tarikat.orgMEKÂNLAR ATLASI
İrşadın mekândaki hafızası
Tekkeler, dergâhlar, âsitâneler, türbeler ve ziyaretgâhlar; şahsiyetler, yollar ve şehirler arasındaki bağları görünür kılan tarihî irşad durakları olarak birlikte okunur.
Abdülganî en-Nablusî Makamı ve Evi
Gāniyye/Nablusiyye'nin Dımaşk Sâlihiyye'deki ilim, ev sohbeti ve kabir merkezi. Kişi, kol ve silsile ilişkileri ilgili dosyalarda birlikte gösterilir. Yapıyla ilişkili kişi Abdülganî en-Nablusî (1641-1731), Dımaşk’ta yetişen Hanefî âlimi ve sûfîdir. Kādirî ve Nakşibendî irtibatlarını İbnü’l-Arabî düşüncesi, tefsir-hadis tedrisi, seyahatnâmeler ve yaklaşık üç…
Bâbü's-Sagîr Mezarlığı · SuriyeBâbü's-Sagîr Mezarlığı
Kabri bu mezarlığın Kalenderiyye tarafında, kādılkudât Kurt Efendi'nin yanındadır. İlişkili kişi dosyası Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî : Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî (ö. 974/1566), Alâiye'den yetişmiş; Adana, Bursa, Rodos, Manisa, Şam ve Sahn medreselerinde görev yapmış, güçlü hafızasıyla “Hâfız-ı Muhît” diye anılmış Osmanlı…
Dımaşk · SuriyeDımaşk
7 tarihî kayıt ve 7 şahsiyet bağlantısı tek şehir dosyasında birlikte gösteriliyor.
Dımaşk tarihî merkez · Dımaşk — Kerbelâ sonrasındaki zorunlu durak · SuriyeDımaşk — Kerbelâ sonrasındaki zorunlu durak
Kûfe’den sonra Ehl-i beyt mensuplarıyla birlikte Dımaşk’a götürüldü; ardından Medine’ye dönmesine izin verildi. Biyografideki yeri Ali b. Hüseyin Zeynelâbidîn (38/659–94/712), Hz. Hüseyin’in oğlu; Kerbelâ’dan sağ çıkan, Medine’de hadis, fıkıh, ibadet ve gizli hizmet hayatıyla tanınan büyük tâbiî ve Ehl-i beyt büyüğüdür. Bu…
Dımaşk (Emevî merkezi) · SuriyeDımaşk (Emevî merkezi)
Abdülmelik b. Mervân'a kader risâlesini, Ömer b. Abdülazîz'e ise tavsiye mektuplarını gönderdiği hilâfet merkezi. İlişkili kişi dosyası Hasan-ı Basrî : Hasan-ı Basrî (21/642–Receb 110/Ekim 728), Medine’de sahâbe çevresinde yetişip Basra’da tefsir, hadis, fıkıh, kelâm, vaaz ve zühd geleneğini şekillendiren tâbiî âlimidir; sonraki…
Dımaşk (Şam) · SuriyeDımaşk (Şam)
Hayatının en az yirmi dört yılını geçirdiği şehir. Hemşerisi Şakīk-ı Belhî ile karşılaştığında memleketinde bulamadığı huzuru Şam beldelerinde bulduğunu söylemiştir. İlişkili kişi dosyası İbrâhim b. Edhem : İbrâhim b. Edhem (ö. 161/778 [?]), Belh’ten ayrılarak Şam ve Hicaz çevresinde zühd, helâl kazanç…
Dımaşk (Şam) · SuriyeDımaşk (Şam)
Memleketinden ayrılan Fergānî'nin gittiği ve Sadreddin Konevî'nin sohbet ve hizmet halkasına katıldığı şehir. Konevî'nin Meşâriku'd-derârî 'ye yazdığı takrizden, kendisine Mısır ve Anadolu'da refakat eden talebeleri arasında Fergānî'nin de bulunduğu anlaşılır. 699 yılı Zilhicce ayında (Ağustos-Eylül 1300) vefat etti; nerede öldüğü bilinmemekle birlikte…
Emevî Camii · SuriyeEmevî Camii
