Ara
Menü

Peçevî Şeyh Mustafa Efendi

Peçevî Mustafa Efendi (1610-1699), Kanije'de doğup Peçuy'da tahsil gören; Abdülbâkī Efendi ve Budinli Abdurrahman-ı Aksarâyî yanında yetiştikten sonra Peçuy, Belgrad ve Filibe'de irşad hizmeti yürüten Uşşâkî şeyhidir.

Doğum
1610
Vefat
1699
Unvan
Uşşâkî şeyhi; Kanije, Peçuy, Budin, Belgrad ve Filibe irşad hattının temsilcisi

Kanije'de doğumu ve Peçuy tahsili

10 Rebîülevvel 1019'da/1610'da Kanije Kalesi'nde doğdu. Babası Şeyh Yûsuf Efendi burada vaaz, hadis ve tefsir hizmeti yürütüyordu. On altı yaşında Peçuy'a giderek Uzun Ali Efendi ile Sa‘yî Osman Efendi'den zâhirî ilimleri tahsil etti.

Uşşâkî terbiyesi

Peçuy'da Uşşâkî şeyhi Abdülbâkī Efendi'ye intisap etti. Kanije'ye döndüğünde babasının vefatı üzerine onun görevlerini üstlendi. 1050/1640-41'de malını yoksullara dağıtarak Budin'e geçti ve Abdurrahman-ı Aksarâyî'nin hizmetine girdi. Beş yıl süren terbiyenin ardından Zilkade 1055/Ocak 1646 dolaylarında Peçuy'a halife gönderildi.

Peçuy, Belgrad ve Filibe

Peçuy'daki uzun hizmetinden sonra Zilkade 1097/Eylül-Ekim 1686'da Belgrad'a, 1098/1686-87'de Filibe'ye geçti. Filibe'de yaklaşık on iki yıl irşad faaliyetini sürdürdü. Bu güzergâh, onun Rumeli Uşşâkî hafızasındaki yerini şehir ve post değişimleriyle gösterir.

Vefatı

25 Zilkade 1110 gecesi/25 Mayıs 1699'da Filibe'de vefat etti. Köprübaşı'ndaki İmaret Camii hazîresine defnedildi ve kabri üzerine türbe yapıldı. Kaynak vefatında seksen dokuz yaşında olduğunu bildirir.

Kaynak sınırı

Bu kayıt, oğlu Peçevîzâde Ahmed Ârif Dede ile 1926'da vefat eden Mustafa Sâfî Efendi'den ayrıdır. Önceki canlı gövdede Mustafa Sâfî'ye ait uzun metin yanlışlıkla bu dosyaya yapışmıştı; yabancı bölüm bütünüyle çıkarıldı.

Halvetiyye-Uşşâkıyye tâc-ı şerifi
BAĞLI YOLUN MADDÎ HAFIZASIHalvetiyye-Uşşâkıyye tâc-ı şerifi

Yeşil kubbeli, dört terkli ve yirmi dallı tâc. Kubbe merkezinde beyaz düğme, lengerinde siyah destar ve üstten sarkıtılmış taylasan bulunur.

Ağ ve yol

Menkıbeler

İlk 2 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Mustafa Safi Efendi'nin vefatı üzerine bir gaze ted e çıkan haber kupürünü…

Mustafa Safi Efendi'nin vefatı üzerine bir gaze ted e çıkan haber kupürünü Hüseyin Vassaf kesip eserine yapıştırmıştır. ( H ) İlm ü irfô.m ile oldu ser-efrô.z-ı şüyf.Jı Yazamaz vasfım hakkı ile her bir hame Şeyh-i pür-hikmet idi ô.rif-i sırr-ı Kur'an Akibet eyledi tebdil-i hayô.t-ı cdme İftirô.kı ile yanmakda kulu.b-ı uşşak Elem-i hasreti müstevliye subh u şô.me Kalb-i Vassiifa sünf.Jı itdi bu tô.rlh-i tanlô.m Göçdü ukbaya azizim be-fuyuz-ı tô.mme ( vt' ._;. .r-"ı r Y-f' ı.S ...l:>:- Ş ) Hulefa-yı Mevleviyye'den Tahir Beyefendi'nindir: Matla' -ı envı1r-ı esma şeyhimiz Mazhar-ı zô.t-ı müsemma şeyhimiz Cô.-nişln-i P"ır-i Uşşakı iken Rehber-i ma'şfık-ı a'lii şeyhimiz 'İrcii' fermanmı gUş itdi de Kıldı terk-i bezm-i dünya şeyhimiz Oldu 'Li' -yı kevni ıtlak eyleyüp La-mekan pervô.z-ı 'illi ' şeyhimiz Kenz-i mahfi oldu cismen /ıakde Rfıhu safi

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt
Menâkıbnâme’de tam metni aç
Gelenek içi anlatı

Bu bölüm kaynak biyografideki bağlamıyla verilir; tarihî biyografiyle aynı kesinlik düzeyinde değerlendirilmez.

