tarikat.orgMEKÂNLAR ATLASI
İrşadın mekândaki hafızası
Tekkeler, dergâhlar, âsitâneler, türbeler ve ziyaretgâhlar; şahsiyetler, yollar ve şehirler arasındaki bağları görünür kılan tarihî irşad durakları olarak birlikte okunur.
Ali el-Beyyûmî Camii ve Türbesi
Tarihî işlev Hüseyniyye/Zâhir çevresindeki Beyyûmiyye irşad merkezidir. Mekânın kuruluş, genişleme, tarikat aidiyeti ve güncel kullanım dönemleri ayrı değerlendirilir. Yapıyla ilişkili kişi Ali Nûreddin el-Beyyûmî (1108/1696–1183/1769), Kahire'de Bedevî-Halebî hilâfetini Halvetî-Demirtâşî terbiye ve esmâ usulüyle birleştirerek Beyyûmiyye kolunu teşkilâtlandıran Mısırlı sûfî, muhaddis ve müelliftir.…
Ali el-Beyyûmî Külliyesi ve Türbesi · MısırAli el-Beyyûmî Külliyesi ve Türbesi
1766'da Köse Bâhir Mustafa Paşa tarafından Vekil Osman Ağa nezaretinde yaptırılan külliye; mescid, zaviye, türbe, çeşme ve kitabe birimlerinden oluşur. Ali el-Beyyûmî 1769'da buraya defnedilmiştir. Yapıyla ilişkili kişi Ali Nûreddin el-Beyyûmî (1108/1696–1183/1769), Kahire'de Bedevî-Halebî hilâfetini Halvetî-Demirtâşî terbiye ve esmâ usulüyle birleştirerek Beyyûmiyye…
Ali el-Havvâs Türbe ve Ziyaret Hafızası · MısırAli el-Havvâs Türbe ve Ziyaret Hafızası
Ali el-Havvâs'ın 939/1532'deki vefatı sonrasında Hüseyniye çevresinde oluşan kabir ve ziyaret hafızasıdır. Kesin yapı koordinatı doğrulanmadığından harita mahalle düzeyini gösterir. Yapıyla ilişkili kişi Ali el-Havvâs el-Burullusî (ö. 939/1532), İbrâhim el-Metbûlî'nin irşad hattını Kahire'de sürdüren; şeriat–hakikat bütünlüğü, Muhammedî terbiye ve ümmî irfan anlayışı…
Câmiu'l-Ezher · MısırCâmiu'l-Ezher
1877 sonrası üç yıl kaldığı Mısır'da 200'den fazla talebeye hadis okuttuğu yerlerden biri; Seyyidinâ Hüseyin Camii ve Nâsıriye de aynı devrededir. Mısır müftüsü dahil beş kişiye burada hilâfet vermiştir.
Câmiülezher · MısırCâmiülezher
Hac yolunda Mısır'da bir müddet kalırken gidip müderrisleriyle görüştükleri medrese; menkıbedeki “çözülemeyen mesele” sahnesi burada geçer. İlişkili kişi dosyası Seyyid Fehim Arvâsî : Seyyid Fehim Arvâsî (1826/27-1895), Seyyid Tâhâ Nehrî'nin halifesi; Arvâs Medresesi'ni yeniden imar edip ilmî tahsil ile tasavvuf terbiyesini birleştiren…
Ezher · MısırEzher
Hifnî'nin on dört yaşında babasıyla Kahire'ye gidip kaydolduğu, Şâfiî fıkhı başta olmak üzere usûl, tefsir, hadis, kelâm, mantık, nahiv ve aruz okuduğu, sonra bu ilimleri okutmaya başladığı medrese. 1171 (1758) yılında Ezher şeyhliğine getirilmiştir.
