Ara
Menü

Garîk Arabzâde Mehmed (Kudsî)

Garîk Arabzâde Mehmed Kudsî (ö. 12 Cemâziyelevvel 969/1562), Sahn ve Süleymaniye müderrisi, Mısır kadısı, Kudsî mahlaslı şair ve Hidâye şârihidir; Mısır yolunda deniz kazasında vefat etti.

Vefat
1562
Unvan
Müderris, Mısır kadısı, şair ve şârih

Aile ve tahsil

Antakyalı Vâiz Arab'ın oğludur. Samsunîzâde Ahmed Efendi ve İshak Çelebi medreselerinde ders verdi; Hayreddin Efendi'den mülâzemet aldı.

Medrese ve kadılık çizgisi

Çekmece Abdüsselâm, Bursa Kaplıca, Mahmud Paşa, Mihrimah Sultan ve Sahn-ı Semân medreselerinde görev yaptı. Ebüssuûd Efendi'yi küçük düşürdüğü kabul edilen bir yardımcıyı görevlendirmesi üzerine azledilip Bursa'ya sürüldü; iki yıl sonra affedilerek yeniden Sahn'a, ardından Süleymaniye medreselerinden birine getirildi. 969/1561-62'de Mısır kadılığına tayin edildi.

Deniz kazası ve vefatı

Kış şartlarında Rodos üzerinden İskenderiye'ye giderken gemi ağır fırtınaya yakalandı. Kaynak, Kur'an okuduğu sırada büyük bir dalgayla denize düşen on sekiz kişi arasında bulunduğunu ve kurtarılamadığını bildirir. Hadise 12 Cemâziyelevvel 969/Ocak 1562'de meydana geldi. “Garîk” lakabı bu ölüm kaydıyla ilişkilidir.

Eserleri ve şiiri

Beyzâvî Tefsiri, Hidâye, İnâye, İbnü'l-Hümâm, Sadru'ş-şerîa ve Şerh-i Miftâh çevresinde hâşiye ve ta‘likleri vardı. Şerh-i Hidâye kaynakta en tanınmış eseri olarak gösterilir. Kudsî mahlasını kullandı ve tezkirelerde şair olarak anıldı.

Kaynak dilinin sınırı

Kaynağın, meşâyih-i tarikata mesafeli olduğu için bazı sûfîlerin bedduasına uğradığı yönündeki rivayeti tarihî ölüm sebebi sayılmamış; sonraki anlamlandırma olarak ayrılmıştır.

Ağ ve yol

Menkıbeler

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Sûfîlerin bedduası rivayeti

Deniz kazasının, meşâyih karşıtlığına bağlandığı gelenek içi yorum.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt
Menâkıbnâme’de tam metni aç

Olayın özeti

Deniz kazasının, meşâyih karşıtlığına bağlandığı gelenek içi yorum.

Meşâyihle gerilim

Garîk Arabzâde Mehmed'in sûfîler ve meşâyih hakkında sert tavır aldığı, görev yolculuğuna çıkarken bazı çevrelerin gönlünü kırdığı aktarılır. Sonraki anlatıcılar deniz yolculuğundaki felâketi bu gerilimin devamı olarak yorumladı.

Deniz kazasına verilen ad

Geminin batması ve Arabzâde'nin boğulması üzerine “Garîk” lakabı ölüm şekliyle ilişkilendirildi; sûfîlerin bedduasının gerçekleştiği söylendi. Kaza tarihî incelemeye açık olaydır. Fırtına ile beddua arasında kurulan sebep bağı, dönemin âlim-sûfî gerilimini taşıyan menkıbevî yorumdur.

Kaynak sınırı

Rivayet, kazanın tarihî ve meteorolojik açıklaması yerine geçirilmez; dönemin âlim–sûfî gerilimini yansıtan bir hafıza kaydı olarak sunulur.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 298-309.

Eserleri ve metinleri

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Şerh-i Hidâye ve ilmî hâşiyeleri

Hidâye şerhi başta olmak üzere tefsir, fıkıh ve belâgat metinleri çevresindeki çalışmaları.

Metni gösterMetni daralt

Nev‘îzâde, bütün notların tamamlanıp tertip edilemediğini; buna karşılık Şerh-i Hidâye'nin tanındığını açıkça belirtir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 298-309.