COĞRAFİ HAFIZA · CANLI VERİ

Tasavvuf haritası

Harita, Directus’taki mekân koleksiyonundan otomatik beslenir. Yapı koordinatları ve şehir düzeyindeki tarihî kayıtlar birbirinden ayrılır; konumu bulunmayan kayıtlar araştırma dizininde kalır.

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi3550 nokta · 3548 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

3679toplam tarihî kayıt

3551haritada görünür

128konumu araştırılıyor

633şehir / bölge

Ayrıntılı mekân dizini →

METİN ALTERNATİFİ · SÜZÜLMÜŞ DİZİN3265–3312 / 3679

Haritadaki kayıtların klavyeyle erişilebilir metin karşılığı. Her sayfada en fazla 48 mekân gösterilir.

Didymoteicho · YunanistanDimetokaEvin ikinci adının bağlandığı Balım Sultan'ın Hacıbektaş'a postnişin tayin edilmeden önce bulunduğu yer. İlişkili kişi dosyası Kadıncık Ana : Kadıncık Ana, Hacı Bektâş'ın Sulucakarahöyük çevresindeki yerleşme ve keramet anlatılarında; Çelebiler soy iddiasında ve emanet aktarımında merkezî konumdadır.KOORDİNATLI Dimetoka · YunanistanOruç Paşa Medresesi931'de (1525) müderrisliğe başladığı ilk medrese. İlişkili kişi dosyası Taşköprizâde Ahmed Efendi : Taşköprizâde Ahmed Efendi (1495-1561), Osmanlı âlim ve şeyh biyografilerini Şakā’iku’n-Nu‘mâniyye’de bir araya getiren; ilimler tasnifi, kelâm, mantık ve belâgat alanlarında eserler veren âlim ve kadıdır.KOORDİNATLI Dimetoka · YunanistanSeyyid Ali Sultan (Kızıl Deli) ZâviyesiDoğduğu ve şeyhlik yaptığı büyük Bektaşî tekkesi; II. Bayezid'in eskiden beri ilgi duyduğu bu zâviyede tanışmışlardır. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Balım Sultan : Balım Sultan (Hızır Balı, ö. 922/1516 [?]), Dimetoka’daki Kızıldeli çevresinden Hacıbektaş pîr evine gelen; Bektaşiyye’nin merkezî teşkilâtını, mücerredlik ve on iki post erkânını sistemleştirdiği için pîr-i sânî kabul edilen mutasavvıftır.KOORDİNATLI Eğriboz (Evia) · YunanistanEğriboz adasıKaynak, Virânî'nin Eğriboz adasında doğduğu yolundaki rivayeti aktarır (Noyan, IV, 536, 541). Ada içinde bir yerleşim adı verilmediğinden ve kayıt rivayet düzeyinde kaldığından koordinat üretilmemiştir.KOORDİNATLI Fener · YunanistanHamza Beg ZâviyesiUzunköprü’den göç ettikten sonra yerleştiği zâviye. Kaynak yerini “Yenişehir kazâsına tâbi Fenâr kasabası” diye kaydeder. İlişkili kişi dosyası Uzunköprülü Sinan Efendi : Uzunköprülü Sinan Efendi (ö. Rebîülâhir 1039/Kasım-Aralık 1629), Şeyh Mehmed-i Kırımî’nin ardından irşad postuna geçmiş; Fener ve Tırhala’da zâviye şeyhliği ve tefsir dersleri yürütmüş Halvetî şairdir.KOORDİNATLI Giannitsa · YunanistanVardar Yenicesi (Giannitsa)Şeyhi Abdullah-ı İlâhî'nin, kendisine hilâfet