ŞAHSİYET DOSYASI

Sultan Bâhû

Sultan Bâhû (1039/1630, Şûrkût – 1 Cemâziyelâhir 1102 / 2 Mart 1691); Hint alt kıtasında yetişmiş Kādirî şeyhi. Farsça 140 civarında eser kaleme aldığı söylenir, otuz kadarı günümüze ulaşmıştır ; Pencap lehçesindeki şiirleriyle de tanınır.

Vefat: 1691
Unvan: Pencaplı Kādirî şeyhi, Farsça ve Pencapça eserlerin müellifi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Doğumu ve ailesi

1039 (1630) yılında günümüzde Pakistan sınırları içinde bulunan Şûrkût'ta (Shorkot) doğdu.

Arabistan'dan Hindistan'a göç edip Pencap eyaletinin Cang (Jhang) şehrine yerleşen bir aileye mensuptur. Bâbürlü Hükümdarı Şah Cihan zamanında devlet görevlisi olan babası Bâzîd Muhammed, Şûrkût bölgesinde bazı araziler kendisine iktâ edilince buraya geldi.

Tahsili ve intisabı

Sultan Bâhû ilk eğitimine Şûrkût'ta başladıysa da düzenli bir medrese öğrenimi görmedi.

Annesinin de teşvikiyle tasavvufa yönelip Habîbullah Kādirî'ye intisap etti. Habîbullah onu Delhi'ye kendi şeyhi Pîr Abdurrahman Dihlevî'ye gönderdi. Sultan Bâhû seyrüsülûkünü Pîr Abdurrahman'ın yanında tamamlayıp hilâfet aldı.

Evrengzîb ile ilişkisi

Şah Cihan'ın oğullarından Evrengzîb ile 1059 (1649) ve 1062 (1652) yıllarında Cang'daki Germahârâca Kalesi'nde, bir defa da hükümdarlığı döneminde 1668'de Delhi'de görüştü; eserlerinde onu hayırla anmaktadır.

Evrengzîb ile kardeşi Dârâ Şükûh arasında çıkan taht mücadelesinde Evrengzîb'e daha yakın durdu ve bir Kādirî müntesibi olan Dârâ Şükûh'tan eserlerinde hiç bahsetmedi.

Kaynağın yorumu: bu durum, kendini Sünnî ve Hanefî olarak tanıtan Sultan Bâhû'nun, Hint kültürüyle tasavvufu yakınlaştırmaya çalışan Dârâ Şükûh'a karşı bir tepkisi olarak düşünülebilir.

Vefatı

1 Cemâziyelâhir 1102 (2 Mart 1691) tarihinde vefat eden Sultan Bâhû, Şûrkût yakınlarında Çinâb nehri kenarındaki Kâhercenân köyünde defnedildi.

Nehrin zaman zaman taşması üzerine mezarı birkaç defa başka yerlere nakledildi. Türbesi bugün Şûrkût'un Garh Maharaja kasabasındadır.

Çok sayıda halife yetiştiren ve eser telif eden Sultan Bâhû'ya dair en önemli kaynak, Sultan Hâmid adlı bir müellifin Menâkıb-ı Sultânî'sidir. Henüz yazma hâlinde bulunan eserin Urduca tercümesi yayımlanmıştır.

Düşüncesi

Sultan Bâhû vahdet-i vücûd düşüncesini benimsemiş; mânevî eğitim metodu olarak kabul ettiği esmâ-i hüsnâyı okuma, Allah'ı ve Hz. Muhammed'i düşünme, kabirlerde Kur'an ve ezan okuyarak orada yatan kişilerin ruhaniyetinden feyiz alma gibi konulara eserlerinde sıkça yer vermiştir.

Hz. Âdem'den önce de insanların yaşadığını düşünen Sultan Bâhû, son Âdem'den önce 15.001 Âdem geçtiğini, son Âdem ile Hz. Peygamber arasında 5979 yıl bulunduğunu, kıyametin de 50.000 yıl sonra kopacağını iddia etmiştir.

Hak Teâlâ kendini göstermek ve tanınmak isteyince nurundan Hz. Peygamber'in nurunu yaratmış, böylece lâhût mertebesinden ceberût mertebesine tecelli ve nüzûl etmiş, oradan da isim ve sıfatlarıyla melekût ve nâsût âlemlerinde kendini göstermiştir.

Bu durumu ters dönmüş bir ağaca benzeten Sultan Bâhû'ya göre lâhût kök, ceberût dal, melekût yaprak ve nâsût meyve gibidir.

Eserleri

Farsça 140 civarında eser kaleme aldığı söylenen Sultan Bâhû'nun otuz kadar eseri günümüze ulaşmıştır. Bu eserler, Seyyid Emîr Han Niyâzî tarafından yapılan Urduca çevirileriyle birlikte 2009'dan itibaren Lahor'da yayımlanmaya başlanmıştır.

Sultan Bâhû'nun ayrıca Pencap lehçesinde şiirleri vardır. Farsça divanı, Ahmed Saîd Hemedânî'nin İngilizce tercümesiyle birlikte Divan of Bahu adıyla yayımlanmıştır (2010).

