ŞAHSİYET DOSYASI

Hacıoğlupazarı Şeyhi Mahmud Efendi

Mahmud Efendi (ö. 1085/1674-75), Balçık'tan İstanbul'a gelip Tîreli Ahmed Efendi'nin Nakşibendî çevresinde yetişen; kadılık mesleğinden Hacıoğlupazarı zâviyesi meşihatına geçen âlim ve şeyhtir.

Vefat: 1675
Unvan: Nakşibendî şeyhi, müderris ve eski kadı

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Balçık'tan İstanbul'a

Karadeniz kıyısındaki Balçık kasabasında yaklaşık 1000/1591-92 dolaylarında doğdu. İlk ilimleri öğrendikten sonra İstanbul'a giderek Hekim Çelebi Tekkesi'nde Nakşibendî şeyhi Tîreli Ahmed Efendi'nin hizmetine girdi.

İlmiye ve kadılık

Receb Efendi'nin ders halkasına katıldı; mülâzemetten sonra Rumeli'de çeşitli kazalarda kadılık yaptı. Kaynağın bu kayıtları görev yerlerini tek tek saymaz; bulunmayan yer adları sonradan üretilmedi.

Hacıoğlupazarı postu

Hacıoğlupazarı şeyhi Mehmed Efendi'nin vefatı üzerine kadılık yolundan ayrılarak boşalan zâviyenin meşihatını üstlendi. Daha sonra Bolevî Mustafa Efendi ona aynı kasabadaki Câmi-i Atîk Medresesi'ni hâric derecesiyle verdi. Böylece zâviye irşadı ile medrese öğretimi aynı kişide birleşti.

Vefatı

1085/1674-75'te vefat etti. Kaynak ay, gün ve kesin defin noktası vermediği için bunlar tahmin edilmedi. Hacıoğlupazarı tarihî yer adı korunmuş; modern şehir eşleştirmesi ayrıca coğrafî belge olmadan kesinleştirilmemiştir.

Kadılıktan meşihate uzanan çizgi ve şahsiyeti

Zeyl, hayatını sıralı bir çizgi hâlinde verir: memleketinde mukaddimât-ı ulûmu tamamlayıp yeterli istidada ulaşınca himmetini İstanbul'a çevirmiş, orada Hekim Çelebi Tekkesi'ndeki hizmetin ardından mülâzemet almış, sonra kadılık yoluna girerek Rumeli kalemindeki kadılar zümresine katılmış ve bazı mansıplarda bulunmuştur. Zâviyenin boşalması üzerine kadılık yolundan meşihate dönmeye razı olmuş, bundan sonra uzun yıllar çeşitli ilimleri okutarak ömrünü tamamlamış ve 1085 senesi içinde vefat etmiştir.

Kaynak onu tanıtırken "kemâlât-ı ilmiyye ile meşhûr, halîm ü selîm, müşfik u kerîm, nûr-ı mücessem, pîr-i mükerrem" nitelemelerini kullanır; yani ilmî yetkinliğini ve yumuşak huyluluğunu birlikte öne çıkarır.

COĞRAFÎ HAFIZA4 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi4 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

"Elf-i kâmil" kaydı ve Balçık çıkışı

Kaynak, onun Karadeniz kıyısındaki Balçık kasabasından çıkışını hicrî bin yılı sıralarına koyar.

Metni gösterMetni daralt

Zeyl, hayatını anlatmaya "vücûd-ı pür-cûdı elf-i kâmil hudûdunda Karadeniz yalısında Balçık kasabasından vürûd idüp" cümlesiyle başlar. Yani kaynak, onun ortaya çıkışını tam bin yılı (1000/1591-92) civarına yerleştirir; kesin bir doğum tarihi vermez. Aynı cümle, tahsilin ilk basamaklarını memleketinde tamamladığını, mukaddimât-ı ulûma orada nâil olduğunu da bildirir.

Bu kayıt, vefat yılı olan 1085/1674-75 ile birlikte okunduğunda uzun bir ömre işaret eder; ancak kaynak yaş vermediği için tek başına bir doğum yılı olarak alınmamalıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Mülâzemeti Receb Efendi'nin dânişmendliğinden aldı

Tekke çevresinden ilmiye yoluna geçişi, müderris Receb Efendi'nin dânişmendleri arasına girmesiyle oldu.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak, İstanbul'da tekke çevresine girdikten sonra bazı dostlarının aracılığıyla "müderrisîn-i kirâmdan Receb Efendi'nün dânişmendânı silkine münselik" olduğunu, mülâzemetini bu yoldan aldığını kaydeder. Mülâzemetten sonra kadılık yoluna girmiş, Rumeli kalemindeki kadılar zümresine katılarak bazı mansıplarda bulunmuştur.

