tarikat.orgARŞİVDE ARA
Ne arıyorsunuz?
5 sonuç · “Akyazılı”
01Hasan Demir (Timur) Baba
Hasan Demir veya Timur Baba, XVI. yüzyıl Deliorman’ında Akyazılı Sultan çevresine bağlanan; velâyetnâmesi, pehlivanlık hafızası ve İsperih yakınındaki tekke-türbesiyle Rumeli Bektaşîliğinin başlıca ziyaret odaklarından biri hâline gelen gazi derviştir.
Akyazılı
Esas adı ibrahim-i Sani olan bir Bektaşi liderinin lâkabıdır. Otman Baha’nın (öl. 883/1478) müridleri ve bektaşilerce kutub olarak kabul edilir. Romanya ve Balçık’taki tekkesi, hem Hıristiyanlar, hem de Bektaşîlerce ziyaret edilmektedir.Ancak Bektaşîler rakıya da ‘Akyazılı” demektedir. Onlara, göre, tarikata girmek isteyen kişiyi sınamak için, “dem” denen rakıyı muhabbet meclisine sokan bu zattır. Bektaşîler, “zahir” dedikleri Bektaşî olmayanlar arasında birbirleriyle konuşurken “dün akşam filan kişide misafirdik. Akyazılı (yani rakı) gördük” derler, bununla içki içtiklerini anlatmak isterler. Bektaşîler, ibahilik yoluna saptıktan sonra, Şia gibi, kendilerini gizlemek üzere, takiyye yollu özel terimler geliştirmişler ve kendi yollarından olmayanların eleştirisinden, bu şekilde kurtulmuşlardır.Muhabbet sofrasına oturulduğu zaman, baba, yahut eski bir Bektaşi tarafından çekilen gülbankta “nur ola, sır ola Akyazılı Sultan, gücümüz bekçimiz ola” denerek bu zatın adı anılır. Tarih-i Cevdet’te XIX. yüzyıl başlarında, Sultan II. Mahmud tarafından bazı yanlışlar içinde olduğu tesbit ettirilince, Bektaşiliğin resmi olarak varlığının sona erdirildiği detaylarıyla anlatılır.
Şam
Şam · Suriye · Rebîülâhir 980'de Akyazılı Sinân Çelebi'nin yerine Şam fetvâsına terfi etti ve orada hem ders okuttu hem fetva verdi. İlişkili kişi dosyası Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz : Muîdzâde Mehmed b. Abdülaziz (1516-1576), Elbistan'ın Ashab-ı Kehf köyünde doğmuş; Şam müftülüğüne ve Kudüs kadılığına tayin edilmiş bir Osmanlı âlimidir.
Demir Baba Tekkesi
Razgrad · Bulgaristan · Deliorman’daki Bektaşî merkezi Demir Baba Tekkesi, Razgrad yakınındaki İsperih çevresinde, Deliorman’ın ormanlık vadilerinden birinde kurulmuştur. Demir Baba’nın hayatı büyük ölçüde menkıbevîdir; Akyazılı Sultan çevresiyle ilişkisi ve XVI. yüzyıldaki gazi derviş geleneği öne çıkar. Kuruluş tarihini ayırmak XIX. yüzyıl seyyahları Demir Baba’yı Rusçuklu Pehlivan İbrâhim Paşa ile karıştırmıştır. Türbenin mimarisi ve gelenek kayıtları tekkenin II. Mahmud döneminde değil XVI. yüzyılın ikinci çeyreğinde tesis edildiğini düşündürür. 1826 sonrası Yeniçeriliğin ve Bektaşîliğin 1826’da kaldırılmasıyla tekke kapatıldı; Abdülaziz döneminde yeniden canlandı. Deliorman topluluklarının adak, ziyaret ve pehlivanlık hafızası dergâhın bölgesel önemini sürdürdü. Mimari düzen ve türbe Avluda hazîre, derviş ve şeyh odaları, mihman evi, aşevi ve meydan evi bulunuyordu. Sekizgen türbe ile giriş bölümü yapının en nitelikli kısmıdır; sanduka çevresindeki on iki çerağ, Hüseynî taç ve gazi derviş eşyaları Bektaşî sembolizmini görünür kılar.
Akyazılı Sultan Âsitânesi
Balçık · Bulgaristan · Rumeli gazi derviş hafızası Akyazılı Sultan’ın Rumeli’nin erken fetih ve iskân dönemindeki gazi dervişlerden biri olduğu anlatılır. Âsitânenin mimarisi XV. yüzyıl sonu veya XVI. yüzyıl başına tarihlenir; Yavuz Sultan Selim döneminde faal bir Bektaşî merkezi olduğu belgelidir. Yıkım ve küçülen yerleşke XVIII. yüzyıldaki idari sorunlar tekkeyi zayıflattı; 1828’de Rus kuvvetlerince yakıldığı aktarılır. Büyük meydan evi yeniden tam olarak ihya edilemedi, türbe çevresinde daha küçük ahşap tekke yapıları kuruldu. Paylaşılan ziyaret makamı Bölgenin hıristiyan nüfus kazanmasıyla Akyazılı Sultan, Aziz Athanasios/Sveti Tanaş adıyla da ziyaret edilmeye başladı. Böylece yapı Müslüman ve hıristiyan yerel hafızalarının kesiştiği bir makam niteliği kazandı. Yedi sayısının mimarisi Kesme taş türbe ve meydan evinde yedi köşeli plan hâkimdir. Türbenin ana mekânı, meydan evinin gövdesi, ocak çıkıntısı ve yüksek baca bu sembolik geometriyi tekrarlar; yapı erken Osmanlı tarikat mimarisinin seçkin örneklerindendir.