Kaysûnîzâde Mahmud el-Mısrî

Kahireli hekim ailesi

Kaysûnîzâde Mahmud, Kahire yakınındaki Kavsûn çevresiyle anılan köklü bir hekim ailesinde yetişti. Babası Şeyh Mehmed saray hekimleri arasına girmiş, amcası Alâeddin ise reisü’l-etıbbâ olmuştu. Ailenin belesan yağı üretimi ve tedavi tecrübeleriyle tanındığı kaydedilir.

Mısır'dan Osmanlı sarayına

Yavuz Sultan Selim'in Mısır'ı fethinden sonra babası ve amcası Osmanlı hizmetine alındı; Mahmud ise gençliği sebebiyle Kahire'de tahsiline devam etti. 954/1547-48'de Anadolu kazaskerliğine dönen Ma‘lûl Emir Efendi onu İstanbul'a getirdi. Şehzade Bayezid'in ağır hastalığındaki başarısı saray çevresinde tanınmasını sağladı.

Kanûnî'nin nikris tedavisi

Kanûnî'nin ayak ağrıları sırasında mevcut tedavinin yetersiz kaldığı düşünülünce sarayda hekimlerin katıldığı bir değerlendirme yapıldı. Kaysûnîzâde tıbbî gerekçelerini kaynaklara ve muayeneye dayandırarak sundu; tedavisi uygun bulununca kendisine ve çocuklarına maaş, İstanbul ile Edirne'de evler tahsis edildi.

Kaynağın polemik dili

Atâyî, saraydaki Yahudi hekimi İbn Hâmân hakkında dönemin sert dinî rekabet dilini kullanır ve ölümünü hasetle açıklar. Bu ifadeler doğrulanmış klinik veya ceza kaydı değildir; biyografide farklı inançtaki bir hekime yönelik hakaret dili tekrarlanmadan, asıl tarihî çekirdek olan saray hekimleri arasındaki meslekî tartışma korunmuştur.

Reisü’l-etıbbâlık ve Sigetvar

Yaklaşık 970/1562-63'te Mehmed Çelebi'nin vefatı üzerine reisü’l-etıbbâ oldu. 974/1566 Sigetvar kuşatmasında Kanûnî'nin ölümünden sonra bedenin korunmasına yönelik işlemleri yönetti; yıkama, kefenleme ve cenaze namazında görev aldı.

Kādirî nispeti

Kaynak onu tıp ve edebiyat bilgisinin yanında Kādirî yolunda öne çıkan bir şeyh olarak tanıtır. Ona nispet edilen Türkçe manzum tıp kitabının gerçekte başka bir Osmanlı şairine ait olduğu, ancak hazırlanmasında Kaysûnîzâde'nin bilgisinden yararlanılmış olabileceği belirtilir.

Vefatı

Safer 976'da, milâdî Ağustos 1568'de vefat etti. Atâyî ölüm sebebini ishal olarak kaydeder; modern teşhis üretilmemiştir.