tarikat.org
Ara ⌕TR
Ara
Menü

ŞAHSİYET DOSYASI

Seyyid Muhammed Bahşî el-Halebî

Seyyid Muhammed Bahşî el-Halebî (1628–1687), Halep ve Şam’da yetişen; Şeyh İhlâs’a intisap ederek İhlâsiyye Tekkesi’nde onun yerini alan âlim, müellif ve şeyhtir.

Doğum
1628
Vefat
1687
Unvan
İhlâsiyye şeyhi, âlim ve müellif

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Doğumu ve tahsili

Rebîülevvel 1038/Kasım-Aralık 1628’de Halep’in Bekfalon köyünde doğdu. İlk ilimleri babasından okudu; ardından Şam’da tahsilini ilerletti ve Halep’e yerleşti. Devrinin âlimleri arasında anılır.

Eserleri

Şâfiye, Nazmü’l-Kâfiye ve Şerh ale’l-Bürde kaynakta adı geçen eserleridir. Bu eser adları onun Arap dili ve dinî ilimler alanındaki tahsilini gösterir.

İhlâsiyye Tekkesi

Tasavvufa yönelince Şeyh İhlâs’a intisap etti. Bir süre seyahatte bulundu; Halep’e döndüğünde şeyhinin vefatı üzerine İhlâsiyye Tekkesi’nde onun yerine geçti. Daha sonra oğlunu postuna bırakarak Hicaz’a gitti.

Mekke’de vefatı

Mekke’ye yerleşti ve 1098/1687’de burada vefat etti. Hz. Hatice’nin kabrinin yakınında defnedildiği kaydedilir.

Şeyh İhlâs'a intisap ve Halep meşihati

Sefîne, Bahşî el-Halebî'nin hayatındaki dönüm noktasını “neş'e-i tarîkat gālib gelince” sözüyle işaretler: ilim tahsiliyle geçen devreyi tasavvufî meşrebin ağır basması izlemiş, bunun üzerine Şeyh İhlâs'a intisap etmiştir.

Bir aralık seyahate çıkmış, Halep'e döndüğünde şeyhinin irtihâl ettiğini öğrenmiştir. Kaynağa göre bunun ardından Tekke-i İhlâsiyye'de şeyhinin kāim-i makamı, yani postuna oturan halefi olmuştur.

Hicaz'a azîmet ve mücâveret

Halep'teki meşihat onun son durağı olmamıştır. Sefîne'ye göre mahdûmunu kendi yerine posta oturtmuş ve Hicaz'a azîmet etmiştir.

Mekke-i Mükerreme'ye vardığında dönmemeyi seçmiş, kaynak bunu “ihtiyâr-ı mücâveret” ifadesiyle kaydeder. 1098/(1687) senesinde irtihâl etmiştir; defnedildiği yeri bildiren cümle elimizdeki metinde kesik olduğundan kabri hakkında bir şey söylenememektedir.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →
Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

GELENEK İÇİ ANLATI

Şeyhinin makamına dönüş

Şeyh İhlâs'a intisap eden Bahşî, çıktığı bir seyahatten Halep'e döndüğünde şeyhinin vefat ettiğini öğrenmiş ve İhlâsiyye Tekkesi'nde onun kāim-i makamı olmuştur.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Sefîne, Bahşî el-Halebî'nin hayatındaki dönüşü tek bir cümleyle işaretler: “neş'e-i tarîkat gālib gelince” Şeyh İhlâs'a intisap etmiş ve bu intisapta kâmyâb olmuştur. Yani ilim tahsiliyle geçen devreyi tasavvufî meşrebin ağır basması izlemiştir.

Bir aralık seyahate çıkmış, Halep'e döndüğünde şeyhinin irtihâl ettiğini öğrenmiştir. Metne göre bunun üzerine Tekke-i İhlâsiyye'de şeyhinin kāim-i makamı, yani postuna oturan halefi olmuştur.

Çerçeve. Tekke tarihinde meşihatin devri çoğu zaman yaşayan şeyhin yazılı bir tevcihiyle olur; burada anlatılan ise yokluğunda gerçekleşen bir halef tayinidir ve mürîdin tekke çevresindeki yerini gösterir. Sefîne bu geçişi kerâmet diliyle değil kuru bir görev kaydı olarak verir; anlatının menkıbevî tarafı olsa olsa “dönüşün vefata denk gelmesi” vurgusudur, olayın kendisi ise tarîkat kaydı niteliğindedir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.
GELENEK İÇİ ANLATI

Postu oğluna bırakıp Mekke'ye

Tekkenin postuna oğlunu oturttuktan sonra Hicaz'a giden Bahşî, Mekke-i Mükerreme'de mücâvir kalmayı seçmiş ve 1098/1687'de vefat etmiştir.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daraltMenâkıbnâme’de tam metni aç →

Sefîne'ye göre Bahşî, Halep'teki meşihati kalıcı bir makam saymamıştır. Bir süre sonra mahdûmunu, yani oğlunu kendi yerine posta oturtmuş (“ik'âd”) ve Hicaz'a azîmet etmiştir.

