ŞAHSİYET DOSYASI

İsmailzâde Mehmed Sâdık Efendi

İsmailzâde Mehmed Sâdık Efendi (ö. 1722), Fîrûz Bey Medresesi'nin ilk müderrisi; daha sonra Medine kadılığına yükselen Osmanlı âlimidir.

Vefat: 1722
Unvan: Osmanlı müderrisi ve Medine kadısı

HAYATI VE TARİHTEKİ YERİ

Ailesi ve ilk görevi

İsmailzâde Mustafa Efendi'nin oğluydu. 1098/1686-87'de ilmiye ailelerinin çocuklarına ayrılan mülâzemetlerden birini aldı. 1106/1694-95'te yeni kurulan Fîrûz Bey Medresesi'nin ilk müderrisi oldu.

Medrese güzergâhı ve Medine

Vehvehek, Kenan Paşa, Fâtıma Sultan, Piyale Paşa, Sahn-ı Semân, Hankah, Gazanfer Ağa ve Eyüp medreselerinde görev yaptı. 1133/1721'de Medine kadılığına atandı; 1135 Muharreminde görevden ayrıldı.

Vefatı

Medine'den dönüş yolunda vefat etti. Kaynak kesin gün ve yeri bildirmediği için ayrıntı üretilmedi; tarih hicrî yıl dönüşümü gereği 1722 olarak gösterildi.

Yeni bir medresenin ilk kürsüsünden Medine'ye

İsmailzâde Mehmed Sâdık Efendi, dört kuşaktır ilmiyeden gelen bir ailenin çocuğudur; babası IV. Mehmed devri ulemâsından İsmâilzâde Mustafa Efendi'dir. 1098 muharreminde, Şeyhülislâm Ankaravî Mehmed Efendi'nin sevkiyle hatt-ı hümâyunla mevâlî evlâdına verilen mülâzemetlerden birini aldı.

1106 saferinde, o yıl İstanbul'da kurulan yeni medreselerden Fîrûz Bey Medresesi'nin ilk müderrisi oldu. Bundan sonraki yirmi beş yıl mutat basamaklarda geçti: Vehvehek, Ken'ân Paşa, Fâtıma Sultan, Piyâle Paşa, Sahn-ı Semâniyye, Hânkāh, Gazanfer Ağa ve 1131'de mûsıla-i Süleymâniyye itibarıyla Eyüp Sultan medreseleri.

1134 muharrem gurresinden geçerli olmak üzere Medine kadılığına getirildi. Bir yıl sonra azledildi ve dönüş yolunda vefat etti. Kaynak onu "dâhil-i idâd-ı mevâlî-i Rûm, hoş-sohbet, kābil-i üns ü ülfet, sâlih ü sâfî-fuâd, mü'min-i pâk-i‘tikād" diye anar.

COĞRAFÎ HAFIZA2 coğrafî bağlantıMekân kayıtlarına git →

Koordinatlı mekânŞehir düzeyi2 nokta · 0 kesin koordinat. Kümeye tıklayarak yaklaşın; tek noktadan mekân dosyasını açın.

İLİŞKİLİ GÖRÜNÜMLER

Ağ ve yol

KİŞİLER AĞIBağlantılarını açHoca, talebe ve tarihî etki ağıAğda gör →

KAVRAM

Kavram dünyası

Bu şahsiyetle birlikte öne çıkan düşünceler

4 kayıt

İlk 4 kayıt gösteriliyor

TARİHÎ KAYIT

Dört kuşak mevâlî

Mehmed Sâdık b. Mustafa b. Mehmed b. İsmâil; babası IV. Mehmed devri ulemâsından İsmâilzâde Mustafa Efendi'dir.

Metni gösterMetni daralt

Vefeyât kaydı onu "el-Mevlâ Mehmed Sâdık ibnü'l-mevlâ Mustafa ibnü'l-mevlâ Mehmed ibnü'l-mevlâ İsmâil" diye dört kuşak geriye götürür; her halkanın "mevlâ" sıfatıyla anılması, ailenin nesiller boyu ilmiyeden geldiğini gösterir.

Babası, IV. Mehmed devri ulemâsından ve tercümesi aynı eserin birinci cildinde yer alan İsmâilzâde Mustafa Efendi'dir. Ailenin künyesi de en eski halka olan İsmâil'den gelir.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Hatt-ı hümâyunla verilen mülâzemet

1098 muharreminde, Şeyhülislâm Ankaravî Mehmed Efendi'nin sevkiyle, hatt-ı hümâyunla büyük mevâlînin evlâdına ihsan edilen mülâzemetlerden biriyle ilmiye yoluna girdi.