Dımaşk'ta ders okuttuğu cami; kayıtta "verdiği eğitim" yeri olarak ayrıca gösterilir. İlişkili kişi dosyası Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî : Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî (ö. 974/1566), Alâiye'den yetişmiş; Adana, Bursa, Rodos, Manisa, Şam ve Sahn medreselerinde görev yapmış, güçlü hafızasıyla “Hâfız-ı Muhît” diye…
Emeviyye Camii · SuriyeEmeviyye Camii
926-928/1519-1521 arasında Halep Ulucamii ile birlikte yaklaşık iki yıl ders verdiği cami. Bu dersleri, matematik ve astronomi birikimini geniş bir öğrenci çevresine ulaştırmıştır. İlişkili kişi dosyası Garseddin Ahmed Şihâbeddin : Garseddin Ahmed Şihâbeddin (ö. 971/1563-64), Halep, Şam ve Kahire'de tıp, hikmet, matematik,…
Ferâdis Mezarlığı · SuriyeFerâdis Mezarlığı
16 Muharrem 1072'de (11 Eylül 1661) vefat edip gömüldüğü mezarlık. Konum yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Üstüvânî Mehmed Efendi : Üstüvânî Mehmed Efendi (1608-1661), Şam ve Kahire'de tahsil gören; Ayasofya, Sultan Ahmed ve Fatih camilerinde vaaz eden, 1656'da Kıbrıs'a sürülen etkili Osmanlı vâizidir.
Kasiyûn Zâviyesi · SuriyeKasiyûn Zâviyesi
Dımaşk’ta Kasiyûn dağı eteklerindeki zâviyesinde bir süre irşad faaliyetinde bulundu. İlişkili kişi dosyası Sa‘deddin-i Cüveynî : Sa‘deddin-i Cüveynî (ö. 650/1252), Keşfü’l-mahcûb ve Secencelü’l-ervâh gibi eserleriyle anılan, Sadreddin Konevî ile sohbet etmiş Farsça yazan mutasavvıf ve şairdir.
Kāsiyûn Zâviyesi · SuriyeKāsiyûn Zâviyesi
Dımaşk'ta Kāsiyûn dağı eteklerindeki zâviye; Hammûye burada bir süre irşad faaliyetinde bulundu. Birçok defa gittiği Dımaşk'ta İbnü'l-Arabî, Sadreddin Konevî ve Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî ile sohbet ettiği nakledilir.
Dımaşk Sâlihiyye — ders ve irşad · SuriyeDımaşk Sâlihiyye — ders ve irşad
Dımaşk Sâlihiyye — ders ve irşad. Sâlihiyye semtinin yaklaşık merkezidir. Biyografideki yeri Ali b. Meymûn el-Mağribî (1450–1511), Mağrib’den Hicaz, Suriye, Lübnan ve Bursa’ya uzanan irşad ağıyla Şâzeliyye’nin Anadolu’daki ilk güçlü temaslarından birini kuran; zühd, sünnete bağlılık ve doğrudan terbiye anlayışıyla tanınan sûfî…
Süleymaniye Medresesi · SuriyeSüleymaniye Medresesi
Bilâd-ı Şâm'daki Süleymaniye Medresesi'nde 973 Şevvâlinden 974 Rebîülâhirine kadar 80 akçe ile müderrislik yaptı; yerine Bağdâdîzâde Ahmed Efendi geçti. İlişkili kişi dosyası Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî : Zervâ Tâceddin İbrahim el-Manavî (ö. 974/1566), Alâiye'den yetişmiş; Adana, Bursa, Rodos, Manisa, Şam ve Sahn…
Şam · SuriyeŞam
Halifelerinin ulaştığı en güney merkez; kolun imparatorluk çapında yayıldığını gösterir. İlişkili kişi dosyası Hasan Burhâneddin Cihângîrî : Hasan Burhâneddin Cihângîrî (yaklaşık 1592–Kasım 1663), Perçenç’ten Bursa’ya giderek Ya‘kūb-ı Fânî’den hilâfet alan; İstanbul Cihangir Camii yanında tekke kuran Halvetî şeyhidir.
Şam · SuriyeŞam
1129/1717'de İbnü'l-Arabî sevgisiyle gidip on kadar eser kaleme aldığı şehir; Tuhfe-i Recebiyye 'yi Şam Valisi Receb Paşa'ya burada takdim etmiş, Abdülganî en-Nablusî ile tütün tartışması burada geçmiştir.
