tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Hayatı ve irşad çevresi
HOCA HASAN HÜSAMEDDİN EFENDİ
MeşhG.r Mesnevi-han Hüsameddin Efendi hazretleri, 1 1 84 senesinde şehr-i Re cebin ilk Cuma gecesi ( Ekim 1 770), ale's-seher kadem-nihade-i alem-i vücud olmuş tur. İstanbulludur. Pederleri Bab-ı ali'de Dahiliye kısmı Ser-halifesi es-Seyyid Mu hammed Fehim Efendi'dir. Haneleri Aksaray'da Ebekadın Mahallesi'nde idi.
Hüsameddin Efendi , dört yaşında iken okumağa başlayıp, dokuz yaşında hıfz-ı Kur'an'a muvaffak olmuş, ba'dehu ulum-ı Arabiyyeyi Kastamonulu Ömer ve Konya lı Ali Efendilerden, ilm-i hadis ve usul-i hadisi Kurubesili Es'ad Efendi' den, ilm-i tef siri Ahıskalı Hoca Selim Efendi'den tahsil edip ba'dehu Bursalı Muhammed Emin Efendi hazretlerine intisab ile mazhar-ı feyzleri olmuştur. tık mülakatında Hz. Şeyh ismini sormuş, "Hasan b. Muhammed b. Hüseyin" di ye cevab vermesiyle, ( \ Jl:ll l .:.r-- İ .Jl \ o-b.- .:.r \ 4o1İ .:.r \ .:.r ) 1 90 1 90.
Hasan, babası Hasan'dan, o da (oğlu Hasan'ın dedesi/kendi babası) Hasan'dan (şöyle rivayet et " ti): Güzell i ği n en güzeli, güzel ahlaktır." ( H ) 206 Seftne-i Evliya hadis- i şerifini kıraatle, "Oğlum mahlasın Hüsameddin olsun." buyurmuşlardır. Bir müddet sonra şeyhinin intikaline mebni, hem hocası, hem pirdaşı olup, Eyüp'de, İdris Köşkü'nde, Zinet Hatun Mahallesi'nde, Hatuniyye Dergahı'nda, Hoca Selim Efendi hazretlerinin nezdine gidip, ihtiyar-ı inziva eylemiştir. Şeyh Ali Behcet Efendi hazretlerinden de tecdid-i bey'at ettiler ki, balada yazılmış idi.
lnziva-güzin ol dukları zaman, 1 228/( 1 8 1 3 ) tarihine ve kırk dört yaşına müsadifdir. Farisi tahsilinden başka Şeyh-i Ekber efendimizin Fusus'u ve Hz. Mevlana'nın Mesnevi-i şerifini /1 1 1/ tederrüs eylemiştir. Bir sene sonra Selim Efendi'nin irti haline mebni Hz. Mevlana'nın işaret-i ma'neviyyesiyle Mesnevi okutmaya başla mış ve M erkez Efendi Dergahı'nda I. ve I I . cildleri tedris etmiştir. Sonra Hz. Sün bül S inan Asitanesi'ne nakl ve Cuma günleri derse devam ile 1 247/( 1 83 1 ) sene sinde hüsn-i ihtitam müyesser olmuştur. Bu zamanda altmışüç yaşında bulunuyor lardı .
Ba'dehG sülale-i tahire-i Kadiriyye'den Tüccarbaşı Hacı Mahmud Efendi ile Ha remeyn- i muhteremeyni ziyarete gidip, avdetlerinde Yedikule'de Hacı Evhadüddin Dergahı'nda ve Hz. M ısri'nin aram-saz oldukları dergahta tekrar Mesnevi-i şerif ted risine başladıktan başka Buhari-i şerif, Mesabih-i şerif, Delailü'l-Hayrat, Şir'atü'l İslam, Kadi Beydavi Tefsiri okutmuşlardır. 1 267/( 1 85 1 ) senesinde Eyüp'e naklile Hatuniyye Dergahı'nda üçüncü defa ola rak Mesnevi-i şerif, tefsir ve hadis-i şerif tedrisiyle meşgul oldular.
Dergah o kadar ka labalık olur imiş ki, ale'l-ekser yer bulamamak me'yGsiyyetiyle avdet edenler bulunur muş. Kesret-i mütalaadan mübarek gözlerine 1 277/( 1 860)'de ama tari olmuştur ki, sinleri doksan üçe reside olmuştu. 1 280/( 1 863 ) senesinde doksanaltı yaşında oldukları halde Leyle-i fıtırda, saat dörtde gül-zar-ı bekaya azim oldular. Eyyiim -ı iydi matem-i tarihe kıl tahsis Hüsameddin çekildi gitdi mü'minler meyanından < .:ı ..L;jt.,,. .?r .sJ.:..5' .s4 ..:,c.ı.ıı rL-- > = 1 280/( 1 863 ) 191 Bayram günü binlerce halk cenazelerinde hazır bulunup, Hz.