verdikten sonra Evrenoszâde Ahmed Bey'in daveti üzerine gittiği ve vefat ettiği yer. İlişkili kişi dosyası Seyyid Ahmed-i Buhârî : Seyyid Ahmed-i Buhârî (ö. 994/1586), XVI. yüzyıl ortalarında Buhara’dan İstanbul’a gelerek Unkapanı-Yeşil Tulumba çevresine yerleşen; türbesi II. Mahmud döneminde yeniden ortaya çıkarılan Nakşibendî şeyhidir.KOORDİNATLI Giannitsa · YunanistanVardar Yenicesi (Giannitsa)Evrenoszâde Ahmed Bey'in yaptırdığı hankaha yerleşip ölümüne kadar ayrılmadığı, Selânik'e yaklaşık 40 km. uzaklıktaki kasaba. Evliya Çelebi buradaki türbesinden uzun uzun bahseder; ancak Semavi Eyice ve Ekrem Hakkı Ayverdi türbeye dair herhangi bir ize rastlayamamışlardır — bu yüzden verilen konum kasaba ölçeğinde ve yaklaşıktır.KOORDİNATLI Girit · YunanistanGiritXVIII. yüzyıl sonlarından itibaren Bektaşî şeyhleri Elmalı dergâhında yetiştirilen ada. İlişkili kişi dosyası Abdal Mûsâ : Abdal Mûsâ, tarihî şahsiyeti menkıbelerle iç içe geçen; Bursa ve Teke çevresindeki hatırası, Kaygusuz Abdal ile irşad bağı ve Elmalı'da büyüyen dergâhı sayesinde Anadolu-Bektaşî hafızasının başlıca düğümlerinden biri olan derviştir.KOORDİNATLI Ioannina · YunanistanYanya (Ioannina)Ezher tahsilinin ardından Yanyalı Şeyh Ahmed Efendi ile gidip Nakşibendî şeyhi Yûsuf Efendi'ye intisap ettiği şehir; ilk tarikat bağıdır. İlişkili kişi dosyası Seyyid Muhammed Nûru'l-Arabî : Mısır'da doğan, Ezher'de eğitim gören ve irşad faaliyetlerini ağırlıkla Rumeli'de sürdüren Muhammed Nûru'l-Arabî; Nakşibendî, Halvetî-Şâbânî ve Ekberî birikimi tevhid merkezli bir eğitim dili içinde birleştirdi.KOORDİNATLI Kastoria · YunanistanKesriye (Kastorya)1117/1705'te doğduğu ve tahsile başladığı şehir; Balıkesir'de doğduğu yolundaki kayıt doğru değildir. Babası Saraybosna'dan buraya hicret etmiştir. İlişkili kişi dosyası Abdullah Salâhî Uşşâkî : Abdullah Salâhî Uşşâkî (1705–1783), Tâhir Ağa Tekkesi’ndeki meşihatı, çok yönlü telif ve şerh faaliyeti ve Uşşâkîliğin Salâhiyye koluyla XVIII. yüzyıl tasavvuf hayatının merkez şahsiyetlerindendir.KOORDİNATLI Kos · YunanistanİstanköyMedrese tahsilinden sonra müftülük yaptığı ada; tasavvufa bu yıllarda yönelmiştir. İlişkili kişi dosyası Selâmî Ali Efendi : Selâmî Ali Efendi (ö. 1691), Menteşe'den İstanbul ilmiye çevresine giren, İstanköy müftülüğünden sonra Zâkirzâde Abdullah Efendi'ye intisap eden; Bursa ve Üsküdar'da irşad, tekke, cami, mahalle ve vakıf ağı kuran Celvetî şeyhidir.KOORDİNATLI Larisa · YunanistanYenişehir-i Fenâr kadılığı — Altıparmakzâde Abdülbâkī EfendiKaynakta Yenişehir; Yenişehir-i Fenâr eşleştirmesi ihtiyatlıdır. Biyografideki yeri Altıparmakzâde Abdülbâkī Efendi (1650-1721), Altıparmak İbrahim Efendi’nin oğlu; İstanbul’un yüksek medreselerinden Yenişehir, Halep ve Edirne kadılıklarına yükselen Osmanlı ilmiye mensubudur. Bu mekân dosyası, söz konusu hayat çizgisindeki “Yenişehir-i Fenâr kadılığı — Altıparmakzâde Abdülbâkī Efendi” durağını görünür kılar. Nokta kesin bir bina, ev veya mezar parseli iddiası taşımaz; şehir ya da bölge ölçeğindeki tarihî bağı gösterir.KOORDİNATLI Larissa · YunanistanYenişehr-i FenârEserdeki kadı listesinin batı ucundaki merkezlerden; Selânik, Sofya ve Bosna ile birlikte Rumeli kadılıklarını temsil eder. İlişkili kişi dosyası Şeyhî Mehmed Efendi : Şeyhî Mehmed Efendi (ö. 1729), İstanbul medreselerinden Bağdat ve Tebriz kadılıklarına uzanan; Şeyhî mahlasıyla şiir söyleyen Osmanlı âlimidir.KOORDİNATLI Limni · YunanistanLimni adası — Kebîrîzâde'nin sürgün yeri1118'den sonra edebe aykırı davrandığı gerekçesiyle buraya sürüldü; bir süre sonra adadan kendiliğinden ayrılıp Sakız'a geçti. İlişkili kişi dosyası Kebîrîzâde Abdurrahman Efendi : Kebîrîzâde Abdurrahman Efendi (ö. 1722), İstanbul ve Edirne medreselerinden Halep, Edirne ve Mekke kadılıklarına uzanan bir ilmiye kariyeri sürdüren Osmanlı âlimidir.KOORDİNATLI Limni · YunanistanNiyâzî-i Mısrî Türbesiİkinci kez sürgün edildiği adada 20 Receb 1105'te (16 Mart 1694) vefat etti; kabri üzerine yapılan türbe Sultan Abdülmecid zamanında onarılmıştır. İlişkili kişi dosyası Niyâzî-i Mısrî : Niyâzî-i Mısrî, XVII. yüzyıl Halvetî şiirinin en güçlü temsilcilerinden; sürgünler, vaazlar, irşad halkaları ve Türkçe Dîvân-ı İlâhiyyât'ıyla etkili olmuş sûfîdir.KOORDİNATLI Limnos · YunanistanLimni1090/1679'da sürgün edildiği ve dört yıl kaldığı ada; aynı yıllarda Niyâzî-i Mısrî de burada ikamete mecbur edilmiştir. İlişkili kişi dosyası Karabaş-ı Velî : Karabaş-ı Velî (1611–1686), Şâbâniyye içinde Karabaşiyye nispetinin pîri; seyrüsülûk, âdâb, halvet ve vahdet-i vücûd üzerine çok sayıda risalenin müellifidir.KOORDİNATLI Midilli · YunanistanMidilliŞeyhi Feyzullah Efendi'nin ikamete memur edildiği ada; Hasan Efendi'nin buraya gidip ziyaret etmesi üzerine mahlası Firâkî'den Visâlî'ye çevrilmiştir. İlişkili kişi dosyası Şeyh Hasan-ı Visâli Efendi : Hasan Visâlî Efendi (1815–1902), Malatya’da Hacı Feyzullah Efendi’ye intisap eden; malını kaybettiği imtihan sonrasında hilâfetle Malatya, Trabzon, İstanbul ve Arnavutluk’a gönderilen Hâlidî şeyhidir.KOORDİNATLI Mizistre · YunanistanMizistreKadılık yaptığı ikinci Mora kasabası. Bugünkü Mistra. İlişkili kişi dosyası Anabolulu Ali Hilmî Çelebi : Anabolulu Ali Hilmî Çelebi (ö. 1004/1595-96), Balyabadra ve Mizistre’de kadılık yapan, mukataa