tarikat.orgHAYATI VE TARİHTEKİ YERİ
Doğumu ve ailesi
1148/1735’te, babasının sürgünde bulunduğu Edirne’de doğdu. Asıl adı Süleyman’dır. Babası Ahmed Refî Efendi Enderun’da yetişmiş, III. Ahmed ve I. Mahmud’a musâhiblik yapmış; mûsiki ve şiirle ilgilenmiştir.
Hicaz ve Konya yolculuğu
Babası kaftan ağalığıyla Hicaz’a giderken onu da yanında götürdü. Dönüşte Konya’da Mevlevî Çelebisi’ni ziyaret ederek sikke">sikke giydi. Henüz on altı yaşındayken babasını kaybetti. Ardından ilim ve edebiyat tahsiline yöneldi; Mesnevî’yi anlayabilmek için Farsça öğrendi. Dâyezâde Cûdî Efendi’nin verdiği “Neş’et” mahlasıyla tanındı.
Askerlik, ilim ve Nakşibendî terbiyesi
Vezir dairelerinde görevle Anadolu ve Rumeli’de bulundu; silâh kullanmadaki mahareti ve zeamet sahibi oluşu sebebiyle 1768 Osmanlı-Rus savaşına katıldı. Tasavvuf yolunda önce Âgâh Ağa’ya hizmet etti, ardından Bursalı Emin Efendi’ye bağlanarak Nakşibendî hilâfeti aldı.
İstanbul’daki ders halkası
Molla Gürânî’deki konağında haftanın iki günü Farsça, bir günü Mesnevî okuttu; iki gün de hatm-i hâcegân icra etti. Otuz yılı aşan bu halkada Şeyh Gâlib, Pertev, Hoca Vahyî, Sadrazam İzzet Paşa, Ârif Efendi ve Hânif Efendi gibi isimler bulundu. Şeyh Gâlib’e “Es‘ad” mahlasını veren de odur.
Sohbeti ve himmeti
Konağı yolcu, talebe ve ihtiyaç sahiplerine açıktı. Başkalarının işlerini takip etmekten çekinmez; nükteli cevaplarıyla kuru zühdü ve şekilciliği eleştirirdi. Kaynakların aktardığı latifeler, onun Farsça, Hallâc ve gündelik hayat üzerinden irfanî incelikleri anlaşılır bir dille ifade ettiğini gösterir.
Eserleri
Dîvânı yanında Tûfân-ı Ma‘rifet, Şerh-i Dü Beyt-i Molla Câmî, Nakşibendî sülûkuna dair bir tarih tercümesi, Tercümetü’l-Aşk ve Meslekü’l-envâr ve Menbau’l-esrâr Tercümesi zikredilir. Şiirlerinde na‘t, tasavvuf, Mesnevî kültürü ve sebk-i Hindî tesiri öne çıkar.
Vefatı
III. Selim’in tahttan indirilmesinin doğurduğu kederin ardından 1222/1807’de, yetmiş iki yaşlarında vefat etti. Topkapı dışında Sakızağacı denilen yerde babasının yanına defnedildi. Kaynakta geçen 1844 tarihli mezar kitabesi öğrencisi Abdişah Efendi’ye aittir; Neş’et’in ölüm tarihiyle karıştırılmamalıdır.