Metni gösterMetni daralt

İstidadını tamamladıktan sonra 1098 muharreminde, merhum Şeyhülislâm Ankaravî Mehmed Efendi'nin sevkiyle Devlet-i Aliyye tarafından, şevket karînli hatt-ı hümâyunla büyük mevâlînin evlâdına ihsan edilen mülâzemetlerden biriyle muradına erdi.

Bu, mevâlî çocuklarına padişah buyruğuyla toplu mülâzemet dağıtılması usulünün örneklerinden biridir; aynı yıllarda Kevâkibîzâde Ahmed Efendi de aynı şeyhülislâmın sevkiyle aynı usulle mülâzım olmuştu. Ardından mertebe devrini tamamlayıp kırk akçe medreseden mazul kaldı.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Fîrûz Bey Medresesi'nin ilk müderrisi

1106/1694'te yeni kurulan Fîrûz Bey Medresesi'nde ders okutan ilk müderris odur; neşrin dipnotu tarihi 14 Safer, metin ise 17 Safer olarak verir.

Metni gösterMetni daralt

Kırk akçe medreseden mazul beklerken, 1106 saferinin on yedinci günü ilk defa ihdas olunan Fîrûz Bey Medresesi hâriciyle görevlendirildi ve metnin ifadesiyle "burada ders okutan ilk müderris" oldu. Neşrin madde başına düştüğü Arapça not aynı bilgiyi verir: "Evvelü'l-müderrisîn bi-medreseti Fîrûz Beg. Fî 14 Saferü'l-hayr sene 1106."

Dipnottaki gün (14 Safer) ile metindeki gün (17 Safer) birbirini tutmaz; ikisi de olduğu gibi kaydedilmiştir.

Aynı bilgi, İstanbul medreselerini kuruluş sırasına göre sıralayan bir listede de yer alır: "Firuzbey Medresesi. H. 1106 (1694) yılında tesis edilmiştir. İlk müderrisi İsmailzâde Mehmed Sadık Efendi'dir." Liste, 1106/1694'te İstanbul'da art arda kurulan bir dizi yeni medreseyi kaydeder.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

TARİHÎ KAYIT

Medine kadılığı ve dönüş yolunda ölüm

1133'te, ertesi yılın muharrem gurresinden geçerli olmak üzere Medine kadılığına getirildi; 1135 muharremi gurresinde azledildi ve dönüş yolunda vefat etti.

Metni gösterMetni daralt

Vehvehek, Ken'ân Paşa, Fâtıma Sultan, Piyâle Paşa, Sahn-ı Semâniyye, Hânkāh ve Gazanfer Ağa medreselerinden geçtikten sonra 1131 saferinde mûsıla-i Süleymâniyye itibarıyla Eyüp Sultan Medresesi'ne ulaştı.

1133 muharreminde, ertesi yılın muharrem gurresi tevkitiyle Nâlî Kayını Mehmed Efendi'nin yerine Medine-i Münevvere kadılığıyla teşrif olundu. 1135 muharremi gurresinde görevden alındı; yerine Bağdat kadılığından munfasıl Nasûh Ağa İmamı Mehmed Efendi geldi.

Kaynağın kaydı kısadır: "Bunlar ba‘de'l-azl gelürken esnâ-yı râhda dâr-ı ukbâya rıhlet" eylediler — yani azilden sonra dönerken yolda vefat etti. Vefeyât onu hoş sohbetli, ünsiyet ve ülfete kabiliyetli, salih ve gönlü saf, itikadı temiz bir mümin olarak anar.

Biyografik veya metinsel kaynak kaydı.

MEKÂN BAĞLANTILARI · VERİTABANI

Tekke, türbe ve irşad coğrafyası

İstanbul · TürkiyeFîrûz Bey Medresesi — Mehmed Sâdık Efendi'nin ilk müderrisliği1106/1694'te kurulan medresede ders okutan ilk müderris odur; iki bağımsız kaynak bu rolü aynı yılla kaydeder. İlişkili kişi dosyası İsmailzâde Mehmed Sâdık Efendi : İsmailzâde Mehmed Sâdık Efendi (ö. 1722), Fîrûz Bey Medresesi'nin ilk müderrisi; daha sonra Medine kadılığına yükselen Osmanlı âlimidir.Medine · Suudi ArabistanMedine — Mehmed Sâdık Efendi'nin kadılığı1134 muharremi gurresinden itibaren Medine kadısıydı; 1135 muharreminde azledildi ve dönüş yolunda vefat etti. İlişkili kişi dosyası İsmailzâde Mehmed Sâdık Efendi : İsmailzâde Mehmed Sâdık Efendi (ö. 1722), Fîrûz Bey Medresesi'nin ilk müderrisi; daha sonra Medine kadılığına yükselen Osmanlı âlimidir.