Ezher · MısırEzher
1820'de Şeyh Hasan el-Kuveysinî'nin yanında dokuz yıl süren tahsiline başladığı yer; Mekke dönüşü de hocasıyla burada buluşup Rumeli'ye gitmesi tavsiyesini almıştır. İlişkili kişi dosyası Seyyid Muhammed Nûru'l-Arabî : Mısır'da doğan, Ezher'de eğitim gören ve irşad faaliyetlerini ağırlıkla Rumeli'de sürdüren Muhammed Nûru'l-Arabî; Nakşibendî,…
Ezher Camii · MısırEzher Camii
Babası Ali b. Mürşid'in kādılkudâtlığı reddedip inzivaya çekildiği ve sohbet meclisleri kurduğu cami; İbnü'l-Fârız da son yıllarını burada vaaz ve sohbetle geçirdi. İlişkili kişi dosyası İbnü’l-Fârız : İbnü’l-Fârız (1181–1235), ilâhî aşkı ve seyrüsülûk tecrübesini Arap şiirinin en güçlü örnekleri arasında yer alan…
Ezher Camii ve medresesi · MısırEzher Camii ve medresesi
Kaynak, Lekānî'nin Mısır'daki Mâlikî ulemâsı arasında seçkin bir mevki kazandığını ve Ezher'de müderrislik yaptığını kaydeder; tahsil hayatına dair ayrıntı vermemekle birlikte telifleri ve bu görevi iyi bir öğrenim gördüğünün delili sayılır.
Ezher, Kahire · MısırEzher, Kahire
Öğrenimini tamamlamak için gidip Burhâneddin İbrâhim el-Lekānî, Nûreddin el-Halebî, Abdurrahman el-Yemenî ve Şemseddin el-Bâbilî gibi hocaların derslerine devam ettiği yer. Ne kadar kaldığı bilinmemektedir.
Fustat (Mısır) · MısırFustat (Mısır)
Babası Muhammed b. Ebû Bekir'in vali iken öldürüldüğü bölge; Kāsım'ın halasının yanında yetişmesinin sebebi budur. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Kâsım b. Muhammed b. Ebû Bekir : Kâsım b. Muhammed b. Ebû Bekir (yaklaşık 657–725), Hz. Âişe’nin yanında yetişen, Medine’nin yedi fakihinden…
Geylân köyü (Şeyhü'l-Gazzâlî Türbesi) · MısırGeylân köyü (Şeyhü'l-Gazzâlî Türbesi)
Hac dönüşü Mısır'a giden kafileyle yolda hastalanıp 8 Safer 1097'de (4 Ocak 1686) vefat ettiği köy; Şeyhü'l-Gazzâlî denilen bir zatın türbesine defnedilmiştir. Konum Kahire merkezine göre yaklaşıktır.
Gülşenî Dergâhı · MısırGülşenî Dergâhı
1817'de hilâfet alıp irşad göreviyle gönderildiği Mısır'da ikamet ettiği dergâh; buradan şikâyet edilip İstanbul'a döndürüldü. İlişkili kişi dosyası Kuşadalı İbrâhim Efendi : Kuşadalı İbrâhim Efendi (1774–1846), Şâbâniyye'nin Çerkeşiyye hattından doğan İbrâhimiyye kolunun pîri; tekke ve kıyafet yerine sohbeti, iç terbiyeyi ve mânaya…
Hazra-i Haseneyn Türbesi · MısırHazra-i Haseneyn Türbesi
Osmanzâde Ahmed Tâib'in defnedildiği yer. Kaynağa göre Mısır kadılığından azlinden kısa süre sonra, zamanın Mısır valisi hakkındaki bir latifesi yüzünden 2 Ramazan 1136'da (25 Mayıs 1724) zehirletilerek öldürülmüş ve buraya defnedilmiştir.
Kahire · MısırKahire
33 tarihî kayıt ve 33 şahsiyet bağlantısı tek şehir dosyasında birlikte gösteriliyor.
