ŞAHSİYET DOSYASI

Kebîrîzâde Abdurrahman Efendi

Kebîrîzâde Abdurrahman Efendi (ö. 1722), İstanbul ve Edirne medreselerinden Halep, Edirne ve Mekke kadılıklarına uzanan bir ilmiye kariyeri sürdüren Osmanlı âlimidir.

Vefat: 1722
Unvan: Osmanlı müderrisi ve Mekke kadısı

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Ailesi ve tahsili

Kebîrîzâde Mustafa Efendi'nin oğlu, Ahmed Efendi'nin küçük kardeşiydi. 1085/1674-75'te Esîrî Mustafa Efendi'den mülâzemet alarak ilmiye yoluna girdi.

Medrese ve kadılık güzergâhı

Başcı İbrahim, Siyavuş Paşa, Hacı Hasanzâde, Sahn-ı Semân, Hayreddin Paşa, Sinan Paşa, Haseki Sultan ve Süleymaniye çevresindeki medreselerde görev yaptı. Bir tayini kabul etmemesi ve edep dışı sayılan davranışı sebebiyle Limni'ye sürüldü; ardından Sakız'a geçti, affedilerek İstanbul'a döndü. Halep ve Edirne kadılıklarından sonra Mekke kadılığına getirildi.

Vefatı

Mekke'ye ulaştıktan sonra 1134 Şevvalinde/1722'de vefat etti. Kaynak onu ilim sahibi, yüksek himmetli ve güçlü tabiatlı biri olarak anar.

Medreseden Mekke kadılığına, arada bir sürgün

Kebîrîzâde Abdurrahman Efendi, IV. Mehmed devri sudûrundan Kebîrîzâde Mustafa Efendi'nin oğlu, Ahmed Efendi'nin küçük kardeşidir. 1085 recebinde Esîrî Birâderi Mustafa Efendi'nin Anadolu sadâreti teşrifinden mülâzemet aldı.

1097 zilkadesinde Başcı İbrâhim Medresesi'yle başlayan müderrislik zinciri Siyâvuş Paşa, Hacı Hasanzâde dârülifâdesi, Sahn-ı Semâniyye (1102), Hayreddin Paşa, Sinan Paşa, Hâseki Sultan, Hâkāniyye-i Vefâ ve Şeyhülislâm Feyzullah Efendi'nin yeni medresesiyle sürdü. 1118'de kendisine tevcih edilen Süleymaniye medreselerinden birini kabul etmemesi, kariyerinde sert bir kırılma yarattı: mazul kaldı, ardından Limni'ye sürüldü, oradan Sakız'a geçti ve affedilerek İstanbul'a döndü.

Dönüşünden sonra kadılık basamaklarında ilerledi: Halep (1120), Edirne (1126) ve nihayet Mekke-i Muazzama (1133). Mekke'ye vardıktan sonra 1134 şevvalinde vefat etti. "Kebîrîzâde Efendi" diye tanınırdı; kaynak onu ilmî maariften hissedar, âlî himmetli ve tabiat sahibi bir zat olarak anar.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Reddedilen Süleymaniye ve Limni sürgünü

1118'de kendisine tevcih edilen Süleymaniye medreselerinden birini kabul etmedi; eli boş ve mazul kaldı, ardından edebe aykırı davrandığı gerekçesiyle Limni'ye sürüldü, oradan kendiliğinden Sakız'a geçti ve nihayet affedilerek İstanbul'a döndü.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

1118 muharreminin yirmi yedinci günü, Şeyhülislâm Ebû Saîdzâde Feyzullah Efendi Birâderzâdesi Mustafa Efendi'nin yerine Medâris-i Süleymâniyye'den biri kendisine tevcih olundu. Ancak kabul etmekten çekindi; bunun üzerine medrese, Sultan Selim Medresesi müderrisi Ali Paşazâde Hüseyin Efendi'ye verildi.

Eli boş ve mazul kalan Abdurrahman Efendi, kaynağın "terk-i edeb itmekle" dediği bir davranış sebebiyle Limni adasına sürüldü. Bir süre sonra adadan kendi başına ayrılıp Sakız adasını mesken tuttu; ardından affa ve ihsana mazhar olarak İstanbul'a ayak bastı.

İlmiye kariyeri bu kesintiden sonra kadılıkla devam etti: 1120 rebîülâhiri gurresinde Halebü'ş-şehbâ kadılığına getirildi.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Kebîrî ailesinin küçük oğlu

Abdurrahman b. Mustafa b. Mehmed el-Kebîrî; babası IV. Mehmed devri sudûrundan Kebîrîzâde Mustafa Efendi, ağabeyi Ahmed Efendi'dir.

