tarikat.orgBâni, mescid, tekke, hazîre ve neşir notlarını aynı tarih katmanı sanmadan İstanbul'un dinî topografyasını okuma kılavuzu
İki zaman katmanı
Hâfız Hüseyin Ayvansarâyî eseri 1195/1781'e kadar getirdi. Ali Sâtı‘ Efendi'nin zeyilleri 1253/1837'ye uzandı; 1987 neşri de yapıların o tarihteki durumuna dair notlar ekledi. Bu üç tarih düzeyi aynı cümleye karıştırılmamalıdır.
Mescidden tekkeye
Birçok yapı önce mahalle mescidi olarak kuruldu, daha sonra bir tarikat zâviyesine dönüştü. Etyemez'in fetih devri vakfı ile son dönem Sa‘dî kullanımı; Aydınoğlu'nun ilk bânisi ile sonraki Kādirî ve Şâbânî postları bu değişimin örnekleridir.
Ad değişimleri
Yapılar bâni, şeyh, mahalle veya emanet adıyla farklı biçimlerde anılabilir. Aynı ad her zaman aynı mekânı, benzer ad da farklı mekânı göstermez. Emîr Buhârî'nin Fatih ve Edirnekapı merkezleri bu sebeple ayrı tutulur.
Harita ilkesi
Semt ve mahalle bilgisi tarihî coğrafya için değerlidir; fakat kesin koordinat değildir. Kaynak yalnız ‘civarında’ diyorsa nokta">nokta uydurulmaz. Yapı harita veya arşivle doğrulanana kadar konumu araştırılıyor katmanında kalır.