Kahire — İbn Gānim’in ilim ve hayat çevresi · MısırKahire — İbn Gānim’in ilim ve hayat çevresi
İbn Gānim’in doğduğu, tahsil gördüğü, imamlık ve müderrislik yaptığı, vefat ettiği temel şehir çevresidir. Nokta belirli bir medrese veya mezarın kesin koordinatı değil Kahire merkezidir. Biyografideki yeri Nûrüddîn Ali b. Muhammed İbn Gānim el-Makdisî (1514–1596), Kahire’de yetişen büyük Hanefî fakihlerinden; kıraat, tecvid,…
Kahire — Şeyhûniyye / Kādirî Dergâhı · MısırKahire — Şeyhûniyye / Kādirî Dergâhı
1122/1710 hac yolculuğunda iki aydan fazla kaldığı yer; Ezher müderrislerine icâzet verdi. İlişkili kişi dosyası İsmâil Hakkı Bursevî : İsmâil Hakkı Bursevî (1063/1653–1137/1725), Atpazarî Osman Fazlı'nın yanında yetişen; Bursa, Üsküp, Şam, Tekirdağ ve Üsküdar arasında vaaz, irşad ve telif faaliyeti yürüten Celvetî…
Kahire (Arap Mûsikisi Kongresi) · MısırKahire (Arap Mûsikisi Kongresi)
8 Mart – 11 Nisan 1932 tarihleri arasında toplanan kongreye Mesut Cemil ile birlikte katıldı; oradaki otuz makalesi Mutâle'ât ve ârâ' adıyla kitaplaştı. İlişkili kişi dosyası Rauf Yektâ Bey : Rauf Yektâ Bey (1871-1935), Zekâi Dede'nin talebesi; Mevlevî çevrelerde ney ve nazariyat…
Kahire (Ezher) · MısırKahire (Ezher)
Hasan b. Muhammed el-Attâr ve Ali b. Muhammed el-Mîlî'nin meclislerine katıldığı, Kavalalı Mehmed Ali Paşa'ya bağlı Ezher ulemâsı ile sert tartışmalara girdiği şehir; tütün yasağı görüşü sebebiyle burada ithamlara uğramıştır.
Kahire (Ezher) · MısırKahire (Ezher)
Hicaz'a giderken uğradığı ve 1706'da dönüşte üç ay kalıp Ezher ulemâsı ile bölgedeki şeyhlerle görüştüğü şehir. İlişkili kişi dosyası Mehmed Emin Tokadî : Muhammed Emîn-i Tokadî ana kaydıyla birleştirildi.
Kahire (Gülşeniyye merkezi) · MısırKahire (Gülşeniyye merkezi)
Tarikatın pîri İbrâhim Gülşenî'nin âsitânesinin bulunduğu şehir; kendisini “Gülşen-i Sânî” diye niteleyen Şuayb Efendi'nin bağlı olduğu asıl merkez. İlişkili kişi dosyası Şuayb Şerefeddin Efendi : Şuayb Şerefeddin Efendi (1842–1911), Hasan Sezâî’nin soyundan gelen; Gülşeniyye’nin Sezâiyye ve Hâletiyye kollarını şahsında birleştiren Edirneli şeyh,…
Kahire (Şeyhûniyye) · MısırKahire (Şeyhûniyye)
1122/1710'daki ikinci hac yolculuğunda Şeyhûniyye Medresesi bitişiğindeki Kādirî Dergâhı'na yerleşip iki aydan fazla kaldığı yer; aralarında Ezher müderrislerinin bulunduğu bazı kişilere icâzetnâme vermiştir. Konum yaklaşıktır.
Kahire Gülşenî Âsitânesi · MısırKahire Gülşenî Âsitânesi
1028 (1619) hac dönüşü uğradığı, şeyhi Hasan Efendizâde İbrâhim Efendi'ye intisap edip hilâfet aldığı Gülşenî merkezi. Buradan Gülşenîler'in irşadına memur olarak İstanbul'a dönmüştür. İlişkili kişi dosyası Cemâleddîn Mahmud Hulvî : Cemâleddîn Mahmud Hulvî (982/1574–1064/1654), Sünbülî terbiyesi görüp Şemsî çevrede sülûkünü ikmal eden,…
Kahire Gülşenî Dergâhı · MısırKahire Gülşenî Dergâhı
İbrâhim Gülşenî'den sonra Ahmed Hayâlî'nin postnişin olduğu Kahire'deki Gülşenî dergâhı. Muhyî-i Gülşenî burada Hayâlî'ye intisap etmiş, Rumeli'den gelen Vâlihî de aynı yerde ona bağlanmış; Muhyî sonraki yıllarda dergâhta türbedarlık yapmıştır.