COĞRAFÎ HAFIZA6 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi6 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

BİYOGRAFİK KAYIT

Hayatından kayıtlar

Belge, tarih ve biyografi kaynaklarından kısa bilgi kartları

5 kayıt

İlk 5 kayıt gösteriliyor

BİYOGRAFİK KAYIT

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

3 kayıt

İlk 3 kayıt gösteriliyor

ESER / METİN

Otuz eser, yeni yeni basılıyor

2009'dan itibaren Lahor neşri.

Metni gösterMetni daralt

Farsça 140 civarında eser kaleme aldığı söylenen Sultan Bâhû'nun otuz kadar eseri günümüze ulaşmıştır.

Bu eserler, Seyyid Emîr Han Niyâzî tarafından yapılan Urduca çevirileriyle birlikte 2009'dan itibaren Lahor'da yayımlanmaya başlanmıştır.

Çerçeve. Üç asır boyunca yazma hâlinde kalan bir külliyatın modern neşri, ancak son yıllarda başlamıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sultan Bâhû”.

TARİHÎ KAYIT

“Esrâr” ve “fukarâ” kitapları

Başlıca eserlerinin adları.

Metni gösterMetni daralt

Sır kitapları: Esrâr-ı Kādirî, Câmiu'l-esrâr, Hüccetü'l-esrâr, Keşfü'l-esrâr, Gencü'l-esrâr, Muhabbetü'l-esrâr.

Fakr kitapları: Aynü'l-fakr, Muhkimü'l-fukarâ, Mihakkü'l-fukarâ (biri sagīr biri kebîr iki nüsha).

Tevhid kitapları: Kilîdü't-tevhîd'in sagīr ve kebîr olmak üzere iki ayrı hacimde nüshası; ayrıca Nûrü'l-hüdâ da aynı şekilde iki boyda yazılmıştır.

Çerçeve. Aynı konuyu hem kısa hem uzun yazma alışkanlığı, farklı seviyedeki muhataplar için metin üretme kaygısını gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sultan Bâhû”.

TARİHÎ KAYIT

Diğer eserleri

Divan, rûh, akıl ve dîdâr risâleleri.

Metni gösterMetni daralt

Bilinen diğer eserleri: Emîrü'l-kevneyn, Evreng Şâhî, Tevfîku'l-hidâyet, Tîg-i Birehne, Dîdâr-bahş, Dîvân-ı Bâhû, Risâle-i Rûhî, Sultânü'l-vehm, Şemsü'l-ârifîn, Akl-ı Bîdâr, Aynü'l-ârifîn, Fazlü'l-likā, Kurb-i Dîdâr, Kilîd-i Cennet, Mücâlesetü'n-nebî, Miftâhu'l-ârifîn.

Çerçeve. Mücâlesetü'n-nebî (Peygamber'le birlikte oturma) ve Kurb-i Dîdâr (görüşe yakınlık) gibi adlar, düşüncesindeki Allah'ı ve Hz. Muhammed'i düşünme metodunun yazılı karşılıklarıdır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sultan Bâhû”.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

5 kayıt

İlk 5 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Ters dönmüş ağaç

Dört mertebenin temsili.

Metni gösterMetni daralt

Bu durumu ters dönmüş bir ağaca benzeten Sultan Bâhû'ya göre lâhût kök, ceberût dal, melekût yaprak ve nâsût meyve gibidir.

Temsil, tenzil hareketini görünür kılar: kök en yukarıda, meyve en aşağıdadır — yani duyular âlemi, ilâhî hakikatin en uç ürünüdür.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sultan Bâhû”.

TARİHÎ KAYIT

Esmâ-i hüsnâ ile terbiye

Benimsediği eğitim metodu.

Metni gösterMetni daralt

Mânevî eğitim metodu olarak kabul ettiği esmâ-i hüsnâyı okuma, Allah'ı ve Hz. Muhammed'i düşünme, kabirlerde Kur'an ve ezan okuyarak orada yatan kişilerin ruhaniyetinden feyiz alma gibi konulara eserlerinde sıkça yer vermiştir.

Çerçeve. Üçüncü unsur — kabirlerde okuyarak feyiz alma — Kadızâdeliler ve benzeri çevrelerin en çok tenkit ettiği uygulamadır; Sultan Bâhû bunu doğrudan bir terbiye metodu sayar.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sultan Bâhû”.

KAVRAM

15.001 Âdem

Alışılmadık bir kozmoloji.

Metni gösterMetni daralt

Çerçeve. Çoklu Âdem fikri tasavvuf literatüründe İbnü'l-Arabî'ye kadar giden bir tartışmadır; Sultan Bâhû'yu ayıran, buna kesin rakamlar vermesidir. Kendisini Sünnî ve Hanefî olarak tanıtan bir şeyhin bu tür bir kozmolojiyi savunması, Hint muhitindeki tasavvufun genişliğini gösterir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sultan Bâhû”.

TARİHÎ KAYIT

Pencap lehçesinde şiir

Farsça külliyatın yanındaki halk dili.

