bey'

Sözlük anlamı “mübadele” olan bu söz, “mülkiyet sözleşmelerinin en yaygını olan satış akdi” ile ticaret terimi olarak yaygınlık kazanmıştır. Aslmda bu sözün, Arapça “şirâ” ile birlikte “bey' ü şirâ” (alım satım) biçiminde kullanımı yaygındır. Kur’ân-ı Kerîm’de de geçen bu terim, genellikle ticarî hayatm içindeki ahş veriş biçimini ifade etmektedir.

Ticarî bir terim olarak “bey'” sözü, İslâm hukukunda da üzerinde çok durulan konuların başmda olmuştur. Hanefi mezhebince satım akdinde satıcı ve alıcı unsurunun varlığını tabiî görmüşler ve bunların akıllı olma şartmı ortaya koymuşlardır. Ayrıca satım akdini üçlü unsur ile nitelemişler; bunlar, “satıcı”, “alıcı” ve “mal veya bedel” olarak tarif edilmiştir.

Satım akdinin hukukî sonucu, “hüküm” olarak adlandırılmış ve satılan malın mülkiyetinin alıcıya, bedelinin de satıcıya geçmesi olarak hükme bağlanmıştır. Yine satım akdinin taraflarm karşılıklı rızaları ile ortadan kaldırılabileceği de mümkün görülmüştür.

Satmak, satış yapmak, alış-veriş. İki kişinin mallarını gönül rızâsı ile değişmeleri.

Âyet-i kerîmede meâlen buyruldu ki:

Allahü teâlâ bey'i, helâl ve fâizi haram kıldı. (Bekara sûresi: 275)

Bey' ve şirâ (alış-veriş) bilgilerini öğrenmeden ticâret yapmak helâl olmaz. Her tâcirin bir fıkıh âlimi bulup, işlerini buna danışarak yapması, böylece fâizden ve fâsid (bozuk)

alışverişten kurtulması lâzımdır. (Ebü'l-Kâsım Semerkandî)

Bir kimse İmâm-ı a'zam Ebû Hanîfe hazretlerinden sordu ki: "Vakitlerimi ibâdet ile geçirmek istiyorum. Bana bir şey yaz da, hep onu yapayım?" İmâm-ı a'zam rahmetullahi

aleyh, bey' ve şirâ bilgilerini yazıp verince; "Bu tüccarlara lâzım olur. Ben evimde oturup ibâdet ile meşgûl olacağım" dedi. Cevâbında; "Yiyecek ve giyecek lâzım olmayan kimse var mı? İslâmiyet'in alış-veriş kısmını bilmeyen, haram lokmadan kurtulamaz ve ibâdetlerinin sevâbını bulamaz. Zahmetleri boşa gider ve azâba yakalanır ve çok pişman olur" buyurdu. (Kerderî, M.Rebhâmî)