Ara
Menü
1 dakikalık okuma

Kalbindeki meselenin sohbet arasında çözülmesi

Zihni Efendi, Necib Efendi'nin keşifle bilip bilmeyeceğini denemek için kalbinde bir mesele hazırlayarak dergâha gitmiş; şeyh sohbetin akışı içinde o meseleyi söyleyip çözmüştür.

Hacı Muhammed Zihni EfendiHüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ

Sefîne'nin naklettiğine göre Zihni Efendi, dostlarından bir zâta misafir gelmiş; ev sahibi o akşam Necib Efendi Dergâhı'na gitmek durumunda olduğundan onu da götürmek istemiştir. Zihni Efendi ise kalbinden mühim bir mesele hazırlamış, eğer şeyh bunu keşif yoluyla bilir ve çözerse kemâline kani olmaya meyledeceğini düşünmüştür. Dergâha vardıklarında Şeyh Efendi odasında birkaç ihvânıyla sohbet hâlindeydi; içeri girip otururlar. Necib Efendi sözün akışı içinde Zihni Efendi'nin kalbindeki meseleyi söyler, çözer ve ona nazar eder. Bunun üzerine Zihni Efendi kendine geldiğinde derhal intisap etmiş ve müridlerin en yakınları arasına geçmiştir.

Çerçeve. Anlatı, tekke edebiyatının en yaygın intisap kalıplarından birini izler: gelen kişi şeyhi sınamak için içinden bir soru tutar, şeyh sohbet arasında ona cevap verir. Kalıbın işlevi bir keşif iddiasını ispatlamaktan çok, ilimle meşgul bir kişinin bağlanma gerekçesini anlatmaktır. Bu sebeple kayıt tarihî bir olay tutanağı değil, gelenek içindeki bir tanıklık anlatısıdır.

Okuma notu

Bu metin gelenek içinde aktarılan bir menkıbedir. Tarihî bir tutanak gibi değil; yolun hafızasını, değerlerini ve anlatı dilini taşıyan bir rivayet olarak okunmalıdır.