Mekke-i Mükerreme'ye vardığında dönmemeyi tercih etmiş, kaynak bunu “ihtiyâr-ı mücâveret” ifadesiyle verir: Harem'in komşuluğunda kalmayı seçmek. 1098/(1687) senesinde irtihâl etmiştir.

Çerçeve. Mücâveret, ömrünün sonunu Harem'de geçirmek üzere yerleşmek demektir ve Osmanlı asrında ilim ile tasavvuf ehli için bir emeklilik değil, sülûkün son merhalesi sayılırdı. Postun babadan oğula geçmesi ise Halep tekkelerinde yaygın bir aile şeyhliği örüntüsüne işaret eder. Vefat yılı metinde açıkça verilmiştir; nereye defnedildiğini bildiren cümle (“civâr-ı Hz. …”) elimizdeki metinde kesildiği için kabir yeri burada belirtilmemiştir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Sefîne'de anılan üç eser

Sefîne'nin bu bölümünde Şâfiye, Nazmü'l-Kâfiye ve Şerh ale'l-Bürde eserleri arasında sayılır; ancak liste metnin koptuğu yerde başladığından atıf teyide muhtaçtır.

Metni gösterMetni daralt

Elimizdeki Sefîne parçası bir eser listesinin ortasında başlar: “Şâfiye, Nazmü'l-Kâfiye, Şerh ale'l-Bürde cümle-i âsârındandır.” Cümlenin öznesi, metnin kesildiği yerde kalmıştır.

Sayılan başlıklar, bir Halepli âlimin müfredâtına uygun düşer: ilk ikisi Arap dili ve sarf-nahiv geleneğine, üçüncüsü Bûsîrî'nin meşhur Kasîde-i Bürde'sine bağlanır. Bunlar bir tekke şeyhinin değil, medrese tahsili görmüş bir müellifin ürünleridir ve kişinin “âlim ve müellif” sıfatıyla örtüşür.

Çerçeve. Bu kaydın statüsü diğerlerinden farklıdır. Metin bu listeyle başladığı için, cümlenin kime bağlandığı doğrudan görülemez; eser listelerinin dipnottan gövdeye karışması ya da bir önceki maddeye ait olması bu kaynakta rastlanan bir durumdur. Bu yüzden burada bir isnat değil, bir kayıt aktarılmaktadır: Sefîne'nin bu noktasında bu üç eser anılmaktadır. Aidiyet, tam nüshadan ve bibliyografik kataloglardan teyit edilmeden kesin sayılmamalıdır.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Silsile ve aktarım bağı 1

Şafiye, Nazmü'l-Kafiye, Şerh ale'l­ Bürde cümle-i asarındandır. Neş'e-i tarikat galib gelince Şeyh lhlas'a intisab ile kam­ yab olmuşlardı. Bir aralık seyahate çıkıp, Haleb'e avdetinde şeyh inin irtihali müna­ sebetiyle Tekke-i lhlasıyye'de, onun kaim-i makamı olmuştur.

Metni gösterMetni daralt

Şafiye, Nazmü'l-Kafiye, Şerh ale'l­ Bürde cümle-i asarındandır. Neş'e-i tarikat galib gelince Şeyh lhlas'a intisab ile kam­ yab olmuşlardı. Bir aralık seyahate çıkıp, Haleb'e avdetinde şeyh inin irtihali müna­ sebetiyle Tekke-i lhlasıyye'de, onun kaim-i makamı olmuştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.
TARİHÎ KAYIT

Tekke ve irşad mekânı 2

Neş'e-i tarikat galib gelince Şeyh lhlas'a intisab ile kam­ yab olmuşlardı. Bir aralık seyahate çıkıp, Haleb'e avdetinde şeyh inin irtihali müna­ sebetiyle Tekke-i lhlasıyye'de, onun kaim-i makamı olmuştur. Sonra mahdumunu ye­ rine ik'ad ile Hicaz'a azimet edip, Mekke-i Mükerreme'de ihtiyar-ı mücaveret eyle­ miştir. 1 098/( 1 687)'de irtihal edip, civar-ı Hz.

Metni gösterMetni daralt

Neş'e-i tarikat galib gelince Şeyh lhlas'a intisab ile kam­ yab olmuşlardı. Bir aralık seyahate çıkıp, Haleb'e avdetinde şeyh inin irtihali müna­ sebetiyle Tekke-i lhlasıyye'de, onun kaim-i makamı olmuştur. Sonra mahdumunu ye­ rine ik'ad ile Hicaz'a azimet edip, Mekke-i Mükerreme'de ihtiyar-ı mücaveret eyle­ miştir. 1 098/( 1 687)'de irtihal edip, civar-ı Hz.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

  1. [1]Hüseyin Vassâf, Sefîne-i Evliyâ
  2. [2]Sefîne-i Evliyâ - Cilt 3
  3. [3]Kişi dosyasının kaynakları — Seyyid Muhammed Bahşî el-Halebî
Ortak kaynak kataloğunu aç →