Ara
Menü

Uşşâkīzâde Seyyid Abdullah Efendi

Uşşâkīzâde Seyyid Abdullah Efendi (1657-1726), Selânik, Mısır ve İstanbul kadılıkları; nakîbüleşraflık ile Anadolu ve Rumeli kazaskerliklerinde bulunan Osmanlı âlim ve şairidir.

Doğum
1657
Vefat
1726
Unvan
Nakîbüleşraf, Rumeli kazaskeri ve şair

Uşşâkīzâde ailesi

Seyyid Abdullah b. Seyyid Abdülbâkī, IV. Mehmed devri âlimlerinden Uşşâkīzâde Seyyid Abdülbâkī Efendi'nin oğlu ve eski nakîbüleşraf Seyrekzâde Seyyid Abdurrahman Efendi'nin kız torunudur. 1068/1657-58'de doğdu. “Uşşâkīzâde” aile nisbesidir; bu biyografi tek başına Uşşâkıyye tarikatına intisap kanıtı sunmaz.

Medreseden kadılıklara

ahir">Rebîülâhir 1080/Ağustos-Eylül 1669'da dedesi Seyrekzâde'nin Anadolu kazaskerliği sırasında mülâzemet aldı. Sa‘dî Efendi, Başçı İbrahim, Hasan Efendi, Debbağzâde Mehmed, Sahn-ı Semân, Murad Paşa, Mahmud Paşa, Galata Sarayı, Süleymaniye ve Süleymaniye Dârülhadisi medreselerinde görev yaptı. Ardından Selânik ve Mısır kadılıklarında bulundu.

Nakîbüleşraflık ve kazaskerlik

1113/1702'de nakîbüleşraf oldu. Daha sonra İstanbul kadılığıyla birlikte nakābeti yürüttü; Anadolu kazaskerliğine, ardından iki defa Rumeli kazaskerliğine yükseldi. Kaynağın uzun arpalık ve görev aktarımı idarî kronoloji olarak özetlendi; bu yerler ikamet veya doğum noktası gibi haritalanmadı.

Vefatı

29 Muharrem 1139/26 Eylül 1726 Perşembe günü öğleden sonra vefat etti. Ertesi gün Fâtih Camii'ndeki cenaze namazından sonra sur içinde Keskin Dede Mezarlığı'na defnedildi.

İlim ve edebiyat

Arap dili ve edebiyatında güçlü, üç dilde konuşup yazabilen; şiir ve nesirde mahir bir âlim olarak tanıtılır. Gençlik yıllarında Nesîb mahlasını kullandığı ve iki beytinin korunduğu kaydedilir.

Arpalıklar ve gelir düzeni

Kadılık ve kazaskerlik dönemleri arasında geçimini sağlayan arpalıklar maddede tek tek kaydedilmiştir. 1121’de Karabiga, 1123’te Bazarköyi, 1124’te Sandıklı, 1125’te Sakız kazaları üzerine yazıldı.

1126’daki azlinden sonra Kuşadası, 1128’deki tekaüdünden sonra Kili ve Kal‘a-i Sultâniyye, ardından Bayındır kazaları arpalık olarak verildi; 1130’da Bayındır ve Kal‘a-i Sultâniyye ordu kadısına devredilince yerine Tatarpazarı kazası bedel gösterildi.

Uzlete çekildiği yıllarda Ayntâb ve Bazarköyi, 1138’de ise Manyas kazaları revâtibine eklendi. Vefatıyla boşalan sadâret mansıbı Feyzullah Efendi’ye tevcih edilmiştir.

COĞRAFÎ HAFIZA3 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi3 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

Ağ ve yol

Menkıbeler

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Divan yolundan geri dönüş

Vefatından iki gün önce dîvân-ı hümâyûn için Bâbıhümâyun’a gitti, hastalığından arabadan inemeyip evine döndü.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt
Menâkıbnâme’de tam metni aç

1139 Muharreminin yirmi yedinci Salı günü dîvân-ı hümâyûn için Bâbıhümâyun’a kadar gitti; fakat hastalığı sebebiyle arabadan inecek mecali kalmadığından konağına döndü.

İki gün sonra, ayın yirmi dokuzuncu Perşembe günü öğleden sonra vefat etti. Ertesi Cuma günü naaşı Fâtih Sultan Mehmed Camii’ne getirildi; Cuma namazının ardından kılınan cenaze namazından sonra sur içindeki Keskin Dede kabristanına defnedildi.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

Kavram dünyası

İlk 6 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Uşşâkīzâde ile Seyrekzâde ailelerinin birleştiği soy

Babası Uşşâkīzâde Seyyid Abdülbâkī Efendi, anne tarafından dedesi ise nakîbüleşraf Seyrekzâde Seyyid Abdurrahman Efendi’dir.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak onu iki aileye birden bağlar: IV. Mehmed devri ulemâsından Uşşâkīzâde Seyyid Abdülbâkī Efendi’nin büyük oğlu ve sâbık nakîbüleşraf Seyrekzâde Seyyid Abdurrahman Efendi’nin “duhter-zâde”si, yani kızının oğludur.