Metni gösterMetni daralt

Vefeyât kaydı onu "el-Mevlâ Abdurrahman ibnü'l-mevlâ Mustafa ibnü'l-mevlâ Mehmed el-Kebîrî" diye üç kuşak geriye götürerek tanıtır.

Babası, IV. Mehmed devri sudûrundan olup tercümesi aynı eserin birinci cildinde geçen Kebîrîzâde Mustafa Efendi'dir; kendisi onun "sa‘d-ahteri", yani uğurlu evlâdıdır. Tercümesi ikinci ciltte yer alan Ahmed Efendi'nin de küçük kardeşidir.

Anadan gelme zekâsını işleyip istidat melekesini hazırladıktan sonra 1085 recebinde, Esîrî Birâderi Mustafa Efendi'nin Anadolu sadâreti teşrifinden mülâzemet aldı.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Halep, Edirne, Mekke

1120'de Halep, 1126'da Edirne kadılıklarına getirildi; 1133'te, ertesi yılın muharrem gurresinden geçerli olmak üzere Mekke-i Muazzama kadılığıyla taltif edildi.

Metni gösterMetni daralt

1120 rebîülâhiri gurresinde Vardarî Şeyhzâde Mehmed Efendi'nin yerine Halep kadılığına getirildi, 1121 muharremi gurresinde azledildi. 1126 ramazanı gurresinde Kabakulakzâde Mehmed Said Efendi'nin yerine "dârünnasr" Edirne şehrine hâkim tayin edildi; 1127 cemâziyelevveli gurresinde bu görevden de alındı.

Azilden sonraki yıllar, arpalık kazalarının sürekli el değiştirdiği bir dönem oldu: önce Çirmen'e Eskişehir eklendi, sonra İslimye zamimesi geldi; 1129'da Eskişehir kasaba kadılarına verilince yerine Nevâhî-i Bergama, o da alınınca Şühûd kazası tahsis edildi.

Nihayet 1133 rebîülevvelinin yirminci günü, ertesi yılın muharrem gurresi tevkitiyle Hüseyin Efendizâde Mustafa Efendi'nin yerine Mekke-i Muazzama kadılığıyla taltif olundu.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Mekke'ye varışın ardından

Menzilleri aşarak Mekke'ye ulaştıktan sonra 1134 şevvalinde ömrü tamam oldu; yerine eski reîsületibbâ Mehmed Efendi terfi ettirildi.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak son yolculuğu şöyle anlatır: menzilleri katedip merhaleleri aşarak Mekke-i Mükerreme'ye vardıktan sonra, bin yüz otuz dört şevvalinde ömür müddeti sona erdi ve "harem-i kerem-i fâizü'l-ihsân"a misafir oldu.

Boşalan Mekke kadılığına, daha önce Kudüs kadılığı verilmiş olan eski reîsületibbâ Mehmed Efendi terfi ettirildi. Kaynak onu "Kebîrîzâde Efendi" denilmekle meşhur, ilmî maariften hissedar, itibar sayfalarına göz dikmiş, âlî himmetli ve tabiat sahibi bir zat olarak anar.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Limni · YunanistanLimni adası — Kebîrîzâde'nin sürgün yeri1118'den sonra edebe aykırı davrandığı gerekçesiyle buraya sürüldü; bir süre sonra adadan kendiliğinden ayrılıp Sakız'a geçti. İlişkili kişi dosyası Kebîrîzâde Abdurrahman Efendi : Kebîrîzâde Abdurrahman Efendi (ö. 1722), İstanbul ve Edirne medreselerinden Halep, Edirne ve Mekke kadılıklarına uzanan bir ilmiye kariyeri sürdüren Osmanlı âlimidir.Mekke · Suudi ArabistanMekke — Kebîrîzâde'nin son kadılığı ve vefat yeri1133'te Mekke-i Muazzama kadılığına tayin edildi; şehre vardıktan sonra 1134 şevvalinde burada vefat etti. İlişkili kişi dosyası Kebîrîzâde Abdurrahman Efendi : Kebîrîzâde Abdurrahman Efendi (ö. 1722), İstanbul ve Edirne medreselerinden Halep, Edirne ve Mekke kadılıklarına uzanan bir ilmiye kariyeri sürdüren Osmanlı âlimidir.