ŞAHSİYET DOSYASI

Müneccim Mehmed Çelebi

Müneccim Mehmed Çelebi (ö. Zilhicce 1040/Temmuz 1631), İstanbul’da yetişmiş; şehzade muvakkitliğinden reisülmüneccimînliğe yükselmiş Osmanlı astronom ve takvimcisidir.

Vefat: 1631
Unvan: Müneccimbaşı ve saray astronomu

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

İstanbul’da yetişmesi

İstanbul’daki kul oğlanları çevresinde yetişti. Gençliğinin dağınık hayatına rağmen ilm-i nücûmu sistemli biçimde tahsil ettiği aktarılır.

Şehzade muvakkitliği

Yeteneği devlet ileri gelenlerince fark edilince bir şehzadenin muvakkitliğine tayin edildi. Daha sonra reisülmüneccimîn olarak saray takvimlerinin hazırlanmasında görev aldı.

Takvimleri

Kaynak, takvimlerinin döneminde uygulama rehberi sayıldığını belirtir. Sultan I. Ahmed’in vefatını “kuvvet” kelimesinin noktalanışıyla ima ettiği anlatısı bilimsel öngörü kanıtı değil, meslek hafızası içindeki nükte olarak ayrılmıştır.

Vefatı

1040 Zilhiccesinde/Temmuz 1631’de vefat etti. Defin yeri verilmediği için harita noktası üretilmemiştir.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

MENKIBE · GELENEK İÇİ

Takvimde kırmızı noktayla bırakılan ölüm işareti

Sultan Ahmed’in vefatının takvimde niçin gösterilmediği sorulunca Müneccim Mehmed Çelebi’nin saraya sunduğu nüshadaki noktalı kelimeyi işaret etmesi anlatılır.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

Atâyî’nin aktardığına göre Sultan Ahmed Han vefat ettiğinde dostları Müneccim Mehmed Çelebi’ye takılarak, böylesine büyük bir olayın o yıl hazırladığı takvimde niçin gösterilmediğini sordular.

Mehmed Çelebi, o yıl hazîne-i âmireye sunduğu takvim nüshasına bakılmasını ve işareti orada bıraktığını söyledi. Nüsha getirildiğinde “Padişah-ı âlem-penâhın kuvvetine delâlet eder” cümlesindeki “kuvvet” kelimesinin şeddesiz, tek noktayla yazıldığı; eksik ikinci noktanın ise kırmızı mürekkeple ayrıca konduğu görüldü.

Kaynak bunu Mehmed Çelebi’nin müneccimlik maharetine dair anlatılan hikâyelerden biri olarak kaydeder. İşaretin yorumlanması, olaydan sonra anlamlandırılan gelenek içi bir takvim anlatısıdır.

Bu anlatı gelenek hafızasına aittir; doğrulanabilir tarihî olayla aynı kesinlikte sunulmaz. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1864-1868.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, c. II, s. 1864-1868

Ortak kaynak kataloğunu aç →