Şam · SuriyeŞam
1129/1717'de İbnü'l-Arabî sevgisiyle geldi; on kadar eser burada yazıldı. İlişkili kişi dosyası İsmâil Hakkı Bursevî : İsmâil Hakkı Bursevî (1063/1653–1137/1725), Atpazarî Osman Fazlı'nın yanında yetişen; Bursa, Üsküp, Şam, Tekirdağ ve Üsküdar arasında vaaz, irşad ve telif faaliyeti yürüten Celvetî şeyhi ve müfessirdir.
Şam · SuriyeŞam
Cemâziyelâhir 1035'te (Mart 1626) tayin edildiği ilk büyük kadılık; on sekiz ay sonra azledilmiştir. İlişkili kişi dosyası Muîd Ahmed Efendi : Muîd Ahmed Efendi (1648-1725), İstanbul medreselerinden Diyarbakır, Galata ve Edirne kadılıklarına yükselen; Mekke kadılığı yolunda vefat eden Osmanlı âlimidir.
Şam · SuriyeŞam
1896'da İstanbul'a gelip evinde misafir kalan ve kendisine ilk icâzetini veren Şâbânî-Bekrî şeyhi Muhammed Sultan Efendi'nin geldiği şehir. İlişkili kişi dosyası Osmânzâde Hüseyin Vassâf : Osmânzâde Hüseyin Vassâf, beş ciltlik Sefîne-i Evliyâ’sıyla geç Osmanlı tasavvuf, tekke, kişi ve edebiyat tarihinin en geniş…
Şam · SuriyeŞam
Hiç gitmediği hâlde adına hankah kurulan şehir; buradaki müridleri onu ziyaret için Gucdüvân'a gelmiştir. İlişkili kişi dosyası Hâce Abdülhâlik Gucdüvânî : Abdülhâlik Gucdüvânî, Yûsuf el-Hemedânî’nin halifesi; hafî zikir, sekiz Hâcegân ilkesi, ilim ve toplum içinde mânevî dikkat anlayışıyla Nakşibendiyye öncesi usulün kurucu…
Şam · SuriyeŞam
İki oğlu Mehmed İrfan ve Mehmed Kemâleddin'in I. Dünya Savaşı'nda şehid düştüğü Suriye cephesinin merkezi. Konum bölgeye göre yaklaşıktır. İlişkili kişi dosyası Şuayb Şerefeddin Efendi : Şuayb Şerefeddin Efendi (1842–1911), Hasan Sezâî’nin soyundan gelen; Gülşeniyye’nin Sezâiyye ve Hâletiyye kollarını şahsında birleştiren Edirneli…
Şam · SuriyeŞam
1573'te tayin edildiği ilk büyük kadılık; Bursa, Edirne ve İstanbul kadılıkları bunu izlemiştir. İlişkili kişi dosyası Bostanzâde Mehmed Efendi : Bostanzâde Mehmed Efendi (942/1535-36–24 Şâban 1006/1 Nisan 1598), Osmanlı tarihinde azledildikten sonra yeniden şeyhülislâmlığa getirilen ilk isimdir. İhyâü ulûmi’d-dîn’i Türkçeye çevirmiş, Mülteka’l-ebhur’u…
Şam · SuriyeŞam
Irak ve Mısır ile birlikte gençlik seyahatlerinde dolaştığı merkezlerden. İlişkili kişi dosyası Ferîdüddin Attâr : Ferîdüddin Attâr (ö. 618/1221), Nîşâbur’da eczacılık ile telifi birlikte yürüten; aşk, hayret ve fenâ yolculuğunu Mantıku’t-tayr, Musîbetnâme ve Tezkiretü’l-evliyâ gibi eserlerle klasik tasavvuf edebiyatının merkezine yerleştiren sûfî…
Şam (Dımaşk) · SuriyeŞam (Dımaşk)
İbnü'l-Arabî'nin sohbetlerine katıldığı ve Kalenderî şeyhi Osmân-ı Rûmî ile tanıştığı şehir. İlişkili kişi dosyası Evhadüddin-i Kirmânî : Evhadüddin-i Kirmânî (1164–1238), Rükneddîn-i Sücâsî’den hilâfet alan; Bağdat, Azerbaycan, Anadolu, Suriye, Mısır ve Hicaz arasında dolaşan; rubâîleri ve cemâl müşâhedesine dayalı meşrebiyle tanınan mutasavvıf-şairdir.