mallarını teftiş eden ve Hilmî mahlasıyla şiir söyleyen Osmanlı ilmiye mensubudur.KOORDİNATLI Rodos · YunanistanRodos Kalesi (ilk sürgün)Edirne Eskicami'deki vaazı sebebiyle 13 Cemâziyelâhir 1085'te (14 Eylül 1674) kale içinde bir hücreye kapatıldı; dokuz ay sonra Bursa'ya dönmesine izin verildi. İlişkili kişi dosyası Niyâzî-i Mısrî : Niyâzî-i Mısrî, XVII. yüzyıl Halvetî şiirinin en güçlü temsilcilerinden; sürgünler, vaazlar, irşad halkaları ve Türkçe Dîvân-ı İlâhiyyât'ıyla etkili olmuş sûfîdir.KOORDİNATLI Rodos · YunanistanRodos — Ahmed Muhyiddin Efendi’nin sürgün ve vefat çevresiAhmed Muhyiddin Efendi 1906’da Rodos’a sürüldü ve 7 Eylül 1909’da burada vefat etti. Naaşı daha sonra İstanbul’a götürülerek Kādirîhâne hazîresine defnedildi. Harita noktası kesin ikamet veya vefat binasını değil, tarihî Rodos şehir merkezini gösterir.KOORDİNATLI Sakız (Chios) · YunanistanSakız — kadılık1121/1709 yılında Sakız kadılığı yaptı. İşaret şehir merkezini gösterir. Biyografideki yeri Çavuşzâde Hüseyin Efendi (ö. Cemâziyelevvel 1141/Aralık 1728-Ocak 1729), Kasımpaşa’da yetişen; İstanbul medreselerinde müderrislik yaptıktan sonra Sakız, Erzurum, Manisa, Kayseri ve Diyarbakır kadılıklarında bulunan Osmanlı âlimi ve kadısıdır. Bu mekân dosyası, söz konusu hayat çizgisindeki “Sakız — kadılık” durağını görünür kılar. Nokta kesin bir bina, ev veya mezar parseli iddiası taşımaz; şehir ya da bölge ölçeğindeki tarihî bağı gösterir.KOORDİNATLI Selanik · YunanistanSelânikDoğduğu şehir; babası Abdülhalim Bey Şarkî Rumeli vilâyetlerinde Filibe murahhası olarak görev yapıyordu. İlişkili kişi dosyası Ken‘an Rifâî : Ken‘an Rifâî (1867–1950), Osmanlı maarif teşkilâtında müdür, müfettiş ve öğretmen olarak çalışan; Medine’de Hamza er-Rifâî’den icâzet alan, Hırka-i Şerif’teki dergâhında Mesnevî okutan mutasavvıf ve müelliftir.KOORDİNATLI Selanik · YunanistanSelânikSon yıllarını geçirdiği Vardar Yenicesi'nin yaklaşık 40 km. uzağındaki liman şehri; Rumeli'deki tesir sahasının merkezi. İlişkili kişi dosyası Abdullah-ı İlâhî : Simavlı Abdullah-ı İlâhî (ö. 896/1491), Ubeydullah Ahrâr’ın halifesi olarak Nakşibendiyye’nin Ahrârî yorumunu Anadolu ve Rumeli’ye taşıyan; Simav, İstanbul ve Vardar Yenicesi çevrelerini etkileyen, Türkçe ve Arapça eserleriyle aşk, vahdet, seyrüsülûk ve melâmet düşüncesini işleyen âlim-sûfîdir.KOORDİNATLI Selanik · YunanistanSelânikKendisine hilâfet veren Selânikli Hacı Hasan Dedebaba'nın memleketi; Bektaşîliğin Rumeli'deki güçlü merkezlerindendir. İlişkili kişi dosyası Mehmed Ali Hilmi Dedebaba : Mehmed Ali Hilmi Dedebaba, Şahkulu Sultan Dergâhı'nı XIX. yüzyılda yeniden kuran; mücerredlik