Martoloszâde Abdullah Efendi

Yenişehir kadılığı, Selânikî Seyfî Çelebi’den boşaldığında Fenar’ın da bu kazaya bağlanmasıyla mevleviyet derecesine yükseltildi. Kaynak bu değişikliği “eski şehre yeni âdet olup” sözüyle kaydeder: kadim bir kaza için o güne kadar görülmemiş bir uygulamadır.

Ancak görev iki yıl sürdü; 994 Recebinde azledildi ve yerine Ma‘rûf Efendi geçti.

Martolos, Yunanca kökenli, silahlı asker ve milis anlamına gelen bir kelimedir. Osmanlı Devleti Bizans’tan kalan milisleri bu adla teşkilâtlandırmış, martoloslar daha çok haber toplama ve habercilik işlerinde kullanılmış, XVII. yüzyılda ordunun bir sınıfı hâline gelmiştir.

Ona ve aynı aileden Mehmed Efendi’ye niçin bu lakabın verildiği bilinmemekte; martoloslarla ilgili bir vazife görmüş olmaları ihtimal dâhilinde sayılmaktadır. Soyunun “Martoloszâdeler” diye anılması bu lakaba dayanır.

Terceme-i hâli onu, Hâmid Efendi’nin kardeşi olan Martolos Efendi’nin oğlu diye tanıtır ve mülâzemetini “amcasından” aldığını söyler; bu okuyuşta Hâmid Efendi onun amcasıdır.

Sicill-i Osmânî ise onu Hâmid Efendi’nin oğlu sayar. Hâmid Efendi’nin vakfiyesine dayanan bir araştırma bu kaydı yanlış bulup yeğen okuyuşunu savunmuş, konuyu yeniden inceleyen yakın tarihli çalışma da aynı görüşe katılmıştır. Çelişki burada çözülmemiş, olduğu gibi aktarılmıştır.

Oğullarından Mahmud Efendi Kudüs mollası olmuş ve 1051/1641’de, Mustafa Efendi ise müderrislikten sonra Medine ve Şam mollalığı yapıp 1055/1645’te vefat etmiştir. Mahmud Efendi’nin oğlu Abdurrahman Efendi Üsküdar mollası olmuş, 1083/1673’te vefat etmiş, kabri Eyüp’te bulunmakta ve kimyager olduğu belirtilmektedir.

Böylece kendi görev hattındaki Kudüs ve Medine kadılıkları, iki kuşak boyunca aile içinde tekrarlanmıştır.