Şam (Dımaşk) · SuriyeŞam (Dımaşk)
Eserlerinden ve kaynaklardan gittiği anlaşılan yerlerden; Hicaz, Lübnan ve Anadolu ile birlikte doğrulanabilen seyahatleri arasındadır. İlişkili kişi dosyası Sa‘dî-i Şîrâzî : Sa‘dî-i Şîrâzî, akıcı nesri, hikmetli hikâyeleri ve gazelleriyle Fars edebiyatını; Gülistân ve Bostân’ın yüzyıllar süren tedrisiyle Osmanlı ahlâk ve tasavvuf kültürünü…
Şam (Dımaşk) · SuriyeŞam (Dımaşk)
970'te (1562) kadılık görevine başladığı ilk büyük merkez. İlişkili kişi dosyası Kınalızâde Ali Efendi : Kınalızâde Ali Efendi (916/1510-979/1572), Isparta doğumlu Osmanlı âlimi, kadısı, kazaskeri, şairi ve Ahlâk-ı Alâî müellifidir.
Şam (Dımaşk) · SuriyeŞam (Dımaşk)
İmâmetinin ilk yıllarındaki Emevî hilâfet merkezi; amcası Zeyd b. Ali'nin 122'de (740) öldürülmesinden sonra siyasetten tamamen uzaklaşmasına yol açan şartlar buradan yönetiliyordu. İlişkili kişi dosyası Ca‘fer es-Sâdık : Ca‘fer es-Sâdık (ö. 148/765), Medine’de yetişen Ehl-i beyt imamı, güvenilir hadis râvisi ve müctehid…
Şam (Dımaşk) · SuriyeŞam (Dımaşk)
Torunu İzzeddin Ahmed es-Sayyâd'ın kurduğu Sayyâdiyye koluyla tarikatın yayıldığı merkezlerden; eserlerinin birçok baskısı da burada yapılmıştır. İlişkili kişi dosyası Ahmed er-Rifâî : 512/1118’de Batâih bölgesindeki Ümmüabîde’de doğan Ahmed er-Rifâî, Şâfiî fıkhı, hadis, hizmet, fakr ve irşadı aynı rivâk çevresinde birleştirdi. XII. yüzyılda…
Şam (Dımaşk) · SuriyeŞam (Dımaşk)
Halife Hişâm tarafından çağrıldığı Emevî başkenti; burada çeşitli münazaralara katıldığı, sıkıntıya uğradığı ve kötü şartlar altında Medine'ye gönderildiği belirtilir. İlişkili kişi dosyası Muhammed el-Bâkır : Ali Zeynelâbidîn'in oğlu; dinî ilimlerdeki derinliği sebebiyle Bâkır lakabıyla tanınan Medineli âlim ve Câfer es-Sâdık'ın babası.
Şam (Dımaşk) · SuriyeŞam (Dımaşk)
792'de (1390) doğduğu şehir; babası, Avârifü'l-maârif sahibi Şehâbeddin es-Sühreverdî'nin torunlarından Şeyh Hamza'dır. İlişkili kişi dosyası Akşemseddin : Şemseddin Muhammed b. Hamza, Akşemseddin (1390-1459), Hacı Bayrâm-ı Velî’nin halifesi, Şemsiyye-i Bayramiyye’nin pîri; âlim, hekim, şair ve İstanbul’un fethinin manevî rehberlerindendir.
Şam (Dımaşk) · SuriyeŞam (Dımaşk)
Mısır kadılığından önce görev yaptığı şehir; kaynaklar burada da zorbalığı önlediğini ve mazlumları himaye ettiğini kaydeder. İlişkili kişi dosyası Celâlzâde Sâlih Çelebi : Celâlzâde Sâlih Çelebi (yaklaşık 1494/95-1565), Kanûnî devrinde medrese, kadılık, tarih yazıcılığı, tercüme, şiir ve hat sahalarını birleştiren; Halep, Şam…
Şam (halifesi Muhyiddin Efendi) · SuriyeŞam (halifesi Muhyiddin Efendi)
Sağlığında halife gönderdiği şehirlerden; Şâbâniyye'nin Suriye ve Mısır'a uzanan yayılışının ilk halkası. İlişkili kişi dosyası Şâbân-ı Velî : Şa‘bân-ı Velî, Hayreddin Tokadî'nin terbiyesinde yetişen, Kastamonu'daki irşadıyla Halvetiyye'nin Şâbâniyye koluna adını veren XVI. yüzyıl sûfîsidir.