Halid'de namazı ba'de'l-eda, saat onbir raddelerinde dergah-ı şerifin ittisalinde pencere önünde defo olundu. Ba'dehu üzerine demirden güzel bir şebeke yapılmış, mükellef mezartaşı ko nulmuştur. 191 . Bu ibarenin hesaplanmasından 1 28 1 çıkmaktadır. ( H ) Neccar-zade Şeyh Rıza Efendi Hazretleri 207 Mezartaşında: "Uıilô.he illdlô.h Muhammedü'r-RasUlu' llô.h . Haza kabru Mesnevl-hiin Hace Hasan Hüsameddin es-Sıddıkl kuddise sırruhu'l-all. 1 280 gurre-i Şevval ( 1 0 Mart 1 864)." yazılıdır. ( .:.ı ıy- ) yerine ( .J \.:.:. ) hakkolunmuş.
Böyle mühim bir zatın kabirtaşının yazısında irtikab olunan bu hataya doğrusu müteessif oldum. Asarı: Mesnevi-i şerifin ilk beyti üzerine Molla Cami tarzında bir risale-i mühimmele ri, Buhari-i şerifin onbeş cüz'ü üzerine Arapça bir şerh-i latifleri, /1 1 2/ İmam Tirmi zl'nin Şemail-i Seniyye-i Muhammediyye hakkındaki eserlerinin tercümesi. Hüsameddin Efendi hazretleri, cidden müşkil-güşa-yı ashab-ı sıdk u vefa idi. Ce nab-ı Allah, cümlemizi şafaatlerina mazhar buyursun. Menakıb-ı latifeleri zeban-zed i erbab-ı irfandır.
Sütlüce Dergahı şeyhi merhum Şeyh Ellf Efendi (cild: I, sahife: 354 ) , Tenşitu'l· Muhibbin namıyla Hace Hüsameddin Efendi merhumun tercüme-i halini tab' u neşr eylemiştir. Pek güzel yazılmış bir eserdir. Mütalaasını tavsiye ederim. Mezkur eserden: )JI ..:r-..UI J J.:l- 1 r l...> _r.JI .::.ı ')L;... ı} _,-JI r t..) JS' ı} J:l.*- ı t:-- ' )' r 4.,,1.5' \ı .J\j \ ) r-W' (/ ci J ı} o r- _,ı ı JS' ı:r ı r . :ıLJ ..ı.. - 1 r.r ı,S v .. \ t!: . '-A..AJ- ı. ..l.p\i .)_,...Al ı ....; J wı r \ J W I ..,_11 ı) 41> ı} .::. J )t..ı. ı r 4.u..W 1 J 1_,.-\ı \,.) ..._ . lAJ 1 ..l..,&A,. - . 208 Sef'ine-i Evliya J ....
l.4.i .:.ıl5'" ..lAJ '-.,Ll-1 i..-..L> ı.} ' JL:; JI. .ı:s- "->- J J .:r .:.ı':/ ı ı? .r-İ ö I ı.} L:.li L. JS' J Y .:ı l.G)'l •)j J _,.;..U' ..; ı.} .:.ı l5'" L.S" JJ .:r ' ...A:Ji "->- 'J ' ı.} r-P J o .r" .uıı ._,...w ..,...o; ı n ..l,tr-l' ..n:....-': r ş iJ Mu'tedilü'l-kame, kaviyyü'l-bünye, re's-i şerifleri büyücek, hafifce humrete mail buğday renkli ve ak sakallı, sevimli olmakla beraber mehib, menkebeyni arası geniş ve kemiklice olup, vücudunda semen olmadığı halde nahif ve narin de değildir. Tarikatları Seyyid Muhammed Emin-i Bursevi hazretlerine nisbet-dar olup Nak şıbendi'dir.
Hasseten ruhaniyyet-i kudsiyye-i Hz. Mevlana'dan müstefiddir. Sikke-i şerife-i Mevleviyye iktisa buyurup üzerine siyadetleriyle beraber beyaz amame sarar lardı. Bu amame, meşayıh-ı Mevleviyye'nin sardıkları kafesi destar şeklinde değil, düz dolama idi. Tenşitu'l-Muhibbin'de tafs'il vardır. 1 92 . "Hüsameddin Efendi, tarikat güneşi, din ve hakikatin keskin kılıcı gibidir. O , şeriatın zor mes'ele lerine bile vakıf olan, asrının büyük imamıdır. Nitekim yine o, ilim ve irfanın her sahasında ram manasıyla gerçek bir alimdir.
Yaşadığı dönemde, her bakımdan kamil bir şeyh olup hakikat ilimlerinde söz sahibi bir zat-ı muh terem idi. O, her isteği olanın maksadını anladığı gibi, yüksek mertebeleri talebde de çok gayretlidir. Güzel sözleri ve temiz kalbiyle, her mes'eleyi halletmede oldukça mahirdir. Bundan dolayı, onun nefesi ve himmeti sayesinde, yüce hizmetlerdeki en güzel derecelere ulaşırsın. Yazdığımız kasidede de söylediğimiz gibi, vefat etmiş olmasına rağmen, şimdi de onun nurlu kab rinden rahmet umulmaktadır. Himmetini umarak ziyaretine gelenler için, sağlığında olduğu gibi, öldükten sonra da aynı hazzı duyarlar.
Aciz bir sair olan Elif de, sabah-akşam her sıkıntısında onun ruhaniyetinden istimdad etmektedir. Allah Teala, onun sırrını takdis edip ruhunu korusun ve ona yüce nimetleri i ihsan etsin." ( H )