Hâcis

le) ع Hevâcis

1. Insanın zihnine gelip geçen şeyler.
2. tas. İlk haur. Kalbe giden ilk his ve fikir. Genelikle hayır olduğu kabul edildiğinden buna Rabbani hâtır adı verilir. İlk hâtır hep isabetli olur, hiç hatalı olmaz. Bu hâtır nefste gerçeklik kazanırsa irade, üçüncü defa gelirse himmet, dördüncü kere gelirse azim, kalbe yönelmesi halinde kasıt, kuvveden fiile geçmesi durumunda niyet adını alır. İrade, himmet, azim, kasıt ve niyet hâcisin çeşitli şekilleridir. Bkz. Hâtır.

Kalbe (gönle) gelen ve hemen gidermek mümkün olan kötü düşünceler.

Kalbe gelen hâcisi melekler yazmaz. Hasenelere (iyi düşüncelere) sevâb yazılır. (Abdülganî Nablüsî)

Arapça, akla veya hatıra gelen şeye hâcis denir. Çoğulu hevacis’tir. Kâşânî hâcis’i, nefsanî düşünceler olarak tanımlar. Kalbe gelen ilk his veya düşünceye de, hâcis denmiştir. (Hâtır-ı Evvel). Buna, genellikle iyi ve hayırlı olarak kabul edildiği için, Rabbânî Hatır adı da verilir. İlk hatır genelde isabetli olur, hatalı olmaz. Bu hatır, nefsde gerçeklik kazanırsa irade, kalbe yönelmesi durumunda kasd, kuvveden çıkar tahakkuk mevkiine geçerse, niyet adını alır. İrade, himmet, azim, kasd, hâcis’in çeşitli şekilleridir.