Köken ve kullanım
i. ar.
زاخى
Süleyman Uludağ, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü
- Kardeş, yiğit, cömert.
- tas. Civanmert, ayyar, fetâ, fütüvvet teşkilatına mensup olan. Ahi Evran (ölm. 660/1262) tarafından kurulan Ahilik teşkilatının mensuplarına verilen unvan. Fütüvvet ve esnaf teşkilatının üyesi (İBA 1:89- 93). Anadolu Ahileri, taşıdıkları mahalli ve kavmi nitelikler sebebiyle kendilerinden önceki fütüvvet ehlinden ve civanmertlerden az çok farklıdır.
Tasavvuf Sözlüğü
Arapça, kardeşim manasına gelir. Fütüvvet yolunda sanat ve zenaat ehlinin her biri, şeyhlerine “ahi” derlerdi. Bir şehirde, yahut bölgede bulunan ve ahilerin bağlandıkları şeyhe, şeyhlerin şeyhi manasına “Şeyhu’ş-Şüyuh” yahut Türkçe “ahi baba” ve “ahi Türk” denirdi. Yunus bir şiirinde ahilere temasla şöyle der:Sufilere sohbet gerek Ahilere ahret gerek Mecnunlara Leyli gerek Bana Seni gerek Seni Özellikle Ahi Babalık unvanının, debbağlar ve saraçlar gibi esnafın başlarındaki kişilere tevcih edildiğini görüyoruz. Bu, resmî bir unvandı. Ahilik, Halife Nasır Lidinillah’ın kurduğu, Bağdat fütüvvet teşkilatının Anadolu’da aldığı bir isimdi. Osmanlı Devleti’nin kuruluş yıllarında çok güçlü bir teşkilattı. 1340’lı yıllarda bu teşkilat Ankara’da bir hükümet bile teşkil etmişti. Ahi Babalık’ın, mimar ağalığı ile birlikte verildiği de olmuştur. O zaman ahi babalık ve mimar ağalığı unvanı birlikte kullanılırdı.