Hâcet

Hayatı sürdürmek için mutlaka bulunması gerekli olan şeylere zaruret (zaruriyat) ve hukuk-i nefs denir. Yaşayabilmek için behemehal bulunması gerekmeyen, ama bulununca da kişiyi muhtaç olmaktan çıkarmayan şeylere hâcet denir. Zaruret ve hâcetin dışında kalan şeylere de fuzül (fuzüliyat) denir. Örneğin, süfilere göre bir don, bir gömlek zaruridir, hukuk-i nefstir; ama bunun üzerine diğer bir elbise giymek hâcettir. Keza ayakkabı giymek zaruret değil, hâcettir. Fuzülun sınırı yoktur. Mübtedi mürit, hukuk-i nefsi terk edemez, ama hâceti terketmelidir.

Hâcetin var ise Mekki iltica kıl Hazrete
Bir nigâhı rif'at-ı dünya vu mâfiha eder
Mekki Efendi

Arapça, ihtiyaç duyulan şeye denir. Bunun mukabili, fuzûl olup, kendisine ihtiyaç duyulmayan şey demektir. Meselâ bir kat elbise hacet, ikincisi fuzûldür. Yine sufilere göre, bir don, gömlek nefsin hakkıdır, ancak bunun üzerine elbise giymek hacettir, zaruret değildir. Bu durumda, (1) Don, gömlek (tepeden tırnağa olan uzun gömlek) giymek: Nefsin hakkı, zarurî (2) Bunun üzerine elbise: Hacet, (3) İkinci elbise: Fuzûl.