Böylece tasavvufî intisabı ile resmî ilmiye kariyeri arasındaki geçiş, adı verilen tek bir müderrise bağlanmış olur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Medreseyi veren el: hocası Bolevî Mustafa Efendi

Zâviye meşihatına geçtikten bir süre sonra, eski hocası Bolevî Mustafa Efendi şeyhülislâm olunca kasabadaki Câmi-i Atîk Medresesi'ni ona tevcih etti.

Metni gösterMetni daralt

Kaynağa göre "telakkî-i ulûm-ı âliye vü âliye itdükleri esâtizelerinden Bolevî Mustafa Efendi mesned-i fetvâya irtikā itdüklerinde", sâhibü't-tercemeye kasabada bulunan Câmi-i Atîk Medresesi hâriç itibarıyla ihsan edilmiştir. Yani meşihatla birlikte yürüttüğü müderrisliğin kaynağı, kendisine ders okutmuş bir hocanın şeyhülislâmlığa yükselişidir.

Kaynak, bundan sonra uzun yıllar "ulûm-ı şettâ ifâdesiyle" meşgul olduğunu, yani çeşitli ilimleri okutmayı sürdürdüğünü belirtir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Balçık · BulgaristanBalçıkKaynak onu "Karadeniz yalısında Balçık kasabası"ndan çıkmış gösterir; ilk tahsilini de burada yapmıştır. İlişkili kişi dosyası Hacıoğlupazarı Şeyhi Mahmud Efendi : Mahmud Efendi (yaklaşık 1591/92–1674/75), Balçık’tan İstanbul’a giderek Tîreli Ahmed Efendi’nin Nakşibendî çevresinde yetişen; Rumeli kadılıklarından sonra bugünkü Dobriç’te zâviye şeyhliği ve Câmi-i Atîk Medresesi müderrisliğini birleştiren Osmanlı âlimidir.İstanbul · TürkiyeHekim Çelebi Tekkesiİstanbul'a geldiğinde, hâcegân tarîkinden seccâde-nişîn olan Tîreli Şeyh Ahmed Efendi'nin hizmetine bu tekkede girdi. İlişkili kişi dosyası Hacıoğlupazarı Şeyhi Mahmud Efendi : Mahmud Efendi (yaklaşık 1591/92–1674/75), Balçık’tan İstanbul’a giderek Tîreli Ahmed Efendi’nin Nakşibendî çevresinde yetişen; Rumeli kadılıklarından sonra bugünkü Dobriç’te zâviye şeyhliği ve Câmi-i Atîk Medresesi müderrisliğini birleştiren Osmanlı âlimidir.Hacıoğlupazarı · BulgaristanHacıoğlupazarı ZâviyesiKasabanın şeyhi Mehmed Efendi vefat edince boşalan zâviye ona tevcih edildi; kadılık yolundan meşihate geçişi burada gerçekleşti. İlişkili kişi dosyası Hacıoğlupazarı Şeyhi Mahmud Efendi : Mahmud Efendi (yaklaşık 1591/92–1674/75), Balçık’tan İstanbul’a giderek Tîreli Ahmed Efendi’nin Nakşibendî çevresinde yetişen; Rumeli kadılıklarından sonra bugünkü Dobriç’te zâviye şeyhliği ve Câmi-i Atîk Medresesi müderrisliğini birleştiren Osmanlı âlimidir.Hacıoğlupazarı · BulgaristanCâmi-i Atîk MedresesiAynı kasabada bulunan bu medrese, hocası Bolevî Mustafa Efendi'nin şeyhülislâmlığı sırasında hâriç itibarıyla kendisine verildi. İlişkili kişi dosyası Hacıoğlupazarı Şeyhi Mahmud Efendi : Mahmud Efendi (yaklaşık 1591/92–1674/75), Balçık’tan İstanbul’a giderek Tîreli Ahmed Efendi’nin Nakşibendî çevresinde yetişen; Rumeli kadılıklarından sonra bugünkü Dobriç’te zâviye şeyhliği ve Câmi-i Atîk Medresesi müderrisliğini birleştiren Osmanlı âlimidir.