tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Nimetullah bin Ali Rûşenîzâde

Nimetullah bin Ali Rûşenîzâde (ö. Şâban 969/1562), Bursa, Trabzon, Bağdat, Halep ve İstanbul ilmiye çevrelerinde görev yapan; son olarak Medine kadılığına getirilen Osmanlı âlimidir.

Vefat
1562
Unvan
Medine kadısı, müderris ve vakıf müfettişi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Aile ve yeniden ilme yöneliş

Rûşenî mahlaslı bir kadının oğludur. Babasından kalan serveti tükettikten sonra ilim yoluna yöneldi; Abdülvâsi Efendi'den mülâzemet aldı.

Bursa'dan Bağdat ve Halep'e

Bursa Bayezid Paşa, Kasım Paşa, Ahmed Paşa ve Yıldırım Han medreselerinde; ardından Trabzon Sultanî, Bursa Muradiye ve İstanbul Sultan Selim medreselerinde görev yaptı. Bursa vakıflarının müfettişliğini yürüttü. Bağdat ve Halep kadılıklarında bulundu; görev çizgisi ilmiye, şehir idaresi ve vakıf denetimini aynı biyografide buluşturur.

Medine kadılığı ve vefatı

967/1559-60'ta Medine kadılığına getirildi. Hac farizasını yerine getirdikten sonra görev bölgesine gitti; Şâban 969/Nisan-Mayıs 1562'de vefat haberi İstanbul'a ulaştı. Kaynak, Medine halkının onu iyi ahlâkı, yumuşak idaresi ve hizmetiyle andığını; Medine'de defnedildiğini bildirir.

Bağdat'taki eski mezar anlatısı

Bağdat'taki görevi sırasında bir caminin genişletilmesi esnasında eski bir mezarda bozulmamış beden görüldüğünü; bunun Şerîf Murtazâ'ya ait olduğunun söylendiğini aktarır. Bu anlatı, biyografik kronolojiden ayrı bir şehir ve ziyaret hafızası kaydıdır.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını aç2 doğrudan bağlantıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Bağdat’ta cami temelinden çıkan eski kabir

Nimetullah Rûşenîzâde’nin Bağdat kadılığı sırasında cami genişletilirken taze kefenli ve bozulmamış bir bedenin bulunması; kabrin Şerîf Murtazâ’ya nispet edilmesi anlatılır.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Atâyî’nin nakline göre Nimetullah Rûşenîzâde Bağdat kadısıyken bir caminin genişletilmesi için emir geldi. Yeni temelin çevresi kazılırken eski mezarlara rastlandı ve kabirlerin başka yere taşınmasına girişildi.

Bu sırada kefeni taze, bedeni bozulmamış bir kişiye ulaşıldı. Yüzündeki örtü kaldırılınca heybetli, yaşlı ve nur yüzlü bir zat görüldü; kaynak onu sanki uyuyan canlı biri gibi tasvir eder. İşçiler korku ve hayret içinde kaldıkları için bedeni taşımadı, bulunduğu yerde bırakarak caminin içine aldı ve üzerine bir işaret koydu.

Yapılan araştırmada kabrin Hz. Ali soyundan, Şerîf Radî’nin kardeşi olan kelâm ve edebiyat âlimi Şerîf Murtazâ Ali b. Tâhir’e ait olduğu sonucuna varıldığı anlatılır. İbn Hallikân’ın Vefeyâtü’l-a‘yân’ındaki hicrî 433 vefat tarihi esas alınarak defin üzerinden yaklaşık beş yüz yirmi yıl geçtiği hesaplanır. Bu kimliklendirme modern arkeolojik tespit değil, Atâyî’nin aktardığı Bağdat şehir hafızasıdır.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 298-309.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

4 kayıt

İlk 4 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

"Rûşenîzâde" lakabı nereden geliyor

Babası "Rûşenî" mahlasını kullanan bir kadıydı; oğlu, o mumun ışığı ve gözünün çerağı sayıldığı için "Rûşenîzâde" diye anıldı.

Metni gösterMetni daralt

Maddesi, adının kaynağını açıklayarak başlar: "Rûşenî" mahlasını kullanan aydın gönüllü bir kadının varlık mumunun parıltısı ve mutlu zâtının göz nuru olduğu için "Rûşenîzâde" denilmiştir.

