Tâzim

2.2.4. Tâzim Tâzim ( ميظعتلا) kavramı, Herevî’nin, eserinin “Vadiler” bölümünde ele aldığı bir makamdır.995 Sözlükte “yüceltmek, ululamak ve büyük addetmek” anlamlarını ifade etmektedir.996 Tasavvufta ise tâzim, Allah’ın yüceliği karşısında kulun kendi aczini bilip ona boyun eğmesidir.997 Herevî tâzimi üç derece halinde incelemektedir.

İlki Allah’ın emir ve yasaklarına tâzim göstermektir.

Emir ve yasaklarda ruhsatlarla değil azimetler ile amel etmek esas olmakla birlikte aşırıya kaçarak nefse zulmetmek muteber görülmemektedir.

Tâzimin ikinci derecesi Allah’ın hükümleri konusunda ona tâzim göstermektir.

Bu da Allah’ın her takdirinde bir hikmet olduğu düşüncesiyle rızâ göstermekle olur.

Sonuncusu ise Allah’ın zâtına karşı tâzim göstermektir.

Bu da Allah’tan başka hiçbir şeyi sebep olarak görmemek ile olur.998 Herevî, tâzim makamı ile ilgili olarak şu âyeti eserine almıştır:.

ارً اقَوَ هِ لَّ لِ نَ وجُ رْتَ الَ مْ كُ لَ امَ “Size ne oluyor da Allah’ın büyüklüğünü takdir etmiy orsunuz?”999 Âyetteki (ارً اَقَو) ifadesinin Allah’ın yüceliğini ifade ettiği gerek mutasavvıflarca gerekse müfessirlerce ifade edilmektedir.1000 994 Nesâî, Sehv, 62, no. 1306, 1307. Ayrıca bkz. Ahmed b. Hanbel, IV, 264, no.

18515; Şevk kavramı ile ilgili diğer hadisler için bk. Serrâc, el-Luma‘.

995 Herevî. 996 Halîl b.

Ahmed, Kitâbü’l-ayn, III, 186; Râgıb el-İsfahânî; Zebîdî, Tâcü’larûs, XXXIII, 110. 997 Bkz. Herevî. 998 Bkz.

Herevî; Tilimsânî; Tek. 999 Nûh, 71/13. Bkz. Herevî. 1000 Bkz. Mukatil b. Süleyman, Tefsîr, IV, 450; Taberî, Tefsîr, VII, 456, XXIII, 294-296.

Bundan dolayı tâzim, yâni Allah’ın yüceliğini idrâk etme mefhumunun Kur’an kaynaklı olduğunu söyleyebiliriz.

Hürmet ve saygı gösterme, üstün tutma.

Allahü teâlâ, beni size peygamber gönderdi. İnanmadınız. Ebû Bekr inandı. Bana malı ile, canı ile yardım etti. Onu hiç incitmeyin ve ona hürmet ve ta'zîm edin. (Hadîs-i şerîf-Mektûbât-ı Rabbânî)

Allahü teâlânın emirlerini ta'zîm etmek ve O'nun yarattıklarına acımak lâzımdır. (Hadîs-i şerîf-Mektûbât-ı Rabbânî)

Allahü azîm-üş-şânın evliyâsını ve enbiyâsını ve ulemâsını, bunların sözlerini ve fıkıh kitablarını ve fetvâları ta'zîm etmeyip tahkîr etmek (aşağılamak), küfürdür yâni îmânın gitmesine sebeb olur. Kâfirlerin dînî âyinlerini beğenmek ve zarûret yok iken zünnâr kuşanmak ve küfür alâmetlerini kullanmak ve bunları sevmek küfürdür. (Muhammed İznikî, Yûsuf Sinânüddîn)