Kahire-Süyûtiyye · Kahire Mevlevîhânesi · MısırKahire Mevlevîhânesi
Tarihî işlev Kahire'deki Mevlevî merkez, Sultan Dîvânî'nin Mısır seyahatleriyle ilişkilendirilen hafıza üzerinde Osmanlı döneminde kurumsallaştı. İlişki ağı Bu merkez yalnız semâ yapılan yapı olarak değil; post, Mesnevî dersi, musiki meşki, matbah hizmeti, misafirlik ve şehirler arası derviş dolaşımıyla Mevleviyye ağının bir düğümüdür.…
Kahire ve Câmiu'l-Ezher · MısırKahire ve Câmiu'l-Ezher
Hocasının Mısır'daki bir zâviyede çektiği riyâzetleri anlatması üzerine gönlüne düşen arzuyla, yine hocasının izniyle gittiği şehir. Yolda İskenderiye'ye uğrayıp kabirleri ziyaret etti; Kahire'de Câmiu'l-Ezher'de birçok âlim ve velînin sohbetinde bulundu, hocasının tembihi gereği dünya ehlinden uzak durdu. Dönüş yolunda parasız kaldığı Dimyat'ta…
Kahire ve Ezher — Ahmed Zerrûk’un ilim ve irşad çevresi · MısırKahire ve Ezher — Ahmed Zerrûk’un ilim ve irşad çevresi
Mağrib ile Maşrık arasındaki merkez Zerrûk hac yolculukları sırasında Kahire’de ikamet etti, Ezher derslerine katıldı, Sehâvî’den hadis ve fıkıh okudu; Ahmed b. Ukbe el-Hadramî ile burada tanıştı. Daha sonra Ezher’de Mâlikî imamlığı ve ders faaliyeti yürüttü.
Karâfe (kabri, Ârız Mescidi yanı) · MısırKarâfe (kabri, Ârız Mescidi yanı)
Mukattam dağının eteğindeki mezarlık; 23 Ocak 1235'te vefat edip Ârız diye bilinen mescidin yanında toprağa verildi. Ölüm yıl dönümünde ve cuma günleri ziyaret edilip şiirleri ilâhî şeklinde okunması gelenek olmuştur.
Karâfe Mezarlığı · MısırKarâfe Mezarlığı
13 Cemâziyelevvel 709'da (19 Ekim 1309) Medrese-i Mansûriyye'de vefat ettikten sonra defnedildiği mezarlık; kabri bugün de ziyaret edilmektedir. İlişkili kişi dosyası İbn Atâullah el-İskenderî : Tâcüddîn İbn Atâullah el-İskenderî (ö. 1309), Mâlikî fakihi, vaiz ve Şâzelî şeyhi; amel, ihlâs, tevekkül, fakr ve…
Karâfe Mezarlığı · MısırKarâfe Mezarlığı
27 Rebîülevvel 1181 (23 Ağustos 1767) tarihinde Kahire'de vefat eden Hifnî'nin defnedildiği mezarlık. İlişkili kişi dosyası Muhammed el-Hifnî : Muhammed el-Hifnî (1690-1767), Ezher’de yetişen ve 1758’de Ezher şeyhliğine getirilen; Kutbüddin Mustafa el-Bekrî’den aldığı Halvetî-Şâbânî terbiyeyi Mısır’ın ilim, irşad ve siyaset çevrelerine taşıyan…
Kaygusuz Abdal Bektaşî Tekkesi · MısırKaygusuz Abdal Bektaşî Tekkesi
Mısır Kasrülayn'da bulunan Bektaşî tekkesi. Hâşim Baba, Celvetî terbiyesiyle yetiştikten sonra Bektaşîliğe meyledip bu tekkenin şeyhi Hasan Baba'ya (ö. 1170/1756) intisap etmiştir. İlişkili kişi dosyası Şeyh Mustafa Hâşim Efendi (Hâşim Baba) : Bu kayıt Bandırmalızâde Mustafa Hâşim Baba ana dosyasıyla birleştirildi.
