Heyemân

2.3.8. Heyemân Heyemân (ن اميهلا) Herevî’nin eserinin “Ahvâl” bölümündeki makamlar arasında ele almış olduğu bir kavramdır.699 Sözlükte “hay- 694 Uludağ. 695 Kuşeyrî. 696 Âl-i İmrân, 3/175. Bkz. Kuşeyrî; ayrıca bkz. Serrâc, el-Luma‘; 697 Fâtır, 35/28. 698 Âl-i İmrân, 3/28. Bkz. Kuşeyrî. Herevî bu âyeti infisâl kavramına dair bir delil olarak sunmaktadır. Bkz. Herevî, Menâzilü’s-sâirîn, s.

123.

699 Herevî, Menâzilü’s-sâirîn, s.

96.

rette kalmak, şaşırmak, coşmak ve susuzluk” anlamlarına gelen700 heyemân Herevî’ye göre hayret veya şaşkınlık gibi duygulardan dolayı kişinin kendini kaybetmesidir.701 Herevî H z.

Musa’nın rabbinin dağa tecellî etmesi karşısında bayılmasını anlatan.

اقً عِ صَ ىسَ ومُ رَّ خَ وَ “O anda Musa bayılıp yere yığıldı.” âyetini heyemân makamı için bir delil olarak sunmaktadır.702 Tilimsânî, Herevî’nin heyemân kavramı için bir şâhid olarak eserine aldığı bu âyeti sûfîlerin çoğunluğunun fenâ kavramına delil getirdiklerini belirtir.

Ona göre Herevî bu âyetin tefsirini bilmiyor değildir.

Fakat burada işârî birtakım teviller ile teberrüken de olsa bu âyet ile heyemân makamını ilişkilendirmektedir.

Bu durum, âyetin zâhir anlamını ve tefsirini inkâr ettiği anlamına gelmemelidir.703 İbn Kayyim el-Cevziyye ise heyemânın bir makam olduğunu kabul etmemektedir.

Ona göre heyemân Kur’an’da ve sünnette yer alan bir kavram olmadığı gibi sûfîlerin kabul edip kullandıkları bir ıstılâh da değildir. Bu âyet ile istişhâd edilmesi de kabul edilebilir bir durum değildir.

İbnü’l-Kayyim’e göre bu âyette fenâ kavramına bir işâret vardır.

Nitekim Hz.

Mûsâ bayıldığında beşeriyetinden fâni olmuştur.704 Menâzilü’s-sâirîn şârihlerinin yorumlarından da anlaşıldığı gibi yukarıdaki âyet doğrudan heyemân kavramı için doğrudan kaynaklık teşkil etmemektedir. Herevî’nin âyet ile istidlâlinin ise işârî tevillere dayandığı tahmin edilmektedir.