hukûkullah

“Allah hakları. ” anlamında kullanılan bu terim, kulun Allah’a karşı sorumluluklarını ve yükümlülüklerini ifade etmektedir. Bunlar, Allah’a iman ve ibadet, namaz, oruç, hac olarak gösterilirlerken, yasaklar olarak da zina, içki, kumar, nankörlük ve Allah’a şirk koşma gibi eylem ve davranışlara işaret edilmiş tir.

Bunlara uyanlar övülmü veya mükâfatlandırılacaklar müjdelenmiş; uymayanlar is aşağılanmış veya cezalandır lacakları ifade edilmiştir. huld a. [âr] Sözlük anlam “Uzun zaman kalmak, devam etmek.

” olan bu söz, bir şeyi değişmemesi ve bozulmaması y da değişmenin uzun zaman son ra gerçekleşmesi yanında cenne ve ahreti ifade eden bir Kur’â terimi olarak kaynaklarda ye almaktadır. Kur’ân-ı Kerîm’d seksen yedi yerde geçmektedi. Bunlardan otuz yed ayette cennet ehli, kırk seki ayette cehennem ehli için kulla nılmıştır.

Hadis rivayetlerind de bu terim, aynı anlamlard kullanılmıştır” (bk.. hulefâ ç. a.

[Ar. halîfe’nin ç. & “Bir yerden ayrılanın yerine ge çen kimse.

” anlamma gele “halîfe”nin çokluk biçimi ola bu söz, Hz. Peygamber’in ölü münden sonra İslâmın koruyu cusu ve dinî lideri olan kimsele için kullanılan bir terimdir, çâr yâr (bk. bu madde).

Allahü teâlânın emri ve kulluk borcu olarak yapılan, kimsenin tasarrufta bulunamıyacağı, değiştiremeyeceği şeyler.

Îmân, namaz, oruc, hac, cihâd, zekât, öşür, sadaka-i fıtr; hırsızlık ve yol kesicilik gibi suçlara verilecek cezâlar, kâtilin öldürdüğü akrabâsının mîrâsından mahrûm olması, kasten orucunu bozanın ve hac esnâsında av hayvanı öldürenlerin mükellef olduğu keffâretler hep hukûkullahtandır. Bunlara hukûkullah denmesi, Allahü teâlâdan başkasının bu çeşit işlerde tasarruf edemiyeceği, beşerî hayâtın devâmının ve isikrârının temel şartlarından olması bakımından ehemmiyetini ifâde etmek içindir. Erkek ile kadının nikahsız berâber olmaları, zinâ işinin haramlığını kaldırmaz. Kadın ile erkek bu yetkiye sâhib değildir. Çünkü bunlar, hukûkullahtandır. İnsanlara âit haklardan değildir. Haramlığını kimse değiştiremez. (Serahsî, Teftâzânî)