Şeyhülislâm Mirza Mustafa Efendi

Batum'dan saraya

Yaklaşık 1040/1630'da Batum'da doğdu; babası Abdürraûf'tu. 1056/1646-47 dolaylarında İstanbul'a gelerek Galata Sarayı'na girdi. Şâmî Hüseyin Efendi, Kiçi Mehmed Efendi ve Minkārîzâde Yahyâ Efendi'den ders aldı. Saray-ı Cedîd'de küçük ve büyük oda hizmetlerinden kiler odası serhalifeliğine yükseldi; sarayda on altı yıl kaldı.

Medrese ve kadılıklar

1072/1661-62 dolaylarında saraydan ayrılıp ilmiye mesleğine geçti. Osman Efendi, Kasım Paşa ve Nişancı Paşa medreselerinde ders verdi. Kamaniçe seferine katıldı; fetih sonrasında Kamaniçe kadılığı verildi. Yenişehir, Mısır, Mekke ve İstanbul kadılıklarında bulundu.

Kazaskerlik ve şeyhülislâmlık

Üç ayrı dönemde Rumeli kazaskerliği yaptı; aziller, sürgün ve geri dönüşlerle kesintili bir devlet hayatı yaşadı. 1126 Zilhiccesinde/1715'te şeyhülislâm oldu; yaklaşık altı ay sonra görevden ayrıldı. Trabzon ve Bolu'da ikamete mecbur edildi, daha sonra İstanbul'a döndü.

Son yılları ve vefatı

Son yıllarını İstinye'deki yalısında ilim ve ibadetle geçirdi. 3 Safer 1135'te/1722'de doksan beş yaşına yaklaşmışken vefat etti. Fâtih Camii'ndeki cenaze namazından sonra Kalenderhâne karşısında defnedildi.

İlmî portresi

Kaynak onu Arap dili, aklî ve naklî ilimler, tefsir, fıkıh, kelâm ve hadiste derin; Kur'an hâfızı, zâhid ve ibadete devam eden bir âlim olarak anlatır. Bu zühd tasviri, açık bir tarikat intisabı bulunmadığı için yol aidiyetine çevrilmedi.