Cihet-i dik ve sia

I. Darlık ve genişlik yönü. 2. tas. Zat-ı kibriyanın düşünülen ve anlaşılan her şeyden münezzeh oluşu, ki buna gerçek birlik adı da verilir. Zat düşünülemez ve anlaşılamaz; ne varlık olarak ne düşünce olarak zata hiçbiri sığmaz. Allah'ı Allah'tan başka bilen yoktur. Bu hususa dik (darlık) denir. Sonsuz mazharlar gerektiren isimler ve sıfatlar itbariyle bütün mertebelerde tecelli etmesi bakımından zatta bir genişlik söz konusudur ki bu ana da sia (genişlik) adı verilir.

Cihet-i talep 1. Talep yönü. 2. tas. Vöcub ciheti: Rububiyet isimlerinin
alyan-1 sâbiteyle tecelli etmeyi talep etmeleri. İmkân ciheti; Ayân-ı sâbitenin
rububiyet isimleriyle tecelli etmeyi talep etmeleri (kı).

Cila r. Açığa çıkma, görünme. 2. tas, Kutsal zatın, zatında zatı için tecelli etmesi. Isticla: Zatın taayyünatında zatı için tecelli etmesi. Mükemmel cila: Hakk'ın insan-ı kâmil ile mükemmel bir şekilde tecelli etmesi, Mükemmel isticla: Hakk'ın kendisini kendisiyle kendisinden temaşa etmesi (sr), Âlem,

Allah'ın tecelli ettiği bir ayna olup bu aynanın cilası insandır. İnsan olmasa, yani

ayna cilası olmasa ilâhî güzellik, bu mükemmellikte zuhur etmezdi, (İFH 49; وعم

10).