erkânını ve İstanbul Bektaşî ağını taşıyan postnişin ve Hilmî mahlaslı şairdir.KOORDİNATLI Selanik · YunanistanSelânik1135 Şâban'ının 21. günü Selânik kazâsı hükûmeti verildi; göreve başladıktan kısa süre sonra kadı iken vefat edip bu şehirde defnedildi. Mezar taşındaki tarih mısraı Bursevî Belîğ Efendi'ye aittir. İlişkili kişi dosyası Yağlıkçızâde Mehmed Efendi : Yağlıkçızâde Mehmed Efendi (ö. 1723), Süleymaniye Dârülhadisi'ne kadar yükselen ve Selanik kadılığı sırasında vefat eden Osmanlı âlimidir.KOORDİNATLI Selânik · YunanistanPazar TekkesiPazar Tekkesi adı Dergâhın adı Şeyh Seyyid Ahmed Zührî’nin Selânik’teki faaliyetini anlatan kaynak cümlesinde Pazar Tekkesi olarak geçer. Cümlenin bağlamı yapının Selânik’te bulunduğunu açıkça gösterir. Kurucu şahsiyet Şeyh Seyyid Ahmed Zührî, Selânik’te bu dergâhı kurdu ve Sinâniyye’nin Zühriyye koluna adını verdi. Kaynaklarda doğum yeri için Kayseri ve Nevrekop rivayetleri bulunmakla birlikte tekkenin Selânik’teki konumu açıktır. Şube hafızası Pazar Tekkesi yalnız bir defin veya kısa ikamet noktası değil, Zühriyye’nin teşekkül ettiği irşad merkezi olarak değerlendirilmelidir. Kesin mahalle ve yapı parseli henüz doğrulanmadığından şehir düzeyi korunmuştur.KOORDİNATLI Selânik · YunanistanSelânik1114 Muharreminde tayin edildiği ilk mevleviyeti; 1115 Rebîülâhirinde bu görevden azledildi. İlişkili kişi dosyası Uşşâkīzâde Seyyid Abdullah Efendi : Uşşâkīzâde Seyyid Abdullah Efendi (1657-1726), Selânik, Mısır ve İstanbul kadılıkları; nakîbüleşraflık ile Anadolu ve Rumeli kazaskerliklerinde bulunan Osmanlı âlim ve şairidir.KOORDİNATLI Selânik · YunanistanSelânik1296/1879'dan itibaren otuz yıl ikamet ettiği şehir; Pinti Hasan Mahallesi'nde Kula Kahvesi civarında, bir aralık da Koca Kasımpaşa Mahallesi'nde oturmuştur. İlişkili kişi dosyası Şeyh Yûnus-ı Bahrî Efendi : Yûnus-ı Bahrî Efendi (d. 1260/1844), Köstendil’de Şeyh Ali Efendi’nin yanında otuz yıl yetişen; İştip ve Selânik’ten İstanbul’a göç ederek türbedarlık yapan Ramazânî-Halvetî şeyhidir.KOORDİNATLI Selânik · YunanistanSelânik MevlevîhânesiAhmed Dede'nin baba mesleğini bırakıp intisap ettiği ilk kapı. Şeyhi Mehmed Efendi'nin yanında hem öğrenim gördü hem şeyhinin yazdıklarını temize çekerek Mevlevî tarikatının âdâbını öğrendi. İlişkili kişi dosyası Müneccimbaşı Ahmed Dede (Âşık) : Müneccimbaşı Ahmed Dede (yaklaşık 1630-1702), Selânik'te yetişen; Mevlevî terbiyesiyle tefsir, hadis, matematik ve astronomi tahsilini birleştiren Osmanlı müneccimbaşısı, tarihçisi, müellifi ve şairidir.KOORDİNATLI Selânik · YunanistanŞeyh Sâdık Efendi DergâhıKaynakta geçen mekân Şeyh Sâdık