Ders-i Âm Beñli Mustafa Efendi

Unkapanı'ndaki aile çevresi

Mustafa Efendi 1038/1628-29'da İstanbul'da doğdu. Babası, Unkapanı kayıkçıları arasında çalışan Hüseyin Çelebi idi. Kaynak onu “Beñli Mustafa Efendi” ve ders-i âm unvanlarıyla tanıtır.

İlim tahsili ve mülâzemet

Devrinin âlimlerinin ders halkalarını dolaşarak aklî ve naklî ilimleri tahsil etti. İsmetî Mehmed Efendi'nin çevresine katıldı ve 1074/1663-64'te ondan mülâzemet aldı. Kırk akçeli medrese derecesine ulaştıktan sonra resmî ilmiye basamaklarında yükselmeyi sürdürmek yerine halka açık ders ve vaazı tercih etti.

Ders-i âm ve vâiz

Cami ve mescitlerde ders-i âm olarak halka ders verdi, vaaz ve nasihatle meşgul oldu. Biyografinin ayırt edici tarafı, medrese terfilerinden vazgeçip sürekli öğretim ve irşad dilini öne çıkarmasıdır.

Hadis tedrisi

1086/1675-76'da İzzetî Şeyh Mehmed Efendi'nin dârülhadisine muhaddis; onun dedesi Şeyhülislâm Zekeriyyâ Efendi'nin dersiyyesine de müderris tayin edildi. Kaynaktaki “âsitânesine intisap” ifadesi bu himaye ve kurum çevresi içinde geçer; açık tarikat silsilesi bulunmadığından müridlik ilişkisi kurulmamıştır.

Kaynağın ahlâk portresi

Şeyhî onu şeriat ölçülerine bağlı, vera sahibi, âlim ve ârif; vaktini ibadetle geçiren, zâhirî ve bâtınî olgunluklarıyla tanınan bir hoca olarak tasvir eder. “Keramet umulan kişi” anlamındaki övgü, dönem biyografi dilinin değerlendirmesi olarak korunmuştur.

Vefatı ve kabri

1109 Saferinde/1697'de vefat etti. Okmeydanı yakınında daha önce hazırlattığı yere defnedildi. Kaynak kesin mezar koordinatı vermediği için haritada tahminî nokta üretilmemiştir.

Kimlik sınırı

Bu Mustafa Efendi; 1038 doğumu, Unkapanı kayıkçısı Hüseyin Çelebi'nin oğlu oluşu, İsmetî Mehmed'den mülâzemeti, ders-i âmlığı ve İzzetî Şeyh Mehmed'in dârülhadisindeki görevi birlikte bulunduğunda tanımlanmalıdır.