Yani lakap, bir nisbeden ya da bir yer adından değil, babasının şair mahlasından türemiştir. Kaynak, babasının vefatının ardından geride kalan mal varlığına da değinmeye başlar; ancak bu kısım sayfa sonunda kesilir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Trabzon Sultâniyesi'nde müderrislik ile müftülüğün birleşmesi

944'te Burusavî Şeyhî Çelebi'nin yerine Trabzon Sultâniyesi'ne müderris ve aynı zamanda müftü olarak tayin edildi.

Metni gösterMetni daralt

944 tarihinde, Burusavî Şeyhî Çelebi'nin yerine Trabzon Sultâniyesi'nde müderris ve müftü oldu. Kaynak iki görevi tek cümlede birleştirir; yani aynı şehirde ders halkası ile fetva makamını birlikte yürütmüştür.

Aynı medresedeki halefi, bu partide yer alan bir başka isim, Alâeddin Ali el-Manavî'dir (Ebü'l-Leys Ali'si); onun kaydı Trabzon medresesine 949'da geldiğini ve selefinin Rûşenîzâde Nîmetullah Efendi olduğunu bildirir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Bağdat ve Halep kadılıkları

953 hilâlinde Niksârî Mustafa Efendi'nin yerine Bağdat kadılığıyla, 956'da Halep kadılığıyla görevlendirildi; İstanbul'da Sultan Selim-i Kadîm Medresesi'nde de bulundu.

Metni gösterMetni daralt

Medrese görevlerinin ardından kaza mesleğine geçti. 953 hilâlinde Niksârî Mustafa Efendi'nin yerine "kazâ-yı Bağdâd-ı dârü's-selâm" ile ikram olundu; 956'da Halep kadılığına getirildi.

Kaynak, ilmiye çizgisinde İstanbul'daki Sultan Selim-i Kadîm Medresesi'ni de sayar; Bursa'da ise Bayezid Paşa, Kasım Paşa, Ahmed Paşa ve Yıldırım Han medreseleri ile Muradiye anılır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Medine kadılığı ve boşalan makamın devri

967 Şâban'ında Baldırzâde'nin yerine Medine-i Münevvere kadılığına getirildi; 969 Şâban'ında vefat haberi İstanbul'a ulaşınca makam Mimarzâde Efendi'ye verildi.

Metni gösterMetni daralt

967 Şâban'ında Baldırzâde'nin yerine Medine-i Münevvere kadılığıyla şereflendirildi. Bu, ilmiye çizgisinin son ve en yüksek basamağı oldu.

969 Şâban'ında vefat haberi İstanbul'a ulaştı. Aynı zeylin bir başka maddesi olayı karşı taraftan anlatır: Medine kadısı Rûşenîzâde'nin ölüm haberi geldiğinde, o yüce makama talip olan Mimarzâde Efendi, Molla Câmî'nin meşhur beytini arzuhalinin başlığı yaparak Sadrazam Ali Paşa'ya göndermiş ve görev kendisine tevcih edilmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

BAĞLANTILAR · VERİTABANI

Şeyh, halife, aile ve post ağı

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Trabzon · TürkiyeTrabzon Sultâniyesi944'te Burusavî Şeyhî Çelebi'nin yerine müderris ve müftü olarak tayin edildiği medrese. İlişkili kişi dosyası Nimetullah bin Ali Rûşenîzâde : Nimetullah bin Ali Rûşenîzâde (ö. Şâban 969/1562), Bursa, Trabzon, Bağdat, Halep ve İstanbul ilmiye çevrelerinde görev yapan; son olarak Medine kadılığına getirilen Osmanlı âlimidir.Medine · Suudi ArabistanMedine-i Münevvere967 Şâban'ında Baldırzâde'nin yerine kadılığına getirildiği ve 969 Şâban'ındaki vefatına kadar bu görevde bulunduğu şehir. İlişkili kişi dosyası Nimetullah bin Ali Rûşenîzâde : Nimetullah bin Ali Rûşenîzâde (ö. Şâban 969/1562), Bursa, Trabzon, Bağdat, Halep ve İstanbul ilmiye çevrelerinde görev yapan; son olarak Medine kadılığına getirilen Osmanlı âlimidir.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 298-309
  2. [2]Kişi dosyasının kaynakları — Nimetullah bin Ali Rûşenîzâde
Ortak kaynak kataloğunu aç →