Efendi Dergâhı , Sefîne-i Evliyâ içinde 1 ayrı kişi veya olay bağlamında anılır. Bu kayıt, eserdeki irşad, postnişinlik, intisap ve defin bağlantıları bir araya getirilerek oluşturulmuştur. Kişi ve gelenek bağlantıları Mekânla doğrudan ilişkilendirilen şahsiyetler: Şeyh Yûnus-ı Bahrî Efendi.KOORDİNATLI Serez · YunanistanSirozKaynak onu "Sirozlu Mustafa" diye tanıtır; Mısır'daki himaye çevresinden ayrıldıktan sonra da Siroz'a dönmüş ve orada vefat etmiştir. İlişkili kişi dosyası Lâihî Mustafa Çelebi : Sirozlu Lâihî Mustafa Çelebi (ö. 973/1565-66), Kahire'de Ahmed Hayâlî'nin yanında Gülşenî terbiyesini tamamlayan; üç dilde şiir yazan ve geniş bir mecmua derleyen sûfî müelliftir.KOORDİNATLI Serres · YunanistanSerez (idam ve ilk kabir)Padişahın huzuruna getirildiği, kurulan ilim heyetinin kararıyla 1420'de idam edilip defnedildiği şehir. İlişkili kişi dosyası Şeyh Bedreddin-i Simâvnâvî : Şeyh Bedreddin (ö. 1420), Simavna kadısının oğlu; Kahire’de fıkıh tahsil eden, Hüseyin Ahlâtî’ye intisap eden, Musa Çelebi’nin kazaskerliğini yapan ve eserleri etrafında yoğun tartışmalar doğuran Osmanlı âlimidir.KOORDİNATLI Simavna · YunanistanSimavnaEdirne yakınlarında, bugün Yunanistan topraklarındaki doğum yeri; “Simavna Kadısı Oğlu” nisbesi buradan gelir. İlişkili kişi dosyası Şeyh Bedreddin-i Simâvnâvî : Şeyh Bedreddin (ö. 1420), Simavna kadısının oğlu; Kahire’de fıkıh tahsil eden, Hüseyin Ahlâtî’ye intisap eden, Musa Çelebi’nin kazaskerliğini yapan ve eserleri etrafında yoğun tartışmalar doğuran Osmanlı âlimidir.KOORDİNATLI Siroz · YunanistanSiroz — KadılıkMustafa Efendi’nin kadılık güzergâhı 1112/1700’deki ilk büyük kadılık merkezi. Harita işareti tarihî mahkeme binasını değil, kaynakta adı geçen şehir merkezini gösterir. Biyografideki yeri Akhisarlı Şeyhzâde Mustafa Efendi (ö. 6 Zilkade 1137/17 Temmuz 1725), Feyzullah Efendi’den mülâzemet aldıktan sonra Siroz, Belgrad, Lefkoşa, Kütahya, Erzurum, Kayseri ve Eyüp kadılıklarında bulunan Osmanlı âlimidir. Bu mekân dosyası, söz konusu hayat çizgisindeki “Siroz — Kadılık” durağını görünür kılar. Nokta kesin bir bina, ev veya mezar parseli iddiası taşımaz; şehir ya da bölge ölçeğindeki tarihî bağı gösterir.KOORDİNATLI Trikala · YunanistanTırhala941 (1534) civarında doğduğu şehir; fakir bir ailenin çocuğuydu. İlişkili kişi dosyası İdrîs-i Muhtefî : İdrîs-i Muhtefî (1534–1615), asıl adı Hacı Ali Bey olan; Hüsâmeddin Ankaravî ve Seyyid Osman Hâşimî’nin terbiyesinde yetişerek İstanbul Bayramî-Melâmîliğinin gizlilik dönemine yön veren şeyhtir.KOORDİNATLI Tırhala · YunanistanHacı Efendi Zâviyesi1030 dolaylarında geçtiği ve tevhid-zikir halkasının