Şam (İbnü'l-Arabî Türbesi) · SuriyeŞam (İbnü'l-Arabî Türbesi)
Şerhini yazdığı Fusûsü'l-hikem 'in müellifi İbnü'l-Arabî'nin Sâlihiye'deki medfeni. Bâlî Efendi'nin kendi medfeni de Sofya'nın Sâlihiye'sindedir; adaş semtler, ayrı şehirlerdir. İlişkili kişi dosyası Sofyalı Bâlî Efendi : Sofyalı Bâlî Efendi (ö. 1553), Ustrumca’da doğup Kasım Çelebi’ye intisap eden; Sofya çevresindeki irşadı, Kanûnî devri…
Şam (Mukaddemiyye Medresesi) · SuriyeŞam (Mukaddemiyye Medresesi)
Halep'ten sonra yerleştiği medrese. Fürûzanfer'e göre burada dört yıldan fazla kalmış olamaz. İbnü'l-Arabî, Sa'deddîn-i Hammûye, Evhadüddîn-i Kirmânî ve Sadreddin Konevî ile burada sohbet etti; sonraki yıllarda Şems'i aramak için dört defa buraya geldi.
Ümeyye Camii · SuriyeÜmeyye Camii
İlk eğitimini buranın âlim ve mollalarından aldı; Şam'a döndükten sonra da Kur'an öğretip vaaz etti. Suûdî b. Muhammed el-Gazzî tarafından buradaki hatiplik görevinden uzaklaştırılması ölümüne yol açan üzüntünün sebebidir.
Mevlânâ Hâlid-i Bağdâdî'nin kabri · SuriyeMevlânâ Hâlid-i Bağdâdî'nin kabri
Hac dönüşünde Beyrut'ta on beş gün karantinada tutulduktan sonra gidip ziyaret ettiği kabir. Kaynak ziyaretin ardından Beyrut'a döndüğünü, oradan gemiyle Trablus ve Lazkiye'ye, sonra Antakya, Kilis ve Anteb'e geçtiğini bildirir. Koordinat şehir ölçeğindedir; kabrin mahalle ölçeğindeki yeri kaynakta tarif edilmez.
Dımaşk · SuriyeDımaşk
630/1233'te zâhir ilimlerinde ilerlemesi için Mevlânâ'yı gönderdiği şehir; Mukaddemiyye Medresesi'nde ders almış, Kayseri'ye kadar kendisine refakat edilmiştir. İlişkili kişi dosyası Seyyid Burhâneddin Muhakkık-ı Tirmizî : Seyyid Burhâneddin Muhakkık-ı Tirmizî, Bahâeddin Veled’in müridi; Mevlânâ’nın ilmî birikimini riyâzet, halvet ve irşad terbiyesiyle tamamlayan şeyhidir.
Dımaşk (evi ve medfeni) · SuriyeDımaşk (evi ve medfeni)
4 Zilhicce 1050'de (17 Mart 1641) doğduğu, yedi yıllık halvetini geçirdiği, İbnü'l-Arabî derslerini okuttuğu ve 24 Şâban 1143'te (4 Mart 1731) vefat edip defnedildiği şehir; kabri kendi evindedir. İlişkili kişi dosyası Abdülganî en-Nablusî : Abdülganî en-Nablusî (1641-1731), Dımaşk’ta yetişen Hanefî âlimi ve…
Şam (Dımaşk) · SuriyeŞam (Dımaşk)
Şeyh Murâd'ın Kahire'den sonra geldiği ve çok sevdiği için uzun süre kaldığı şehir; Sefîne'ye göre burada evlenmiş ve şöhreti yayılmıştır. Şehir içindeki ikametgâhı metinde belirtilmediğinden koordinat şehir merkezine göredir.