Kaygusuz Abdal Bektaşî Tekkesi (Kasrülayn) · MısırKaygusuz Abdal Bektaşî Tekkesi (Kasrülayn)
Celvetî âdâb ve erkânını öğrenerek büyüdükten sonra Bektaşîliğe meyledip Mısır Kasrülayn'daki bu tekkenin şeyhi Hasan Baba'ya (ö. 1170/1756) intisap etti, ondan el aldı. Hasan Baba'nın kabrinin Bandırmalızâde Tekkesi'nin avlusunda bulunmasına bakılırsa bu yakınlığın ileri derecede olduğu anlaşılır.
Kaygusuz Abdal Tekkesi (Kasrülayn) · MısırKaygusuz Abdal Tekkesi (Kasrülayn)
Mısır'da bulunduğu sırada şeyhi Hasan Baba'dan Bektaşîlik el aldığı Kahire'deki meşhur tekke. İlişkili kişi dosyası Şeyh Mustafa Hâşim Efendi (Hâşim Baba) : Bu kayıt Bandırmalızâde Mustafa Hâşim Baba ana dosyasıyla birleştirildi.
Medrese-i Mansûriyye · MısırMedrese-i Mansûriyye
Vefat ettiği medrese. Konumu Beyne'l-Kasreyn bölgesindeki Mansûr Kalavun külliyesine göre yaklaşık verilmiştir. İlişkili kişi dosyası İbn Atâullah el-İskenderî : Tâcüddîn İbn Atâullah el-İskenderî (ö. 1309), Mâlikî fakihi, vaiz ve Şâzelî şeyhi; amel, ihlâs, tevekkül, fakr ve mârifet öğretisini el-Hikem başta olmak üzere…
Mescidü Altıparmak · MısırMescidü Altıparmak
Altıparmak Mehmed Efendi’nin yaptırdığı ve avlusuna defnedildiği mescid; kesin parsel koordinatı ayrıca doğrulanmalıdır. Yapıyla ilişkili kişi Altıparmak Mehmed Efendi (ö. 1033/1623-24), Üsküp’te yetişip Şeyh Câfer vasıtasıyla Bayramiyye’ye intisap eden; Fâtih Camii’nde ders ve vaaz veren, Kahire’de zikir halkaları kuran âlim, mutasavvıf ve…
Mısır · MısırMısır
Üç yıllık seyrüsülûkün ardından hilâfet alıp irşad göreviyle gönderildiği yer. Konum ülke merkezine göre yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Sünbül Sinân Efendi : Sünbül Sinân Efendi (856/1452–936/1529), Cemâl-i Halvetî'nin halifesi; Koca Mustafa Paşa Âsitânesi'nin şeyhi ve Halvetiyye'nin İstanbul'da teşekkül eden Sünbüliyye kolunun pîridir.…
Mukattam dağı · MısırMukattam dağı
Müsta'zafîn vadisindeki harap bir mescidde ibadet ve tefekküre çekildiği dağ; münzevi hayatının ilk mekânı. İlişkili kişi dosyası İbnü’l-Fârız : İbnü’l-Fârız (1181–1235), ilâhî aşkı ve seyrüsülûk tecrübesini Arap şiirinin en güçlü örnekleri arasında yer alan el-Kasîdetü’t-tâiyye ve el-Hamriyye ile anlatan Mısırlı sûfî şairdir.
