ŞAHSİYET DOSYASI

Leysîzâde Pîr Ahmed Çelebi

Leysîzâde Pîr Ahmed Çelebi (ö. 979/1571), Atâullah Efendi'nin himayesinde yetişmiş; Osmanlı medrese hiyerarşisinde Sahn-ı Semân'a ulaşmış âlim ve seçkin kitap koleksiyoneridir.

Vefat: 1571
Unvan: Müderris ve kitap koleksiyoneri

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Aile, himaye ve tahsil

Babası Leysîzâde Pîr Ahmed Efendi Mısır kadılığından ayrıldıktan sonra zâhirî görevleri bırakmıştı. Babasının vefatı üzerine Atâullah Efendi akrabalık bağı dolayısıyla terbiyesini üstlendi. Garîk Arabzâde, Bostan Efendi ve dönemin başka âlimlerinden tahsil gördü; Çivizâde ailesine damat oldu.

Medrese kariyeri

969/1561-62'de Hacı Hasanzâde Medresesi'yle başlayan görevleri İbrahim Paşa, Rüstem Paşa ve Mihrimah Sultan medreselerinden Sahn-ı Semân'a uzandı. 979 Rebîülâhirinde, hocası Atâullah Efendi'nin vefatından kırk gün sonra taun sebebiyle öldü.

Kitap kültürü

Tefsir, hadis, fıkıh, lügat ve belâgat alanlarında seçkin nüshaları bir araya getiren bir koleksiyon kurmuştu. Kaynak, aynı cilt içinde istinsah edilmiş ve tezhiplenmiş kıymetli eserleri özellikle anar; koleksiyonun ölümünden sonra dağıldığını gösteren bir hatıra da aktarır.

Medrese basamakları

On yıla sığan bir yükseliş çizgisi kayıtlıdır; basamakların hepsi İstanbul'dadır.

Hacıhasanzâde Medresesi — 969; 30 akçe; Abdülfettah Çelebi'nin yerine.
Eski İbrâhim Paşa Medresesi — 971 - 974 Cemâziyelevvel; 40/50 akçe; Kutbüddin Acemî Efendi'nin yerine.
Rüstem Paşa Medresesi — 974 Cemâziyelevvel; Bahâeddinzâde Abdullah Efendi'nin yerine.
Mihrimah Sultan Medresesi — 976 Şevvâl; yine Bahâeddinzâde Abdullah Efendi'nin yerine.
Sahn-ı Semân medreseleri — 978 Cemâziyelâhir - 979 ahir">Rebîülâhir; Arap İbrâhim Efendi'nin yerine, yerine Mahmud Bey geçti.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

GELENEK İÇİ ANLATI

Menkıbeler

Gelenek içinde aktarılan hatıra ve anlatılar

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Hocasının ardından kırk gün

Babasının vefatından sonra eğitimini üstlenen Hoca Atâullah Efendi'nin ölümünden kırk gün sonra, mahzun hâldeyken vefat ettiği kaydedilir.

Tam anlatıyı okuAnlatıyı daralt

Menâkıbnâme’de tam metni aç →

Kayıtta iki rivayet birbirini tamamlar. İlki eğitiminin başlangıcına aittir: babasının vefatından sonra yetişmesiyle Hoca Atâullah Efendi ilgilenmiştir. İkincisi sonuna: Hoca Atâullah Efendi'nin vefatından kırk gün sonra, mahzun hâldeyken vefat etmiştir.

Aynı kayıt vefat sebebini ayrıca tâun olarak verir; vefat yeri İstanbul, tarihi 979 Rebîülâhiridir. Kaynak, hastalıkla hüznü yan yana bırakır; burada da ikisi birlikte korunmuştur.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

ESER / METİN

Eserleri ve metinleri

Yazılı miras, şiirler ve bağlı metinler

2 kayıt

İlk 2 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Dokuz eseri bir cilde toplayan mecmua ve sonraki hâli

Tefsîr-i Kādî, el-Keşşâf, Sahîh-i Müslim, Sahîh-i Buhârî, el-Hidâye, Ekmel, el-Cevherü's-semîne fi'l-ferâiz, el-Kāmûsü'l-muhît ve Miftâh'ı istinsah edip tek ciltte topladı; Nev'îzâde Atâyî bu cildi sonradan çok eskimiş hâlde bir başkasının elinde görmüştür.

