Ara
Menü

Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî

Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî (ö. 974/1566), Alâiye'den yetişmiş; Adana, Bursa, Rodos, Manisa, Şam ve Sahn medreselerinde görev yapmış, güçlü hafızasıyla “Hâfız-ı Muhît” diye anılmış Osmanlı âlimidir.

Vefat
1566
Unvan
Hâfız-ı Muhît diye tanınan müderris ve müftü

Alâiye'den ilmiye yoluna

Alâiye yöresinde doğdu. Kaynaklarda “Zervâ Tâceddin” ve olağanüstü hafızası sebebiyle “Hâfız-ı Muhît” lakaplarıyla anılır. Çorlu müderrisi Cürcân Efendi ve Sa‘dî Efendi'den ders aldı; Kemalpaşazâde'nin hizmetinde bulunarak 940/1533-34'te mülâzemet aldı.

Adana, Bursa ve Rodos

Ramazanoğlu Pîr Mehmed Paşa'nın Adana'da yaptırdığı yeni medreseye elli akçeyle tayin edildi. Bursa Manastır Medresesi'nden sonra Rodos müftülüğüne geçti; ardından Sahn-ı Semân'da ders verdi.

Manisa ve Şam

Manisa müftülüğünden sonra Sultan Süleyman'ın Şam'da yaptırdığı medresenin ilk müderrisi oldu. 974 Rebîülâhirinde, 1566 yılı içinde Şam'da vefat etti.

Hafızası ve öğretimi

Kaynak, el-Muhîtü'l-Burhânî gibi hacimli bir fıkıh külliyatını ezberlemesiyle tanındığını bildirir. Bu şöhret, onu yalnız görev zinciriyle değil, ezber ve tedris kudretiyle öne çıkan bir ilmî şahsiyet hâline getirir.

Görev basamakları

Kaydedilen görev zinciri, Adana'daki ilk müderrislikten Dımaşk'taki son yıllara kadar uzanır. Müderrislik ile müftülük arasında birkaç kez gidip gelmesi bu çizginin belirgin özelliğidir.

  • Ramazanoğlu Pir Muhammed Paşa Medresesi, Adana — 50 akçe; ilk vazifesi olarak kaydedilir.
  • Adana müftülüğü.
  • Manastır Medresesi, Bursa — 957; Muallimzâde Ahmed Efendi'nin yerine. Bu göreve gelmesinde Ramazanoğlu Pir Muhammed Paşa'nın aracı olduğu kayıtlıdır.
  • Rodos müftülüğü — 965 ahir">Rebîülâhir; Darîb Muhyiddin Efendi'nin yerine.
  • Sahn-ı Semân medreseleri, İstanbul — 967 Cemâziyelevvel; Bağdâdîzâde Hasan Çelebi'nin yerine.
  • Muradiye Medresesi, Bursa — 970 Rebîülevvel; 60 akçe; Müeyyedzâde Abdülvehhab Efendi'nin yerine.
  • Manisa müftülüğü — 970 Şâbanının sonları; yine Bağdâdîzâde Hasan Çelebi'nin yerine.
  • Süleymaniye Medresesi, Bilâd-ı Şâm — 973 Şevvâl - 974 Rebîülâhir; 80 akçe; yerine Bağdâdîzâde Ahmed Efendi geçti.
  • Dımaşk müftülüğü.

Görev sebebiyle Dımaşk'a yaptığı yolculuk da ayrı bir kayıt olarak geçer.

COĞRAFÎ HAFIZA4 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi4 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

Ağ ve yol

Menkıbeler

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Cenazesini taşıyan iki görevli ve Bâbü's-Sagîr'deki kabri

Cumartesi gecesi Dımaşk'ta vefat etti; cenazesini Dımaşk naibi Mustafa Paşa ile Dımaşk kadısı İbnü'l-Müeyyed taşıdı, Bâbü's-Sagîr Mezarlığı'nda kādılkudât Kurt Efendi'nin yanına defnedildi.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt
Menâkıbnâme’de tam metni aç

Vefatı Dımaşk'ta, bir cumartesi gecesi oldu. Cenazesini şehrin iki üst düzey görevlisinin — Dımaşk naibi Mustafa Paşa ile Dımaşk kadısı İbnü'l-Müeyyed'in — taşıdığı kaydedilir. Defnedildiği yer Bâbü's-Sagîr Mezarlığı'nın Kalenderiyye tarafıdır; kabri, kādılkudât Kurt Efendi'nin yanındadır.

