bayram

Dinî ve millî değerler bakımmdan kutsal ve özel önemi olan, ayrıca bu değerlerin topluca kutlandığı gün. Dinî bayramlar yılda iki defa kutlanmaktadır. Birincisi Ramazan Bayramı olup “ıyd-1 fıtr” olarak da adlandırılmaktadır.

Bu bayram halk arasmda ‘‘Şeker Bayramı” olarak da söylenmektedir. İkincisi Kurban Bayramı olup “ıyd-1 adha” olarak da adlandırılmaktadır. Halk arasmda “Hacılar Bayramı” oalarak da söylenen bu bayram, eğer Cuma gününe rastlarsa “ıyd-1 ekber” olarak nitelenir.

Buharî, bu iki bayram hakkında Hz. Peygamber’in sözlerini kitabmda “Kitâbu’l-fydeyn” başılığı alımdaki bölümde toplamıştır. Bu iki bayram Türk sosyal ve dinî tarihi içinde özel kutlamalara sahne olmuştur.

Selçuklular döneminde bu iki dinî bayramda saray süslenir, bayram namazmdan sonra da sultan, hanedan mensuplarmm, devlet büyüklerinin ve halkm ileri gelenlerinin bayram kutlamalarmı kabul ederdi. Osmanlı döneminde ise bu kutlamalar daha görkemli yapılmaktaydı. Fatih Sultan Mehmet döneminden başlayarak saraydaki bayramlaşma birtakım usul ve kurallara bağlanmıştı.

Padişah sabah namazmı sarayda “Hırka-i Saâdet Dairesi”nde kılar, kapınm önünde kurulan kafes içindeki tahta geçen padişah, imam ve hatipler tarafından okunan Kur’ân-ı Kerîm’den ayetleri dinler ve topluca dua edilirdi. Oradan saraya geçen padişah, devlet ricalinden ve saray halkından olanlarm bayram kutlamalarmı aldıktan sonra topluca büyük camilerden birine Bayram Namazım kılmak üzere “Bayram Alayı” eşliğinde yola çıkılırdı. Bayram namazı kılındıktan sonra yine topluca saraya Has Oda’ya gelinir ve orada bayram yemekleri, tatlılar yenilir, özel hazırlanmış şerbetler içilirdi.

Millî bayramlar ise Cumhuriyet’ten sonra resmîleşmiştir. Bu bayramlar, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramı, 23 Nisan Millî Egemenlik ve Çocuk Bayramı, 19 Mayıs Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı, 30 Ağustos Zafer Bayramı’dır.

1. İslâm dîninin bildirdiği ve müslümanların neşelenip sevindikleri Fıtr (Ramazan) ve

Kurban bayramı.

Resûlullah efendimiz, Medînelilerin câhiliyye âdetlerinden kalma bayramları kutladıklarını görünce; "Allahü teâlâ size onlardan daha hayırlı iki bayram (Ramazan ve Kurban bayramı) ihsân buyurdu" diyerek, sevinç ve neş'e günlerini göstermiştir. (Hadîs-i şerîf-Ebû Dâvûd)

Rahmet kapıları dört gece açılır: O gecelerde yapılan duâ, tövbe red olmaz. Fıtr (Ramazan) ve Kurban bayramının birinci geceleri, Şâban (ayının) on beşinci (Berat) gecesi ve Arefe gecesi. (Hadîs-i şerîf-Et-Tergîb vet-Terhîb)

Arabî aylardan Şevvâl ayının birinci günü Ramazan (Fıtr) bayramı, Zilhicce ayının onuncu günü Kurban bayramıdır. Ramazan bayramı üç, Kurban bayramı ise dört gündür. Bu günlere; günâhlar affedildiği ve müslümanların sevinçli, neş'eli günleri tekrar geri geldiği için (İyd) yâni bayram denildi. (Seyyid Abdülhakîm bin Mustafâ)

2. Cumâ günü.

Günlerin en kıymetlisi Cumâdır. Cumâ günü, bayram günlerinden ve aşûre gününden daha kıymetlidir. Cumâ, dünyâda ve Cenet'te mü'minlerin bayramıdır.

(Hadîs-i şerîf-Riyâd-un-Nâsıhîn)

Cumâ, mü'minlerin ve gök ehlinin bayramıdır, Cennet'te bayram günüdür. (Hadîs-i şerîf-Huccet-ül-İslâm)

3. Allahü teâlânın emirlerine uyup, yasaklarından sakınarak, günâh işlemeden, haram lokma yemeden geçirilen günler.

Hazret-i Ali bir kalabalığı eğlence içinde görüp böyle eğlenip neş'elenmelerinin sebebini sorduğunda onlar; "Bugün bayramımızdır" dediler. Bunun üzerine hazret-i Ali de; "Günâh işlemediğimiz günler de bizim bayramımızdır" buyurdu. (İmâm-ı Gazâlî)

Bayram bineklere binenler için değildir

Ancak hatâ ve isyânı bırakanlar içindir.

(Behlül Dânâ)

4. Müslümanın rûhunu teslim (vefât) edeceği zaman rahmet meleklerini ve Cennet hûrîlerini görmenin zevkiyle can verme vakti.