adâlet

hük.

1. Kur’ân-ı Kerîm’de “düzen, denge, eşitlik, hakka uygun hüküm verme, doğru yolu gözleme, takvaya yönelme” gibi anlamlarla karşılanan bu söz, hak ve hukuku gözetme, doğruluk, türe olarak da tanımlanagelmiştir. Kur’ân-ı Kerîm’de “Hucurât suresi” (49)nin dokuzuncu ayeti bu konuda çok bilinen ve zikredilenlerdendir: “Adâletle hükmediniz, Allah âdilleri sever” Öte yanda “Zilzâl suresi” (99) ”nin 7. ve 8. ayetlerinde, herkesin yaptığı ile sorgulanacağı, iyilik yapanlann iyilikle, kötülük yapanların kötülükle karşılık bulacakları; “Nisâ suresi” (4)inde insanların adaletle hükmetmeleri (58. ayet); “Mümtehine suresi” (60)nde ise müminlerin birbirlerine adil ve iyüikle davranmalan istenmiştir (8. ayet). 2. Adil yargı, kanunlara uygun olarak yapılan yargılama sonucu verilen hüküm. 3. fik. Ahlâkî, hukukî ve sosyal eşitliği veya dengeyi kollama ve gözetme, herkese yaraşanı veya hakkı olanı verme. 5. Hadis biliminde, bir râvinin her türlü günahtan ve mürüvvete, yani İnsanî ve örfî meziyete aykırı davranmaktan kaçmması, akıllı ve dengeli olması. § tam. adâletü’l-bâtına a. (ükLfl cJU) 1. Elde bulunan deliller ve gerekçeler ışığmda söz konusu olan ve uygulanan adalet. 2. Bir kimsenin dinin hükümlerine uygun tarzda yaşaması. adâletü’r-râvî a. (^1 Jl Jljt) Hadis biliminde, hadis rivayet eden kimsenin sağlıklı bir yöntem izlemesi, hata ve kusurlardan uzak olması. adâletü’s-sahâbe a. Q.u.»ıı cJIjc) Sağlıklı deliller ışığmda, sahabenin Hz. Peygamber’den yalana baş vurmadan hadis rivayet etmeleri. adâletü’z-zâhire a. (^(hli Jljû) Hadis biliminde, ravinin ayrıntılara girmeden sadece “âdildir, sikadır.” biçiminde açıklamalar yaparak hadis rivayet etmeleri.
2. Adil yargı, kanunlara uygun olarak yapılan yargılama sonucu verilen hüküm. 3. fik. Ahlâkî, hukukî ve sosyal eşitliği veya dengeyi kollama ve gözetme, herkese yaraşanı veya hakkı olanı verme. 5. Hadis biliminde, bir râvinin her türlü günahtan ve mürüvvete, yani İnsanî ve örfî meziyete aykırı davranmaktan kaçmması, akıllı ve dengeli olması. § tam. adâletü’l-bâtına a. (ükLfl cJU) 1. Elde bulunan deliller ve gerekçeler ışığmda söz konusu olan ve uygulanan adalet. 2. Bir kimsenin dinin hükümlerine uygun tarzda yaşaması. adâletü’r-râvî a. (^1 Jl Jljt) Hadis biliminde, hadis rivayet eden kimsenin sağlıklı bir yöntem izlemesi, hata ve kusurlardan uzak olması. adâletü’s-sahâbe a. Q.u.»ıı cJIjc) Sağlıklı deliller ışığmda, sahabenin Hz. Peygamber’den yalana baş vurmadan hadis rivayet etmeleri. adâletü’z-zâhire a. (^(hli Jljû) Hadis biliminde, ravinin ayrıntılara girmeden sadece “âdildir, sikadır.” biçiminde açıklamalar yaparak hadis rivayet etmeleri.
3. Hadis biliminde, bir râvinin her türlü günahtan ve mürüvvete, yani İnsanî ve örfî meziyete aykırı davranmaktan kaçmması, akıllı ve dengeli olması. § tam. adâletü’l-bâtına a. (ükLfl cJU) 1. Elde bulunan deliller ve gerekçeler ışığmda söz konusu olan ve uygulanan adalet. 2. Bir kimsenin dinin hükümlerine uygun tarzda yaşaması. adâletü’r-râvî a. (^1 Jl Jljt) Hadis biliminde, hadis rivayet eden kimsenin sağlıklı bir yöntem izlemesi, hata ve kusurlardan uzak olması. adâletü’s-sahâbe a. Q.u.»ıı cJIjc) Sağlıklı deliller ışığmda, sahabenin Hz. Peygamber’den yalana baş vurmadan hadis rivayet etmeleri. adâletü’z-zâhire a. (^(hli Jljû) Hadis biliminde, ravinin ayrıntılara girmeden sadece “âdildir, sikadır.” biçiminde açıklamalar yaparak hadis rivayet etmeleri.
4. Elde bulunan deliller ve gerekçeler ışığmda söz konusu olan ve uygulanan adalet. 2. Bir kimsenin dinin hükümlerine uygun tarzda yaşaması. adâletü’r-râvî a. (^1 Jl Jljt) Hadis biliminde, hadis rivayet eden kimsenin sağlıklı bir yöntem izlemesi, hata ve kusurlardan uzak olması. adâletü’s-sahâbe a. Q.u.»ıı cJIjc) Sağlıklı deliller ışığmda, sahabenin Hz. Peygamber’den yalana baş vurmadan hadis rivayet etmeleri. adâletü’z-zâhire a. (^(hli Jljû) Hadis biliminde, ravinin ayrıntılara girmeden sadece “âdildir, sikadır.” biçiminde açıklamalar yaparak hadis rivayet etmeleri.
5. Bir kimsenin dinin hükümlerine uygun tarzda yaşaması. adâletü’r-râvî a. (^1 Jl Jljt) Hadis biliminde, hadis rivayet eden kimsenin sağlıklı bir yöntem izlemesi, hata ve kusurlardan uzak olması. adâletü’s-sahâbe a. Q.u.»ıı cJIjc) Sağlıklı deliller ışığmda, sahabenin Hz. Peygamber’den yalana baş vurmadan hadis rivayet etmeleri. adâletü’z-zâhire a. (^(hli Jljû) Hadis biliminde, ravinin ayrıntılara girmeden sadece “âdildir, sikadır.” biçiminde açıklamalar yaparak hadis rivayet etmeleri.