Vefat ayı konusunda kayıt iki farklı bilgi taşır: Hadâiku'l-hakâik'e dayanan kısım Rebîülâhir 974'ü, el-Kevâkibü's-sâire'ye dayanan kısım Zilkade 974'ü verir. Yıl her iki kayıtta da 974'tür; ay ayrımı çözülmemiş olarak bırakılmıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

Kavram dünyası

İlk 3 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Üç hoca ve 940 mülâzemeti

Kemalpaşazâde, Sâdî Çelebi ve Molla Cürcân'dan ders aldı; 940 yılında Kemalpaşazâde'den, vefat eden âlimlerin dânişmendlerine tanınan usul üzere mülâzım oldu.

Metni gösterMetni daralt

Öğrenim çizgisi üç isimde toplanır: Kemalpaşazâde, Sâdî Çelebi ve Molla Cürcân. Molla Cürcân ile bağı yer olarak da kayıtlıdır; onun Çorlu'daki medresede müderris olduğu sırada talebesi olmuştur.

Mülâzemetini 940 yılında Kemalpaşazâde'den aldı. Kayıt bunun "kanûn-ı dânişmendân-ı mevtâ" üzere, yani vefat etmiş bir âlimin dânişmendlerine tanınan usul uyarınca verildiğini ayrıca belirtir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Emevî Camii'ndeki ders halkası

Dımaşk'ta Emevî Camii'nde ders verdi; kaynak bu dersler sayesinde halk nezdinde bir merci hâline geldiğini kaydeder.

Metni gösterMetni daralt

Dımaşk'taki görevleri yalnız müderrislik ve müftülükten ibaret değildir: Emevî Camii'nde ayrıca ders okutmuştur. Kayıtta bu ders halkası için düşülen not, onun burada verdiği derslerle insanlar için bir otorite hâline geldiği yolundadır — yani şehirdeki itibarı resmî görevinden çok, camideki ders kürsüsünden doğmuştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Hâfız-ı Muhît lakabı

el-Muhîtü'l-Burhânî'yi ezberlediğine dair ilmî hafıza kaydı.

Metni gösterMetni daralt

Lakap, kitabın müellifi olduğu anlamına gelmez. Nev‘îzâde'nin vurgusu, hacimli fıkıh külliyatını hafızasında tutabilen öğretim ve ezber gücüdür.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 479-483.

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Alanya · TürkiyeAlanya (Alâiye)Doğum yeri olarak kaydedilen Alâiye. Kayıtta ayrıca Bilâd-ı Rûm ikamet yeri olarak geçer. İlişkili kişi dosyası Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî : Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî (ö. 974/1566), Alâiye'den yetişmiş; Adana, Bursa, Rodos, Manisa, Şam ve Sahn medreselerinde görev yapmış, güçlü hafızasıyla “Hâfız-ı Muhît” diye anılmış Osmanlı âlimidir.Dımaşk · SuriyeEmevî CamiiDımaşk'ta ders okuttuğu cami; kayıtta "verdiği eğitim" yeri olarak ayrıca gösterilir. İlişkili kişi dosyası Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî : Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî (ö. 974/1566), Alâiye'den yetişmiş; Adana, Bursa, Rodos, Manisa, Şam ve Sahn medreselerinde görev yapmış, güçlü hafızasıyla “Hâfız-ı Muhît” diye anılmış Osmanlı âlimidir.Dımaşk · SuriyeSüleymaniye MedresesiBilâd-ı Şâm'daki Süleymaniye Medresesi'nde 973 Şevvâlinden 974 Rebîülâhirine kadar 80 akçe ile müderrislik yaptı; yerine Bağdâdîzâde Ahmed Efendi geçti. İlişkili kişi dosyası Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî : Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî (ö. 974/1566), Alâiye'den yetişmiş; Adana, Bursa, Rodos, Manisa, Şam ve Sahn medreselerinde görev yapmış, güçlü hafızasıyla “Hâfız-ı Muhît” diye anılmış Osmanlı âlimidir.Dımaşk · SuriyeBâbü's-Sagîr MezarlığıKabri bu mezarlığın Kalenderiyye tarafında, kādılkudât Kurt Efendi'nin yanındadır. İlişkili kişi dosyası Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî : Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî (ö. 974/1566), Alâiye'den yetişmiş; Adana, Bursa, Rodos, Manisa, Şam ve Sahn medreselerinde görev yapmış, güçlü hafızasıyla “Hâfız-ı Muhît” diye anılmış Osmanlı âlimidir.

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 479-483
  2. [2]Kişi dosyasının kaynakları — Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî
Ortak kaynak kataloğunu aç →