1068 tarihinde doğdu. Nakîbüleşraflığa kadar uzanan meslek hayatı, anne tarafından geldiği bu seyyid ailesinin geleneğiyle birlikte okunur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Dedesinin kazaskerlik teşrifinden mülâzemet

1080 Rebîülâhirinde, dedesi Seyrekzâde Abdurrahman Efendi’nin Anadolu kazaskerliği teşrifinden mülâzemet aldı.

Metni gösterMetni daralt

İlmiye mesleğine, dedesi Seyrekzâde Seyyid Abdurrahman Efendi’nin Anadolu sadâretine (kazaskerliğine) teşrifi münasebetiyle 1080 Rebîülâhirinde dağıtılan mülâzemetlerden biriyle girdi.

Mesleğe giriş kapısının aile içinden açılması, XVII. yüzyıl ilmiyesinde mevâlî çocuklarının yolunu kısaltan bilinen bir usuldü.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Selânik kadılığı ve Edirne pâyesi

1114 Muharreminde Mekkîzâde Es‘ad Efendi’nin yerine Selânik kadılığına getirildi; aynı yıl Edirne pâyesi aldı, 1115’te azledildi.

Metni gösterMetni daralt

Müderrislik basamaklarını Süleyman Hân Dârülhadîsi’nde tamamladıktan sonra ilk mevleviyeti 1114 Muharreminin yirminci günü geldi: Mekkîzâde Es‘ad Efendi’nin yerine Selânik kadılığı. Aynı yılın Cemâziyelevvelinde Edirne pâyesiyle taltif edildi.

1115 Rebîülâhirinde azledildi; yerine Süleymaniye Dârülhadîsi müderrisi Tatar Abdullahzâde Yahyâ Efendi getirildi.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Mısır kadılığı

1119 Saferi başında Tosyevî Mustafa Efendi’nin yerine Mısr-ı Kāhire kadılığına tayin edildi.

Metni gösterMetni daralt

1119 Saferi başında Tosyevî Mustafa Efendi’nin yerine Mısr-ı Kāhire kadılığına getirildi; yerine ise Halep kadılığından ayrılmış Kevâkibîzâde Veliyyüddin Efendi geldi. Kahire, Osmanlı kadılık düzeninde en yüksek taşra mevleviyetlerinden biriydi.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

Yedi yıl süren nakîbüleşraflık

1123 Zilhiccesinde nekābete getirildi; İstanbul kadılığı, azli ve Anadolu kazaskerliği boyunca bu görev üzerinde kaldı, 1130 Zilkadesinde başkasına verildi.

Metni gösterMetni daralt

1123 Zilhiccesinin on birinci günü, Sahhâfzâde Seyyid Mehmed Efendi’nin yerine sâdât-ı kirâmın nekābetiyle taltif edildi. Bu görev meslek hayatının sonraki basamaklarına eşlik etti: 1125’te İstanbul kadılığına “nekābet ile ma‘an”, yani nakîblik uhdesinde kalarak getirildi; 1126’daki azlinde nekābet ibkā edildi; 1127’de yine nekābetle birlikte Anadolu sadâretine yükseldi.

Nakîblik ancak 1130 Zilkadesinin yirmi altıncı günü, Başmakçızâde Seyyid Abdullah Efendi’ye tevcih edilmesiyle üzerinden alındı.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.
TARİHÎ KAYIT

İstanbul kadılığı, Anadolu sadâreti ve tekaüd

1125’te İstanbul kadısı, 1127’de Anadolu kazaskeri oldu; 1128 Rebîülâhirinde tekaüde ayrıldı.

Metni gösterMetni daralt

1125 Rebîülâhirinin yirmi yedinci günü Tefsîrîzâde Mehmed Atâullah Efendi’nin yerine İstanbul kadılığına ulaştı; 1126 Cemâziyelâhirinde azledildi. 1127 Cemâziyelâhirinin on üçüncü günü Hâmidzâde Abdullah Efendi’nin yerine Anadolu sadâretine yükseldi.

1128 Rebîülâhirinin ikinci günü tekaüde ayrıldı; makamına eski şeyhülislâm Abdullah Efendi geçti.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Selânik · YunanistanSelânik1114 Muharreminde tayin edildiği ilk mevleviyeti; 1115 Rebîülâhirinde bu görevden azledildi. İlişkili kişi dosyası Uşşâkīzâde Seyyid Abdullah Efendi : Uşşâkīzâde Seyyid Abdullah Efendi (1657-1726), Selânik, Mısır ve İstanbul kadılıkları; nakîbüleşraflık ile Anadolu ve Rumeli kazaskerliklerinde bulunan Osmanlı âlim ve şairidir.Kahire · MısırKahire1119 Saferi başında Tosyevî Mustafa Efendi’nin yerine getirildiği Mısr-ı Kāhire kadılığı. İlişkili kişi dosyası Uşşâkīzâde Seyyid Abdullah Efendi : Uşşâkīzâde Seyyid Abdullah Efendi (1657-1726), Selânik, Mısır ve İstanbul kadılıkları; nakîbüleşraflık ile Anadolu ve Rumeli kazaskerliklerinde bulunan Osmanlı âlim ve şairidir.İstanbul · TürkiyeKeskin Dede KabristanıSur içinde (Dâhil-i Sûr) bulunan kabristan; 1139 Muharreminin yirmi dokuzuncu günü vefat edince buraya defnedildi. İlişkili kişi dosyası Uşşâkīzâde Seyyid Abdullah Efendi : Uşşâkīzâde Seyyid Abdullah Efendi (1657-1726), Selânik, Mısır ve İstanbul kadılıkları; nakîbüleşraflık ile Anadolu ve Rumeli kazaskerliklerinde bulunan Osmanlı âlim ve şairidir.