İrade

x. Istek, arzu, talep. 2. tas. a Hakikatin çağrısına olumlu cevap vermeyi gerektiren kalpteki sevgi ateşi.. b Nefsi, onun arzularından çevirip Hakk ın rızasına yöneltmek. c Nefsin isteğini değil, Hakk'ın emrini yerine getirmek. Bu anlamda tasavvufta irade, iradesizliktir; yani sâlik kendi iradesini ortadan kaldırıp yerine Hakk'ın iradesini koyar ve “Allah'ım sen ne istiyorsan, ben de onu istiyorum, isteğinden başka isteğim yoktur,” der. ¢ Müritlik

etmek. Şeyhe iradet getirmek, ona mürit olmak ve bağlanmak.

—— nc AŞ
İsim
al) ا ل

Mjl) [Ar.] Allah’ın emirlee ri, hükümleri ve fiillerinde hür oolduğunu ifade eden ve O’nun er “subûtî sıfatları” arasında gösnterilen bir terim. Bu söz, Kur’ân-ı Kerîm’de hem Allah’ın hî iradesi, buna küllî irade deniln mektedir, hem de kulun iradesi, o buna cüzî irade denilmektedir i ve 138 ayette geçmektedir. p e § tam. irâde-i cüz'iyye a. e) (‘iji 4jlJ) İnsan iradesi için -ı kullanılan kelâm terimi. çirâde-i ilâhiyye a. (<^Jl »Jjl) de Allah’ın iradesi, külli irade. eî, irâde-i külliyye a. (<uk »Jjl) Allah’ın yaratabilme, yapabilme iradesi için kullanılan ve kelâm terimi. m a ircâ' a. Gkjl) [Ar.]

1. İslâm dininin a ilk yıllarında ortaya çıkan ve irfâniyye 368 aşın fırkalara karşı daha ılımlı ve uzlaşmacı fikir ve davranışlarıyla dikkati çeken siyasî fırkanın savunduğu görüşler. Bunlara göre, iman esastır, amel sonraya bırakılabilir, bundan dolayı böylelerine bir ceza uygulamak gereksizdir, bu konu âhirete bırakılmalıdır, görüşü hâkimdir. 2. Hadis biliminde, büyük günah işleyenin cehennemlik olup olmadığı hükmünün Allah’a bırakılması.
2. Hadis biliminde, büyük günah işleyenin cehennemlik olup olmadığı hükmünün Allah’a bırakılması.

Arapça, istemeyi ifade eder. Kaşanî, bu terime şu tanımı getirir: Hakikat çağrısına icabet etmeyi gerekli kılan, kalpteki muhabbet ateşinden bir kor parçası. İrade hakkındaki diğer açıklamalar şöyledir: İnsanın birşeye inanması, sonra ona azmetmesi, daha sonra da onu istemesi; tam anlamıyla Hakk’a yönelmek, halktan yüz çevirmek ki bu, muhabbetin başlangıcıdır. İradenin ortaya çıkışı dokuz kademelidir: 1. Meyi : Kalbin istenen şeye çekilmesi 2. Bu kuvvetlenir de sürekli olursa vela’ adını alır. 3. İkincisinin şiddetinin artması durumunda, buna sabbâhe denir. 4. istenene kendini verme ve bu verişin tam olarak kalpte yer etmesine şeğaf adı verilir. 5. Bu da, fuadda hükmünü yürütecek durumda olursa, ona heva denir. 6. Onun hükmü cesedi kaplarsa garâm adını alır. 7. Bu da gelişir, meyli gerektiren sebepler kaybolursa ortaya hubb çıkar, 8. Muhib nefsinden fani olursa buna vüdd denir. 9. Muhibbin mahbubda fani olduğu dereceye de aşk adı verilir.