başında bulunduğu zâviye. Rebîülâhir 1039’da vefat ettiğinde zâviyesinin sahasına defnedildi. İlişkili kişi dosyası Uzunköprülü Sinan Efendi : Uzunköprülü Sinan Efendi (ö. Rebîülâhir 1039/Kasım-Aralık 1629), Şeyh Mehmed-i Kırımî’nin ardından irşad postuna geçmiş; Fener ve Tırhala’da zâviye şeyhliği ve tefsir dersleri yürütmüş Halvetî şairdir.KOORDİNATLI Tırhala · YunanistanTırhalaRumeli'de kadılık yaptığı üç beldeden biri; kaynak Gümülcine ve Silistre ile birlikte "bilâd-ı celîle" arasında sayar. İlişkili kişi dosyası Balıkzâde İbrâhim Çelebi : Balıkzâde İbrâhim Çelebi (ö. 1003/1595), Ebüssuûd Efendi’den mülâzemet alan; Gümülcine, Silistre ve Tırhala’dan Feyyûm ile Mansûre’ye uzanan görev hattında kadılık yapan Osmanlı âlimidir.KOORDİNATLI Tırhala · YunanistanÖmer Beg CamiiTırhala’daki son yıllarında tefsir kürsüsünde ders verdiği cami. İlişkili kişi dosyası Uzunköprülü Sinan Efendi : Uzunköprülü Sinan Efendi (ö. Rebîülâhir 1039/Kasım-Aralık 1629), Şeyh Mehmed-i Kırımî’nin ardından irşad postuna geçmiş; Fener ve Tırhala’da zâviye şeyhliği ve tefsir dersleri yürütmüş Halvetî şairdir.KOORDİNATLI Yenice-i Vardar · YunanistanVardar Yenicesi — Yerleşme ve Ders ÇevresiMuslihiddin Efendi’nin Rumeli güzergâhı Yerleştiği, tanındığı ve resmî görevden ayrıldıktan sonra öğretim hayatını sürdürdüğü şehir. Harita işareti kaynakta belirtilen şehir merkezini veya tarihî külliye çevresini gösterir.KOORDİNATLI Yenişehir · YunanistanYenişehir992 Şevvâlinden 994 Recebine kadar kadılık yaptığı, Fenar’ın ilhâkıyla mevleviyet derecesine yükseltilen kaza. Yenişehr-i Fenâr, bugünkü Larissa. İlişkili kişi dosyası Martoloszâde Abdullah Efendi : Martoloszâde Abdullah Efendi (ö. 16 Ramazan 1006/1598), Bağdat, Âmid, Yenişehir, Kudüs ve Medine kadılıklarında bulunmuş Osmanlı âlimidir.KOORDİNATLI Yunanistan · YunanistanSeyyid Ali Sultan (Kızıldeli) DergâhıTarihî ve geleneksel işlev Rumeli gazi-derviş hafızası, geniş vakıf arazisi ve Balım Sultan bağlantısıyla Balkan Bektaşîliğinin eski merkezlerindendir. İlişki katmanları Mekânın kuruluş tarihi, daha sonraki Bektaşî aidiyeti, türbe/ziyaret hafızası ve güncel kullanım durumu aynı şey değildir; farklı dönemler tek başlangıç hikâyesine indirgenmez.KONUM BEKLİYOR Abéché · ÇadAbeşe (Vedây Sultanlığı)Açılan yeni güzergâhın güney ucundaki sultanlık merkezi; Bingazi'den kalkan tüccarlar buraya güven içinde ve daha kısa zamanda ulaşır olmuştur. İlişkili kişi dosyası Muhammed b. Ali es-Senûsî : Tahsil ve yolculuklar 1787'de Cezayir'de doğdu. Fas Karaviyyîn'de, Kahire'de ve Hicaz'da ilim tahsil etti; fıkıh, hadis ve tasavvuf çevreleriyle temas kurdu. Ahmed