Şeyhülislâm Hâmid Efendi

Konya ve Dervez ailesi

Hicrî 900 yılı başlarında, yaklaşık 1494'te Konya'da doğdu. Babası Beyşehir kadısı, dedesi Dervez Efendi ise zâviye şeyhiydi. Kaynak, dedesinin adının halk arasında yanlışlıkla “Şeyh Turud” biçiminde söylendiğini özellikle düzeltir; Hâmid Efendi'nin kendisi dedesinin postuyla özdeşleştirilmemiştir.

Tahsil ve ilmiye yükselişi

922/1516'da İstanbul'a geldi; Çivizâde, Sa‘dî Efendi, Aşçızâde Hasan ve Kadrî Efendi'nin yanında yetişti. Bursa, Kütahya, İstanbul ve Gebze medreselerinden sonra Manisa müftülüğü, Şam, Kahire, Bursa ve İstanbul kadılıklarında bulundu.

Rumeli kazaskerliği

964/1557'de Rumeli kazaskeri oldu ve yaklaşık on yıl görev yaptı. İlmiye mensuplarının mülâzemet kontenjanlarına ilişkin düzenlemeler onun döneminde kalıcı kurala bağlandı. Sigetvar seferi dönüşünde Belgrad'da emekliye ayrıldı.

Şeyhülislâmlık ve vefatı

Cemâziyelevvel 982/Ağustos-Eylül 1574'te Ebüssuûd Efendi'nin ardından şeyhülislâm oldu. 3 Şaban 985/16 Ekim 1577'de vefat etti; cenaze namazı Fatih Camii'nde kılındı ve Eyüp civarına defnedildi.

Eser ve hayır yapısı

Dört cilt halinde meseleleri topladığı Fetâvâ-yı Hâmidiyye ile tanındı. İstanbul'da bir mescid, mülâzımlar için odalar ve bunların hizmetini sürdürecek vazifeler kurdu. Kaynak ona müstakil tarikat aidiyeti vermez.

Müderrislik ve kadılık kademeleri

Tahsilini tamamladıktan sonra sırasıyla Bursa'da Molla Hüsrev ve Bayezid Paşa, Kütahya'da Germiyanoğlu, yine Bursa'da Ahmed Paşa medreselerinde müderrislik yapmıştır. 948'de (1541) İstanbul'da Dâvud Paşa Medresesi müderrisliğine getirilmiş, ardından Gebze'de Mustafa Paşa Medresesi müderrisliğine tayin edilmiştir.

1547'de Manisa müftüsü, ertesi yıl İstanbul'da Şehzade Medresesi müderrisi olmuş; 1549'da Şam, bir yıl sonra Mısır kadılığına getirilmiş, bu arada hac farîzasını ifa etmiştir. 1553'te Ayasofya Medresesi müderrisliğine, ertesi yıl Bursa ve 1556'da İstanbul kadılığına, 1557'de ise Rumeli kazaskerliğine getirilmiş ve bu son görevde dokuz buçuk yıl kalmıştır.