Tecellı-i Cemal oldukda uçdu ber-murad oldu Mesô.ib-dlde-gam firkatinden ağladı pek çok O vuslatla telezzaz itdi güldü kô.m-yab oldu Gelüp bir zô.t didi tarihini ''1e hüve mağ{Ur'* Okusun Fô.tiha İhlas ile bil rCthu şad oldu ( J _,.e;... r J ) Bilecik maarif müfettişi Hafız Nuri Efendi'nin söylediği tarih: Nuri ihlas ile oku tarihini ô.h idüp Hu diyüp göçdü cihandan Şeyh Safi eyvah { oly.\ Jl.,:, .J...ü l.f>. <..> ..!.>.- ş y y.:> r > Meşayıh-ı Gülşeniyye'den Şehri Efendi'nin tarih-i mücevheri: Göçüp bezm-i Mevla' ya muuıhhar Şeyh Uşşakı < ı} _,.1.. '1 r r Y. Y -"" Ş> Uşşakiler 35 1 Diğer: Be-şeyh-i Mustafa sarı Hu Hu (r r J ) "İrtihal: Fiitih müclz dersüimlarından Burdurlu Hoca Mustafa Efendi irtihal-i dar-ı beka eyle­ miştir. Na'ş-ı mağfiret-nakşı bugün Kdsımpaşa'da sabık Uşşakı Dergahı'ndan kaldırılacak Kdsımpaşa Cami'-i Keb'iri'ıule ııaınilzı ba'de'l-eda medfen-i mahsüsuna defn edilecektir. " 1 73 Şeyhimiz merhumun, "Kutbu'l-edeb" diye telkin eylediği lbnü'l-Emin Mahmud Kemal Beyefendi irticalen söylemiştir: Hakk'a aşık Hakk'a sadık bir safiyyü'l-kalb idi Rah-ı Hak'da can virüp can buldu sarı Mustafa Muharrir-i fakir beyitler ilavesiyle şu manzumeyi vücuda getirdim: Hazret-i Şeyh Mustafa sarı-i pür-zevk u safa Bülbül-i gülşen-saray-ı aşk ol mihr-i vefa İlm ü irfan sahibi gayet beşUşü'l-vech idi İsr-i pak-i evliyılu' llaha itdi iktiza Hüsn-i siret hem fazilet sahibi bir ziit idi Pek kaııiiat-kar idi az şeyle kıldı iktifa Şöhret ü şandan be-gılyet müctenib bir merd idi İnzivayı pek severdi şeyh-i sahib-ihtifa Hazret-i Kutbu'l-edeb nazmeıı didi Vassafına Rcih-ı Hak'ta can tlirüp can buldu Sfıfi Mustafıi Muharrir-i fakirindir: Hazreı-i Mustafa sarı-i vell-i allame Vakıf-ı sırr-ı Huda hasılı bir fehhô.me 1 73.

Mustafa Safi Efendi'nin vefatı üzerine bir gaze ted e çıkan haber kupürünü Hüseyin Vassaf kesip eserine yapıştırmıştır. ( H ) İlm ü irfô.m ile oldu ser-efrô.z-ı şüyf.Jı Yazamaz vasfım hakkı ile her bir hame Şeyh-i pür-hikmet idi ô.rif-i sırr-ı Kur'an Akibet eyledi tebdil-i hayô.t-ı cdme İftirô.kı ile yanmakda kulu.b-ı uşşak Elem-i hasreti müstevliye subh u şô.me Kalb-i Vassiifa sünf.Jı itdi bu tô.rlh-i tanlô.m Göçdü ukbaya azizim be-fuyuz-ı tô.mme ( vt' ._;. .r-"ı r Y-f' ı.S ...l:>:- Ş ) Hulefa-yı Mevleviyye'den Tahir Beyefendi'nindir: Matla' -ı envı1r-ı esma şeyhimiz Mazhar-ı zô.t-ı müsemma şeyhimiz Cô.-nişln-i P"ır-i Uşşakı iken Rehber-i ma'şfık-ı a'lii şeyhimiz 'İrcii' fermanmı gUş itdi de Kıldı terk-i bezm-i dünya şeyhimiz Oldu 'Li' -yı kevni ıtlak eyleyüp La-mekan pervô.z-ı 'illi ' şeyhimiz Kenz-i mahfi oldu cismen /ıakde Rfıhu safi vü mualla. şeyhimiz Lutf-ı Rabbaniyle olsun dainlô.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 4.
MENKIBE · GELENEK İÇİ

İki şifa anlatısı

Kaynak, Peçevî Mustafa'nın duası ve müdahalesiyle iyileştiği anlatılan iki hastaya ilişkin rivayet aktarır.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt
Menâkıbnâme’de tam metni aç
Gelenek içi anlatı

Bu bölüm tarihî biyografiyle aynı kesinlik düzeyinde değerlendirilmez.