Mukattam dağı · MısırMukattam dağı
Rivayete göre vasiyeti üzerine eteğindeki mağaralar bölgesine defnedildi; “el-Megārevî” lakabının kaynağı. İlişkili kişi dosyası Kaygusuz Abdal : Kaygusuz Abdal, Abdal Mûsâ çevresine bağlanan menâkıbnâmesi, Kahire dergâhı ve manzum-mensur eserleriyle Bektaşî edebiyat ve erkân hafızasının kurucu isimlerindendir.
Mukattam Dağı ve Karâfe'deki kabri · MısırMukattam Dağı ve Karâfe'deki kabri
Genç yaşta tasavvufa yönelen İbnü'l-Fârız, babasından izin alarak Müsta‘zafîn vadisindeki Mukattam dağında harap hâldeki bir mescidde ibadet ve tefekküre çekildi. 2 Cemâziyelevvel 632'de (23 Ocak 1235) vefat edince aynı dağın eteğindeki Karâfe'de, Ârız diye bilinen mescidin yanında toprağa verildi. Ölüm yıl dönümünde…
Ravza, Müştehâ Camii · MısırRavza, Müştehâ Camii
Nil'in taştığı mevsimde akşamları gidip coşkun suları seyrettiği, akışın âhengine kapılıp vecde geldiği cami. İlişkili kişi dosyası İbnü’l-Fârız : İbnü’l-Fârız (1181–1235), ilâhî aşkı ve seyrüsülûk tecrübesini Arap şiirinin en güçlü örnekleri arasında yer alan el-Kasîdetü’t-tâiyye ve el-Hamriyye ile anlatan Mısırlı sûfî şairdir.
Sükeyne bint Hüseyin Kabri civarı · MısırSükeyne bint Hüseyin Kabri civarı
İbn Nüceym 8 Receb 970'te (3 Mart 1563) Kahire'de vefat edince Sükeyne bint Hüseyin b. Ali'nin kabri yakınına defnedildi. Defin yerinin bugünkü kesin noktası tesbit edilmediğinden koordinat verilmemiştir.
Şeyhûniyye Külliyesi — Kādirî Tekkesi · MısırŞeyhûniyye Külliyesi — Kādirî Tekkesi
1050/1640'ta Ezher'de tahsile başladığında burada kaldı ve tekkenin şeyhine intisap etti; üç yıl sonra Abdülkādir-i Geylânî'yi rüyada gördükten sonra ayrıldı. İlişkili kişi dosyası Niyâzî-i Mısrî : Niyâzî-i Mısrî, XVII. yüzyıl Halvetî şiirinin en güçlü temsilcilerinden; sürgünler, vaazlar, irşad halkaları ve Türkçe Dîvân-ı…
Müeyyediyye Camii ve Gülşenî Dergâhı · MısırMüeyyediyye Camii ve Gülşenî Dergâhı
Kahire'de bir hücresinde erbaîn çıkarıp yerleştiği cami. Yavuz Sultan Selim'in bağışladığı yan arazi üzerine kurulan dergâh Gülşeniyye'nin merkezi oldu; 1534'te burada vefat etti. İlişkili kişi dosyası İbrâhim Gülşenî : Dede Ömer Rûşenî'nin yanında yetişen; Diyarbakır ve Kahire'deki irşadıyla Gülşeniyye'yi kurumsallaştıran sûfî.
Mısır-Kahire-Kasrü'l-ayn çevresi · Kaygusuz Abdal Mısır Tekkesi/Makamı · MısırKaygusuz Abdal Mısır Tekkesi/Makamı
Tarihî ve geleneksel işlev Kaygusuz Abdal'ın Mısır seyahati ve irşad hafızasına bağlanan Kahire merkezi; kesin mezar ve kuruluş ayrıntıları ihtiyatla gösterilir. İlişki katmanları Mekânın kuruluş tarihi, daha sonraki Bektaşî aidiyeti, türbe/ziyaret hafızası ve güncel kullanım durumu aynı şey değildir; farklı dönemler tek…