Alamut 1256'da Tamamen Sona Erdi mi?

Yerleşik anlatı

Cüveynî'nin Moğol zaferini merkeze alan anlatısı, 1256'yı Nizârî İsmâilî varlığının kesin sonu gibi gösterdi. Sonraki Fars tarihçilerinin çoğu bu çerçeveyi tekrarladı.

Kaynakları karşılaştırınca

Reşîdüddin'in kaydı, Gîlân-Daylem yerel tarihleri, kitabeler, Horasan'daki düşmanca bir nasihatnâme ve Hint alt kıtasındaki dâvet edebiyatı birlikte okunduğunda farklı tablo ortaya çıkar. Alamut zaman zaman geri alındı; Daylem, Rûdbâr, Pâdiz, Kûşaycan ve Eşkûr çevrelerinde topluluk bağları sürdü.

Siyasî devlet ile dinî topluluk ayrımı

1256 Nizârî devlet düzenine ağır ve kalıcı darbe vurdu; fakat nüfus, imamet bağlılığı, dinî ödemeler ve bölgesel dâvet ağları devam etti. Devletin çöküşüyle topluluğun yok oluşunu aynı cümleyle anlatmak tarihî süreci siler.

XV. yüzyıl eşiği

1416'daki yeni kıyım ve sürekli siyasî baskı sonrasında Alamut'u yeniden merkez yapma ümidi zayıfladı. İmamet çevresinin Encüdân'a yönelmesi, bölgede hiçbir İsmâilî kalmadığı değil merkezin yer değiştirdiği anlamına gelir.