b. İdrîs ile ilişkisi Hicaz'da Ahmed b. İdrîs'in yakın öğrencilerinden oldu. İdrîsî-Şâzelî hattı Senûsî nispetin ana omurgasıdır; aldığı çok sayıdaki diğer icazet silinmez. İlk zâviyeler Mekke yakKOORDİNATLI Borku · ÇadAyn Kelek Senûsî MerkeziTarihî işlev Osmanlı-Senûsî idare girişimine konu olan ve 1913'te işgal kuvvetlerince ele geçirilip yıkılan merkez. Zikir, eğitim, üretim, ticaret, konaklama, haberleşme ve siyasî-askerî dönemler aynı mekânda farklı zamanlarda oluşmuştur.KOORDİNATLI Borku · ÇadGarû (Borku)Mehdî es-Senûsî'nin 1899'da zâviyesini taşıdığı yer; Vedây Sultanlığı topraklarının Fransız işgalini önlemek için yapılan seferlere buradan katıldı. İlişkili kişi dosyası Ömer el-Muhtâr : Ömer el-Muhtâr (1862–1931), Senûsî zâviyelerinde yetişen bir eğitimci ve şeyh; Cebelülahdar kabilelerini teşkilatlandırarak İtalyan işgaline karşı Libya direnişini yöneten bağımsızlık önderidir.KOORDİNATLI Grozni · Çeçenistan (Rusya)GrozniRus hattının merkezlerinden; nâibleri Ahverdil Muhammed ve Şuayb Molla buraya saldırılarda bulundu. İlişkili kişi dosyası Şeyh Şâmil : Şeyh Şâmil (1797–1871), Nakşibendî-Hâlidî terbiyesi almış Dağıstanlı âlim ve imam; Rus işgaline karşı Kuzey Kafkasya direnişini yaklaşık yirmi beş yıl yöneten liderdir.KOORDİNATLI Vedeno · Çeçenistan (Rusya)Vedeno (yeni Dargiye)1847'den itibaren karargâhı; Yevdokimov 19-21 Şubat 1859'da burayı kuşattı. İlişkili kişi dosyası Şeyh Şâmil : Şeyh Şâmil (1797–1871), Nakşibendî-Hâlidî terbiyesi almış Dağıstanlı âlim ve imam; Rus işgaline karşı Kuzey Kafkasya direnişini yaklaşık yirmi beş yıl yöneten liderdir.KOORDİNATLI Kaşgar · ÇinKâşgarNisbesinden doğduğu anlaşılan şehir; ticaretle uğraşan bir ailenin çocuğuydu. İlişkili kişi dosyası Sa‘deddîn-i Kâşgarî : Nizâmeddin Hâmûş'un halifesi Sa‘deddîn-i Kâşgarî, Herat'ı önemli bir Nakşibendî merkezine dönüştürdü ve Abdurrahman Câmî'yi yetiştirdi.KOORDİNATLI Aliâbâd · ÖzbekistanAliâbâd — aile yerleşimi ve irşad merkeziAliâbâd — aile yerleşimi ve irşad merkezi. Kaynakta Semerkant yakınındaki Aliâbâd diye geçer; kesin tarihî yerleşim noktası doğrulanamadığından Payarık-Çelak bölgesi yaklaşık olarak gösterilmiştir. Biyografideki yeri Muhammed Âlim Sıddîkī (1564-65–1634), Pîrim Şeyh’in halifesi, Aliâbâd merkezli Yesevî mürşidi ve Ahmed Yesevî’den kendi devrine uzanan tarikat hafızasını Lemehât min nefehâti’l-kuds’ta koruyan tabakat müellifidir. Bu mekân dosyası, söz konusu hayat çizgisindeki “Aliâbâd — aile yerleşimi ve irşad merkezi” durağını görünür kılar. Nokta kesin bir bina, ev veya mezar parseli iddiası taşımaz; şehir ya da bölge ölçeğindeki tarihî bağı gösterir.KOORDİNATLI