Terceman

1. Çevirmen.2. tas. a Dil kalbin tercemanıdır. Hak, kalbine sığdığı için de insan Allah'ın tercemanıdır. b Hak'tan kalbine gelen manaları ve işaretleri halkın anlayabileceği kalıplara dökebilen veli. ء Hakk'ın hitabını hal-

ka tebliğ eden ermiş (sm). d Mevlevilerde ve Bektaşilerde belli işler yapılırken,
belli bir ses tonuyla okunmak üzere düzenlenen manzum ibareler, dualar; örneğin
Şerbet tercemanı şöyledir:

Allah Allah aşk olsun içene

Rahmet olsun göçene

Hazret-i İmam Hasan Ali'ye

Hazret-i İmam Hüseyn Veli'ye

Gittiği yer gam görmeye

Erenler kerem eyleye Allah

Eyvallah hü dost!

Lokma tercemanı (Sofra duası):

Bi-ismi şâh lokma hakkına

Evliya keremine civanmertler demine
Gerçek erenler demine Allah ey
Vallah hü dost!

5 7

Arapça, çevirmen demektir. Bir iş yapılırken okunan övgü ve duaya denir. Bu, ya şiir şeklinde, yada mensur olur. Terceman, Mevlevî, Bektaşî tabiridir. Günlük işlerde okunur. Mevlevîlerde terceman daha azdır. Gülbang ile tercemân arasındaki fark, gülbangın şeyh tarafından topluluk huzurunda sadece dua şeklinde olmasına karşılık; tercemanın, topluluk şartı bulunmadan, övme ve dua tarzında herkesçe uygulanabilmesi söz konusudur.Fatiha istendiğinde, Mevlevîlerde okunan tercemana bir örnek: “Feth-i fütûh-ı kâinat, feyz-i füyûz-ı mümkinât, masdar ü mev-rid-i sıfat Ahmed ü âlrâ salevât.”Bektaşî tercemanına örnek olarak şunu verebiliriz. “Allah, Allah yüzüm yerde, özüm darda, erenler huzurunda, Hak, Mu-hammed, Ali divanında canım kurban, tenim terceman, bu hakirden incinmiş, gücenmiş can kardeşler var ise dile gelsün, yol ile yoldayız. Allah eyvallah, erenler kimsenin hakkı kalmasın. Hakkı olan gelsin hakkını alsın. Zira bu meydan Muhammed (s), Ali (r) divanıdır. Erenler hû dost.”Yine mürşidin huzuruna veya bir türbeye girildiğinde okunacak terceman şu şekildedir:“Cemalindir senin nûr-i ilâhî Ayağın bastığı ey mazhar-ı Hak. Bu kemter başımın tâc ü külahı Selam olsun sana dünya vü ukbâ Ki sensin din ü dünya padişahı.”Tasavvuf okullarında dua, niyaz, terceman, gülbang vs. gibi Allah-kul arası münasebete doğrudan yer veren uygulamalar, itici gücünü Kur’an’dan almaktadır: “Duanız olmasa, Allah size ne diye değer versin ki…” (Furkan/77). Bu âyet-i kerimeyi, şu şekilde espirili çeviriyle vermek istiyoruz. “Duanız kadar adamsınız………………………. ”