Metni gösterMetni daralt

Kitapla ilişkisi yalnız toplayıcılık değil, istinsahtır. Dokuz eseri — Tefsîr-i Kādî, el-Keşşâf, Sahîh-i Müslim, Sahîh-i Buhârî, el-Hidâye, Ekmel, el-Cevherü's-semîne fi'l-ferâiz, el-Kāmûsü'l-muhît ve Miftâh — kendi eliyle istinsah ederek tek bir ciltte toplamıştır. Tefsir, hadis, fıkıh, ferâiz, lügat ve belâgat: bir müderrisin masasındaki bütün alanlar tek cilde sığdırılmıştır.

Cildin sonraki hâli de kayıtlıdır: zeylin müellifi Nev'îzâde Atâyî onu yıllar sonra çok eskimiş hâlde bir başkasının elinde görmüştür.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Seçkin yazma ve basma eser koleksiyonu

Tefsir, hadis, fıkıh ve lügat eserlerinin çift metinli, tezhipli nüshaları.

Metni gösterMetni daralt

Leysîzâde'nin koleksiyonunda Kādî tefsiri, Keşşâf, Sahîh-i Müslim ve Buhârî, Hidâye, Ekmel, Cevherî, Kāmus ve Miftâh şerhleri gibi eserlerin usta hattıyla hazırlanmış nüshaları bulunuyordu.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı. Kaynak: Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 575-580.

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

1 kayıt

İlk 1 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Arapça ve edebiyat tahsili

Garîk Arapzâde Mehmed Efendi'den Arapça ve edebiyat ilimlerini okudu; mülâzemetini ise Bostan Efendi'den aldı.

Metni gösterMetni daralt

Tahsil kaydı iki hocaya bölünür. Hoca Atâullah Efendi'nin ilgisi genel yetişmesine dairdir; Garîk Arapzâde Mehmed Efendi'den okuduğu dersler ise alan olarak belirtilmiştir: Arapça (dil ilimleri) ve edebiyat ilimleri.

Mülâzemetini Bostan Efendi'den aldı. Kayınpederi, devrin tanınmış ilmiye ailelerinden Çivizâde Muhyiddin Efendi'dir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeMihrimah Sultan Medresesi976 Şevvâlinde Bahâeddinzâde Abdullah Efendi'nin yerine müderris olduğu medrese. İlişkili kişi dosyası Leysîzâde Pîr Ahmed Çelebi : Leysîzâde Pîr Ahmed Çelebi (ö. 979/1571), Atâullah Efendi'nin himayesinde yetişmiş; Osmanlı medrese hiyerarşisinde Sahn-ı Semân'a ulaşmış âlim ve seçkin kitap koleksiyoneridir.İstanbul · TürkiyeSahn-ı Semân medreseleri978 Cemâziyelâhirinde Arap İbrâhim Efendi'nin yerine geldiği ve 979 Rebîülâhirinde vefatına kadar bulunduğu son görev yeri; yerine Mahmud Bey geçti. İlişkili kişi dosyası Leysîzâde Pîr Ahmed Çelebi : Leysîzâde Pîr Ahmed Çelebi (ö. 979/1571), Atâullah Efendi'nin himayesinde yetişmiş; Osmanlı medrese hiyerarşisinde Sahn-ı Semân'a ulaşmış âlim ve seçkin kitap koleksiyoneridir.

SAYFA KAYNAKÇASI

Bu dosyada izlenebilen kaynaklar

Bu liste biyografi, ilişki, anlatı ve mekân kayıtlarında açıkça taşınan kaynak künyelerini bir araya getirir. Paragraf düzeyinde kaynağı belirlenmemiş iddialara sonradan dipnot uydurulmaz.

[1]Nev‘îzâde Atâyî, Hadâ’iku’l-Hakā’ik fî Tekmileti’ş-Şakā’ik, s. 575-580
[2]Kişi dosyasının kaynakları — Leysîzâde Pîr Ahmed Çelebi

Ortak kaynak kataloğunu aç →