Gayret

1. Kiskanma.
2. tas. a Bir kimsenin, kendisine mahsus olan bir şeye başkasının ortak olmasından veya ortak olmayı istemesinden hoşlanmaması ve rahatsız olması (cr). b Sevenin sevgilisini kıskanması. Kıskanma (gayret) sevgi alameti ve nişanesidir. Allah gayürdur, evliyasını sever sevdiklerini kıskanır, onlara ve dinine yapılan haksız ve kötü muamele, gayret-i ilahiyeye dokunur. c Hak'ta gayret. Yapılan haksızlıklara dayanamamak ve celallenmek. d Ruhun sırrını ve kalbin bâtıni hallerini gizli tutmak, ifşasını kıskanmak. e Hakk'ın velilerini düşmanlarından kıskanması (irm). Aşık bir yerde sevgilisini başkalarının da sevmesini ister. Hakk’a âşık olanlar, herkesin O'nu sevmesini arzu eder.

Kâşki sevdiğimi sevse kamu halk-ı cihan
Sözümüz cümle heman kıssa-i cânân olsa

Bir kimseden fâidesi bulunmayan, zararlı olan bir şeyin ayrılmasını istemek, böyle şeyleri reddetmek, kabûl etmemek.

Allahü teâlâ mü'min kuluna gayret eder. Mü'min de mü'mine gayret eder. (Hadîs-i şerîf-Berîka)

Malını; haramda, zulümde, İslâmiyet'i yıkmada, bid'atleri ve günâhları yaymakta kullananın malının yok olmasını istemek de hased olmaz din gayreti olur. (Muhammed Hâdimî)

İlmini; mal, mevkî ele geçirmek, günâh işlemek için kullanan din adamından ilmin gitmesini istemek gayret olur. (Hâdimî)

Arapça, faaliyet, kıskanma manasınadır. İlâhî sıfatlardandır. Kulun gayreti, fillah, lillah ve alallah olmak üzere üç kısımdır. Birinci ve ikinci kısımlar; İslâm’ın emirlerine aykırı bir durum görünce, buna el ve dil ile karşı çıkmak veya bunlara imkân bulunmazsa, kalben buğz etmek, şeklindedir. Üçüncü kısım gayretullah ise; hakikî muhabbetle, mecazî muhabbet arasını farketmektir. Gayret aşırı sevgiden kaynaklanan bir husustur. Sevgide vefayı ifade eder. Allah’ın sıfatlarından biri de “Gayyûr” dur. Manası çok kıskanandır. Bu, kulun taatinde kendisinden başkasını ortak kılmamasına yönelik olarak Allah’ın kıskanma sıfatını gösterir.