Metni gösterMetni daralt

Sultan Bâhû'nun ayrıca Pencap lehçesinde şiirleri vardır.

Çerçeve. Külliyatının neredeyse tamamı Farsçadır — yani ulemâ ve saray diliyle. Pencapça şiirleri ise halkın dilindedir ve bugün onun en çok bilinen tarafıdır; bölgede hâlâ okunmakta ve söylenmektedir.

Farsça divanı, Ahmed Saîd Hemedânî'nin İngilizce tercümesiyle birlikte Divan of Bahu adıyla yayımlanmıştır (2010).

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sultan Bâhû”.

TARİHÎ KAYIT

Hindistan'da Kādiriyye

Aynı yolun iki ucu.

Metni gösterMetni daralt

Silsilesi şöyledir: Habîbullah Kādirî → Pîr Abdurrahman Dihlevî; seyrüsülûkünü ikincisinin yanında tamamlayıp hilâfet almıştır.

Çerçeve. Hindistan Kādiriyyesi bu dönemde iki uçtadır: bir yanda Hint düşüncesiyle yakınlaşan Dârâ Şükûh (şeyhi Miyân Mîr üzerinden), öte yanda Sünnî-Hanefî kimliğini vurgulayan Sultan Bâhû. Aynı tarikat, taht kavgasının iki tarafında yer almıştır.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, “Sultan Bâhû”.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Şûrkût (Shorkot) · PakistanSultan Bâhû Türbesi, Garh Maharaja2 Mart 1691'de vefat edip önce Çinâb nehri kenarındaki Kâhercenân köyüne defnedilmiş, nehrin taşmaları yüzünden mezarı birkaç defa nakledilmiştir. Türbesi bugün Şûrkût'un Garh Maharaja kasabasındadır. Konum yaklaşıktır.Shorkot · PakistanŞûrkût (Shorkot)1039'da (1630) doğduğu ve ilk eğitimine başladığı yer; babası Bâzîd Muhammed'e burada araziler iktâ edilmişti. İlişkili kişi dosyası Sultan Bâhû : Sultan Bâhû (1039/1630–1 Cemâziyelâhir 1102/2 Mart 1691), Şûrkût’ta doğmuş; Habîbullah Kādirî ve Pîr Abdurrahman Dihlevî eliyle yetişerek Kādiriyye irşadını Pencap’ta Farsça eserleri ve Pencapça şiirleriyle yaymış mutasavvıftır.Jhang · PakistanCang (Jhang)Ailesinin Arabistan'dan göç edip yerleştiği Pencap şehri; Evrengzîb ile 1649 ve 1652'deki ilk iki görüşmesi buradaki Germahârâca Kalesi'nde gerçekleşmiştir. İlişkili kişi dosyası Sultan Bâhû : Sultan Bâhû (1039/1630–1 Cemâziyelâhir 1102/2 Mart 1691), Şûrkût’ta doğmuş; Habîbullah Kādirî ve Pîr Abdurrahman Dihlevî eliyle yetişerek Kādiriyye irşadını Pencap’ta Farsça eserleri ve Pencapça şiirleriyle yaymış mutasavvıftır.Delhi · HindistanDelhiŞeyhi Habîbullah Kādirî tarafından gönderildiği Pîr Abdurrahman Dihlevî'nin şehri; seyrüsülûkünü burada tamamlayıp hilâfet aldı. 1668'de Evrengzîb ile üçüncü görüşmesi de burada olmuştur. İlişkili kişi dosyası Sultan Bâhû : Sultan Bâhû (1039/1630–1 Cemâziyelâhir 1102/2 Mart 1691), Şûrkût’ta doğmuş; Habîbullah Kādirî ve Pîr Abdurrahman Dihlevî eliyle yetişerek Kādiriyye irşadını Pencap’ta Farsça eserleri ve Pencapça şiirleriyle yaymış mutasavvıftır.Pencap · PakistanÇinâb nehriİlk defnedildiği Kâhercenân köyünün kenarındaki nehir; taşkınları mezarının birkaç defa nakledilmesine sebep olmuştur. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Sultan Bâhû : Sultan Bâhû (1039/1630–1 Cemâziyelâhir 1102/2 Mart 1691), Şûrkût’ta doğmuş; Habîbullah Kādirî ve Pîr Abdurrahman Dihlevî eliyle yetişerek Kādiriyye irşadını Pencap’ta Farsça eserleri ve Pencapça şiirleriyle yaymış mutasavvıftır.Lahore · PakistanLahorEserlerinin Urduca çevirileriyle birlikte 2009'dan itibaren yayımlanmaya başlandığı şehir. İlişkili kişi dosyası Sultan Bâhû : Sultan Bâhû (1039/1630–1 Cemâziyelâhir 1102/2 Mart 1691), Şûrkût’ta doğmuş; Habîbullah Kādirî ve Pîr Abdurrahman Dihlevî eliyle yetişerek Kādiriyye irşadını Pencap’ta Farsça eserleri ve Pencapça şiirleriyle yaymış mutasavvıftır.