türbesinde medfun Mesnevî şârihi Abdülmecid Sivâsî'ye, oradan da onun oğlu ve halifesi Sivâsîzâde Şeyh Abdülbâkī Sivâsî'ye ulaşır. Abdülbâkī'nin halifesi ve sertarîki, Kumrulu Mescid'deki zâviyeyi 26 Şevval 1114'te kuran ve 1122'de vefat edip Edirnekapı dışında Emîr Buhârî dergâhına defnedilen Şeyh Abdullah Efendi'dir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası