ŞAHSİYET DOSYASI

Sinâneddin Yûsuf Ümmî Sinan b. Cafer

Sinâneddin Yûsuf Ümmî Sinan b. Cafer (ö. 1006/1598), Simavlı bir şeyhin oğlu; kadılık ve müderrislik yapmış, hac menâsiki üzerine Türkçe risale yazmıştır.

Vefat: 1598
Unvan: Kadı ve hac risalesi müellifi

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Simav ve tahsil

Simavlı bir şeyhin oğludur. Hâmid Efendi'nin yanında yetişerek mülâzemet aldı; Hâşiye-i Tecrîd okuttu.

Hac ve kadılık

974/1566-67'de hacca gitti ve menâsik üzerine Türkçe bir risale yazdı. Sermin, Şeyhli, Üsküdar, Bosna Sarayı ve Kütahya kadılıklarında bulundu; medrese görevleri de yürüttü.

Vefatı

1006 Zilkadesinde/1598 Kütahya kadısı iken vefat etti. Ümmî Sinan lakabı, onu Halvetî şeyhi Ümmî Sinan veya Elmalı çevresindeki başka Sinanlarla aynı kişi yapmaz.

Görev hattı

Hâmid Efendi’nin hizmetinden mülâzemet alıp Hâşiye-i Tecrîd müderrisi olduktan sonra kadılık yoluna geçti. 974’te hac ibadetini yerine getirdi ve menâsike dair Türkçe risalesini bu yolculuğun ardından yazdı. Sermin ve Şeyhlü kadılıklarında bulundu.

988 başlarında Üsküdar kadısıyken müderrisliğe döndürüldü; otuz akçe ile Şahkulu müderrisi oldu, 990’da kırk, 993’te elli akçeye yükseldi. 996 Saferinde İznik Yaylakıyyesi pâyesi, 999 Ramazanında ise kudâtın eşrafından Kaya Çelebi’nin yerine Bosna Sarayı mevleviyeti verildi.

1003 Zilkadesinde azledildi; boşalan mansıbı Abdülkerim Efendi, ardından Yenişehir kadısı Kāmîzâde Efendi, sonra Küçük İshak Efendi kabul etmedi ve nihayet Celeb Mehmed Efendi’ye verildi. Kendisi 1006 Rebîülâhirinde Kütahya kadılığına getirildi ve aynı yılın Zilkadesinde bu görevdeyken vefat etti.

COĞRAFÎ HAFIZA3 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi3 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Üsküdar kadılığından otuz akçelik medreseye

988 başlarında yüz elli akçe ile Üsküdar kadısı iken kadılıktan alınıp otuz akçelik Şahkulu müderrisliğine düşürüldü; kaybettiği dereceyi ancak beş yılda geri kazandı.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

Sinan Paşa şark seferine serdar olduğu sırada, yani 988 senesi başlarında, yüz elli akçe ile Üsküdar kadısıydı. İvaz Efendi’nin sadâretinde otuz akçe ile Şahkulu müderrisi oldu — kadılıktan müderrisliğe ve yüz elli akçeden otuza inen keskin bir düşüş.

Toparlanması yavaş oldu: 990’da terakkî ile kırk, 993’te elli akçeye ulaştı. Kaynak burada, o medresenin daha önce ona hâric derecesinden verilmiş olduğunu da hatırlatır. Yükselişi 996 Saferinde İznik Yaylakıyyesi pâyesiyle, 999 Ramazanında Bosna Sarayı mevleviyetiyle sürdü.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Kütahya kadılığında yedi ay

1006 Rebîülâhirinde Kütahya kadısı oldu, aynı yılın Zilkadesinde görev başındayken vefat etti.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

Uzun bir azil ve red silsilesinden sonra — 1003 Zilkadesinde alınan mansıbı arka arkaya üç kişi kabul etmemişti — 1006 Rebîülâhirinde Kâkülperîşan Şeyhî Çelebi’nin yerine Kütahya kadılığı ona verildi. Aynı yılın Zilkadesinde kadı iken vefat etti; yerine Salıncak Rıdvan Efendi tayin edildi.

Bu son görev, aynı eserin başka bir tercemesinde ikinci kez doğrulanır: 1006 Rebîülâhirinde azledilen kadının yerine “Ümmî Sinan Efendi”nin oturduğu bağımsız olarak kaydedilmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Türkçe hac menâsiki risalesi

974/1566-67 haccından sonra yazılmış ibadet rehberi.

Metni gösterMetni daralt

Kaynak risalenin adını vermez; yalnız hac ibadetinin menâsikine ilişkin Türkçe bir metin olduğunu bildirir. Bu nedenle eser adı uydurulmadan kaydedilmiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1123-1131.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Sert mizaçlı bir kadı portresi

Kaynak onu ilim ve salâh sahibi sayarken hükmetme tarzını “öfkeli ve sert” diye niteler.

Metni gösterMetni daralt

Terceme-i hâlini bitiren cümle onu “Ümmî Sinan” lakabıyla meşhur, ilim ve salâh bakımından nasibli bir zat olarak tanıtır; ardından kadılığı için “mütehevvirâne ve salâbet-şiâr”, yani öfkeli ve katı tavırlı bir hüküm tarzı olduğunu ekler.

Bir vefeyat kitabının methiye kalıbı içinde böyle bir kayıt düşmesi olağan değildir; kariyerindeki ret ve azillerin sıklığıyla birlikte okunmaya değer.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

Simav · TürkiyeSimavKaynak onu “Simav kasabasından bir şeyhin soyundan” diye tanıtır. İlişkili kişi dosyası Sinâneddin Yûsuf Ümmî Sinan b. Cafer : Sinâneddin Yûsuf Ümmî Sinan b. Cafer (ö. 1006/1598), Simavlı bir şeyhin oğlu; kadılık ve müderrislik yapmış, hac menâsiki üzerine Türkçe risale yazmıştır.Kütahya · TürkiyeKütahyaSon görev yeri; 1006 Rebîülâhirinde kadı oldu, aynı yılın Zilkadesinde görev başındayken vefat etti. İlişkili kişi dosyası Sinâneddin Yûsuf Ümmî Sinan b. Cafer : Sinâneddin Yûsuf Ümmî Sinan b. Cafer (ö. 1006/1598), Simavlı bir şeyhin oğlu; kadılık ve müderrislik yapmış, hac menâsiki üzerine Türkçe risale yazmıştır.İstanbul · TürkiyeÜsküdar988 senesi başlarında yüz elli akçe ile kadılık yaptığı yer. İlişkili kişi dosyası Sinâneddin Yûsuf Ümmî Sinan b. Cafer : Sinâneddin Yûsuf Ümmî Sinan b. Cafer (ö. 1006/1598), Simavlı bir şeyhin oğlu; kadılık ve müderrislik yapmış, hac menâsiki üzerine Türkçe risale yazmıştır.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1123-1131
[2]Kişi dosyasının kaynakları — Sinâneddin Yûsuf Ümmî Sinan b. Cafer

Ortak kaynak kataloğunu aç →