habbe

Tahıl ve benzeri bitkilerin tane ve tohum ya da çekirdekleri anlamında olan bu söz, bu kavramlardan hareketle eskiden kullanılan bir ağırlık, uzunluk, hacim ve alan ölçüsü için kullanılan bir terim niteliği kazanmıştır. Öte yanda buğday, arpa, mercimek, pirinç, hardal ve üzüm gibi pek çok ürün için de kullanılan bu söz, hem Kur’ân-ı Kerîm’de hem de hadislerde sıkça kullanılmıştır. Bunun sebebi eski dönemlerde metre sistemine geçmeden önce ölçü birimi olarak arpa, buğday, hardal, nohut veya keçiboynuzu gibi ürünlerin tohum veya çekirdekleri ölçüt olarak alınmıştı.

Bu çerçevede “habbe”, altm ve gümüş gibi değerli para birimlerinin karşılığı olan “dinar” ve “dirhem” ile ağırlık ölçüsü olan “dirhem” ve “miskal”in alt ölçü birimi olarak kullanılmıştı. Nitekim Bizans döneminde bunun karşılığı “granum” iken İran coğrafyasında “dâne” terimi yaygın bir kullanım kazanmıştı. İslâmî dönemde bu terim hem ağırlık, hem uzunluk hem de hacim ölçüsü olarak öteki ölçü birimlerinin tespitinde bir ölçüt niteliği kazanmış; farklı coğrafyalarda, yeni ve farklı ölçü birimlerinin ortaya çıkması ile onlarm tespitinde habbe önemli bir ölçü birimi olarak toplum hayatında yerini korumuştur.

Arapça, tane manasına gelir. Habâb, su üzerinde oluşan kabarcıklara denir. Fındık büyüklüğünde veya daha küçük, akîk veya Necef taşından yapılmış tanelere denir. Bunlar yuvarlak veya kesme olur. Bu taneler ince ve gümüş bir zincire geçirilir. Düşmemesi için, aşağı ucunda, gümüş telden bir yuvarlak bulunur. Üst kısmı da iğnelidir. Bu şekilde iki habbe, gömleğin veya Hayderiyenin sağ ve soluna takılır. Bunu “Hasan- Hüseyin Sevgisi” ne işaret olmak üzere, Bektaşîler kullanırlardı. Özellikle, Hz. Muhammed (s)’i, Fatıma’yı ve oniki imamın kabirlerini ziyaret eden Bektaşîler, sağ ve sollarına yedişer habbe takarlardı. Mevlevîlerde habbe kullanma âdeti olmamakla birlikte, 1887’de vefat eden Fahreddin Çelebi’nin fotoğrafında, göğsünün iki yanında birer habbe görülür. Bir de, susma eğitiminde kullanılan ve dil altına konan habbeden söz edilir.