Her işte hakkı gözetme ve orta yolu tutma. Haklıya hakkını verme. Haksızlıktan sakınma. Zulmün zıddı, kânun önünde eşitlik. Allahü teâlâ, âyet-i kerîmelerde meâlen buyurdu ki:

Ey îmân edenler! Bir millete olan öfkeniz, sizi adâletten alıkoymasın. Âdil olunuz! (Mâide sûresi: 8)

Muhakkak ki Allahü teâlâ adâleti, ihsânı (iyilik yapmayı) ve akrabâya muhtac oldukları şeyleri vermeyi emreder... (Nahl sûresi: 90)

Hak ve adâlet üzere bir gün hâkimlik yapmağı, bir sene devâmlı gazâ etmekten daha çok severim. (Hadîs-i şerîf-Taberânî)

Bir saat adâlet ile idârecilik yapmak, altmış sene nâfile ibâdet yapmaktan daha iyidir. (Hadîs-i şerîf-İslâm Ahlâkı)

Adâlet mülkün temelidir. (Hazret-i Ömer)

Adâlet üç kısımdır: a) Allahü teâlâya kulluk etmek. Bunda sâhibinin hakkını gözetmek vardır. Her insanın yaradanına karşı borçlu olduğu bu kulluk vazîfesini yerine getirmesi vâcibdir. b) İnsanların hakkını gözetmek. c) Vefât eden geçmişlerin hakkını gözetmek yâni onların borçlarını ödemek ve vasiyetlerini yerine getirmek. (Kınalızâde Ali Efendi)