Oğlu Ahmed Efendi'den nakledilen ilk anlatıda, altı aydır aklî rahatsızlık geçirdiği söylenen ve zincirle getirilen bir kişinin bağlarının çözüldüğü; şeyhin “Bunun aklı başındadır” demesinden sonra iyileştiği aktarılır.

İkinci anlatıda ise ağır hasta bir kişinin şeyhin müdahalesinden sonra yüzünün düzeldiği ve rahatsızlığının geçtiği rivayet edilir. Metinler, tıbbî vaka kaydı değil Uşşâkî çevrede korunan keramet anlatılarıdır.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Şeyhî Mehmed Efendi, Vekāyi‘u’l-Fuzalâ, c. 3, s. 2217-2218.

Eserleri ve metinleri

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Eserleri ve metinleri

Son zamanlarda Afrika-yı Cenubi'de Tarik-ı Uşşakı intişar etmiştir. Lutf-ı ilahi ve feyz-i risalet-penahi ve himem-i evliyau'llah neler yapmaz. Cava'da Ali Dede na­ mında bir Uşşaki müntesibi tarafından neşr-i feyz-i tarikat edilmiş ve Mekke-i Mü­ kerreme'ye gelen Cava hacıları meyanında tarik-ı feyz-refik-ı Uşşaki müntesibleri gö­ rüldüğünü naklen azizim beyan buyurmuştur.

Metni gösterMetni daralt

Son zamanlarda Afrika-yı Cenubi'de Tarik-ı Uşşakı intişar etmiştir. Lutf-ı ilahi ve feyz-i risalet-penahi ve himem-i evliyau'llah neler yapmaz. Cava'da Ali Dede na­ mında bir Uşşaki müntesibi tarafından neşr-i feyz-i tarikat edilmiş ve Mekke-i Mü­ kerreme'ye gelen Cava hacıları meyanında tarik-ı feyz-refik-ı Uşşaki müntesibleri gö­ rüldüğünü naklen azizim beyan buyurmuştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 4.

Öğütleri

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Söz ve öğüt

Na'ş-ı mağfiret-nakşı bugün Kdsımpaşa'da sabık Uşşakı Dergahı'ndan kaldırılacak Kdsımpaşa Cami'-i Keb'iri'ıule ııaınilzı ba'de'l-eda medfen-i mahsüsuna defn edilecektir. " 1 73 Şeyhimiz merhumun, "Kutbu'l-edeb" diye telkin eylediği lbnü'l-Emin Mahmud Kemal Beyefendi irticalen söylemiştir: Hakk'a aşık Hakk'a sadık bir safiyyü'l-kalb idi Rah-ı Hak'da can virüp can buldu sarı Mustafa Muharrir-i fakir beyitler ilavesiyle şu manzumeyi vücuda getirdim: Hazret-i Şeyh Mustafa sarı-i pür-zevk u safa Bülbül-i gülşen-saray-ı aşk ol mihr-i vefa İlm ü irfan sahibi gayet beşUşü'l-vech idi İsr-i pak-i evliyılu' llaha itdi iktiza Hüsn-i siret hem fazilet sahibi bir ziit idi Pek kaııiiat-kar idi az şeyle kıldı iktifa Şöhret ü şandan be-gılyet müctenib bir merd idi İnzivayı pek severdi şeyh-i sahib-ihtifa Hazret-i Kutbu'l-edeb nazmeıı didi Vassafına Rcih-ı

Metni gösterMetni daralt

Na'ş-ı mağfiret-nakşı bugün Kdsımpaşa'da sabık Uşşakı Dergahı'ndan kaldırılacak Kdsımpaşa Cami'-i Keb'iri'ıule ııaınilzı ba'de'l-eda medfen-i mahsüsuna defn edilecektir. " 1 73 Şeyhimiz merhumun, "Kutbu'l-edeb" diye telkin eylediği lbnü'l-Emin Mahmud Kemal Beyefendi irticalen söylemiştir: Hakk'a aşık Hakk'a sadık bir safiyyü'l-kalb idi Rah-ı Hak'da can virüp can buldu sarı Mustafa Muharrir-i fakir beyitler ilavesiyle şu manzumeyi vücuda getirdim: Hazret-i Şeyh Mustafa sarı-i pür-zevk u safa Bülbül-i gülşen-saray-ı aşk ol mihr-i vefa İlm ü irfan sahibi gayet beşUşü'l-vech idi İsr-i pak-i evliyılu' llaha itdi iktiza Hüsn-i siret hem fazilet sahibi bir ziit idi Pek kaııiiat-kar idi az şeyle kıldı iktifa Şöhret ü şandan be-gılyet müctenib bir merd idi İnzivayı pek severdi şeyh-i sahib-ihtifa Hazret-i Kutbu'l-edeb nazmeıı didi Vassafına Rcih-ı

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 4.

Şeyh, halife, aile ve post ağı

TALEBESİ / HALİFESİPeçevîzâde Şeyh Ahmed Ârif DedePeçevî Mustafa Efendi → oğlu Ahmed Dede: ilk Halvetî terbiyesi